بیطار
معرف
الرزّاق‌ بن‌حسن‌ ، عالم‌ ديني‌، اديب‌ و مورخ‌ سوري‌
متن
بيطار، عبدالرزّاق‌ بن‌حسن‌ ، عالم‌ ديني‌، اديب‌ و مورخ‌ سوري‌. در 1253/ 1837 در محلة‌ ميدان‌ دمشق‌ به‌ دنيا آمد. پس‌ از فراگيري‌ خواندن‌ و نوشتن‌ و حفظ‌ قرآن‌، نزد شيخ‌ احمد حلواني‌ قرائت‌ قرآن‌، و سپس‌ بيشتر دروس‌ مقدماتي‌ را از پدرش‌، شيخ‌ حسن‌ بيطار، فراگرفت‌ و پس‌ از درگذشت‌ پدرش‌ در 1272، نزد برادرانش‌، شيخ‌ محمد و شيخ‌ عبدالغني‌ بيطار، فقه‌ حنفي‌ و قرائات‌ مختلف‌ قرآن‌ را فراگرفت‌ و دانشهايي‌ چون‌ رياضيات‌ و هيئت‌ و موسيقي‌ را ـ علاوه‌ بر علوم‌ ديني‌ و ادبي‌ ـ از شيخ‌ محمدبن‌ مصطفي‌ طنطاوي‌ (متوفي‌ 1306) آموخت‌. وي‌ تا 1300 همواره‌ ملازم‌ و شاگردِ نزديك‌ شيخ‌ عبدالقادربن‌ محيي‌الدين‌ جزائري‌ مغربي‌ بود و از وي‌ پاره‌اي‌ متون‌ عرفاني‌ همچون‌ الفتوحات‌ المكيّة‌ را فراگرفت‌ (عبدالرزاق‌ بيطار، ج‌1، مقدمة‌ محمد بهجة‌ بيطار، ص‌9ـ10؛ زركلي‌، ج‌3، ص‌351؛ نيز رجوع كنيد به عبدالرزاق‌ بيطار، ذيل‌ نام‌ هريك‌ از اساتيد وي‌).بيطار با شيخ‌ محمد عبده‌، محمود شكري‌ آلوسي‌ و جمال‌الدين‌ قاسمي‌ كه‌ هرسه‌ به‌ گونه‌اي‌ از مفسّران‌ سلفي‌ و با ديدگاههاي‌ خاص‌ به‌ شمار مي‌آيند، از نزديك‌ آشنا، و بويژه‌ با دو فرد اخير داراي‌ مراودات‌ علمي‌ بود ( رجوع كنيد به عبدالرزاق‌ بيطار، ذيل‌ نام‌ اين‌ سه‌ تن‌). شايد از همين