بیطار

معرف

الرزّاق‌ بن‌حسن‌ ، عالم‌ دینی‌، ادیب‌ و مورخ‌ سوری‌
متن
بیطار، عبدالرزّاق‌ بن‌حسن‌ ، عالم‌ دینی‌، ادیب‌ و مورخ‌ سوری‌. در 1253/ 1837 در محلة‌ میدان‌ دمشق‌ به‌ دنیا آمد. پس‌ از فراگیری‌ خواندن‌ و نوشتن‌ و حفظ‌ قرآن‌، نزد شیخ‌ احمد حلوانی‌ قرائت‌ قرآن‌، و سپس‌ بیشتر دروس‌ مقدماتی‌ را از پدرش‌، شیخ‌ حسن‌ بیطار، فراگرفت‌ و پس‌ از درگذشت‌ پدرش‌ در 1272، نزد برادرانش‌، شیخ‌ محمد و شیخ‌ عبدالغنی‌ بیطار، فقه‌ حنفی‌ و قرائات‌ مختلف‌ قرآن‌ را فراگرفت‌ و دانشهایی‌ چون‌ ریاضیات‌ و هیئت‌ و موسیقی‌ را ـ علاوه‌ بر علوم‌ دینی‌ و ادبی‌ ـ از شیخ‌ محمدبن‌ مصطفی‌ طنطاوی‌ (متوفی‌ 1306) آموخت‌. وی‌ تا 1300 همواره‌ ملازم‌ و شاگردِ نزدیک‌ شیخ‌ عبدالقادربن‌ محیی‌الدین‌ جزائری‌ مغربی‌ بود و از وی‌ پاره‌ای‌ متون‌ عرفانی‌ همچون‌ الفتوحات‌ المکیّة‌ را فراگرفت‌ (عبدالرزاق‌ بیطار، ج‌1، مقدمة‌ محمد بهجة‌ بیطار، ص‌9ـ10؛ زرکلی‌، ج‌3، ص‌351؛ نیز رجوع کنید به عبدالرزاق‌ بیطار، ذیل‌ نام‌ هریک‌ از اساتید وی‌).بیطار با شیخ‌ محمد عبده‌، محمود شکری‌ آلوسی‌ و جمال‌الدین‌ قاسمی‌ که‌ هرسه‌ به‌ گونه‌ای‌ از مفسّران‌ سلفی‌ و با دیدگاههای‌ خاص‌ به‌ شمار می‌آیند، از نزدیک‌ آشنا، و بویژه‌ با دو فرد اخیر دارای‌ مراودات‌ علمی‌ بود ( رجوع کنید به عبدالرزاق‌ بیطار، ذیل‌ نام‌ این‌ سه‌ تن‌). شاید از همین‌رو، وی‌ در پاره‌ای‌ از باورهای‌ سلفی‌ راه‌ افراط‌ پیمود. وی‌ به‌ انگیزة‌ مبارزه‌ با بدعت‌ و خرافات‌، روایات‌ بکتاشیه‌ * و اسرائیلیات‌ * ناسازگار با عقل‌ را یکسان‌ مردود می‌شمرد و به‌ عنوان‌ نفی‌ توسّل‌ به‌ غیر خداوند، با رفتن‌ به‌ زیارتگاهها و امامزاده‌ها مخالفت‌ می‌کرد. اعتقاد وی‌ به‌ لزوم‌ حاکمیت‌ قرآن‌ در صحنة‌ زندگی‌، احیای‌ سنّت‌ نبوی‌ و نیز عقیده‌ به‌ لزوم‌ اجتهاد ـ که‌ در فضای‌ حاکم‌ بر مراکز علمی‌ اهل‌ سنّت‌ باب‌ آن‌ مسدود بود ـ سبب‌ شد که‌ او را به‌ ایجاد مذهبی‌ جدید متهّم‌ کنند. با آنکه‌ وی‌ غالباً از ورود در مناصب‌ سیاسی‌ ـ مذهبی‌ روزگار خود پرهیز می‌کرد، پاره‌ای‌ از ملاحظات‌ سیاسی‌ مخالفان‌ دربارة‌ او، در رواج‌ برخی‌ اتهامات‌ نسبت‌ به‌ وی‌ بی‌تأثیر نبوده‌ است‌. بیطار سالهای‌ آخر عمر را تنها به‌ وعظ‌ و درس‌ و بحث‌ علمی‌ در مسجدِ آفاق‌ محلة‌ میدانِ دمشق‌ گذراند و در 1335/ 1917 در همان‌ شهر درگذشت‌ (همان‌، مقدمة‌ محمد بهجة‌ بیطار، ص‌ 11ـ12، 15ـ 19؛ د.ا.د.ترک‌ ، ذیل‌ مادّه‌).مهمترین‌ اثر بیطار حِلیة‌البشر فی‌ تاریخ‌ القرن‌ الثالث‌ عشر است‌ که‌ به‌ تقلید از خلاصة‌الاثر محبّی‌ و السّلک‌ الدُّرَرِ مرادی‌ تألیف‌ شده‌ و موضوع‌ آن‌ تراجم‌ و سرگذشت‌ اُمرا و دانشمندان‌ اسلامی‌ (غالباً عثمانی‌) در قرن‌ سیزدهم‌ است‌. در این‌ اثر اطلاعات‌ باارزشی‌ دربارة‌ روزگار و معاصران‌ مؤلف‌ وجود دارد و از لابه‌لای‌ تراجمِ برخی‌ از افراد نیز می‌توان‌ پاره‌ای‌ از احوال‌ و اعتقادات‌ مؤلف‌ را دریافت‌. این‌ کتاب‌ را محمد بهجت‌ بیطار، نوة‌ مؤلف‌ و عضو فرهنگستان‌ زبان‌ عربی‌ دمشق‌، تلخیص‌ و در سه‌ جلد (دمشق‌، 1961ـ1963) منتشر کرده‌ است‌ (عبدالرزاق‌ بیطار، ج‌1، مقدمة‌ محمد بهجة‌ بیطار، ص‌19؛ د.ا.د.ترک‌ ، همانجا). دیگر آثار وی‌ از این‌ قرار است‌: المباحث‌ الغُرَر فی‌ حُکم‌ الصُّوَر ، در مخالفت‌ با کشیدن‌ تمثال‌ پیامبر و اولیا؛ الرّحْلة‌ ، حاوی‌ گزارش‌ پاره‌ای‌ از سفرهای‌ بیطار، از جمله‌ به‌ بیت‌المقدس‌، حجاز و بعلبک‌؛ شرح‌ العقیدة‌ الاسلامیة‌ ، شرحی‌ است‌ بر اثر محمود حمزه‌ افندی‌، مفتی‌ دمشق‌ در عصر بیطار؛ المُنَّة‌ فی‌ العمل‌ بالکتاب‌ و السُّنة‌ ؛ اللُّمْعة‌ فی‌الاقتداء حال‌ التشهد من‌ صلاة‌ الجمعة‌ . جز اینها چند ده‌ رسالة‌ ادبی‌، فقهی‌ و تاریخی‌ دیگر از بیطار برجای‌ مانده‌ است‌ (عبدالرزاق‌ بیطار، ج‌1، مقدمة‌ محمد بهجة‌ بیطار، ص‌19ـ20؛ کحّاله‌، ج‌5، ص‌217؛ زرکلی‌، همانجا).منابع‌: عبدالرزاق‌بن‌ حسن‌ بیطار، حلیة‌ البشر فی‌ تاریخ‌ القرن‌ الثالث‌ عشر ، چاپ‌ محمد بهجة‌ بیطار، بیروت‌، 1413/1993؛ خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام‌ ، بیروت‌ 1986؛ عمررضا کحّاله‌، معجم‌المؤلفین‌ ، دمشق‌ 1957ـ 1961، چاپ‌ افست‌ بیروت‌ ] بی‌تا. [ .TDVIA , s.v. "Baytہr, Abdدrrezzہk" (by Be ííہr Melہzر).
نظر شما
مولفان
مرتضي‌ كريمي‌نيا ,
گروه
رده موضوعی
جلد5
تاریخ
وضعیت چاپ
  • چاپ نشده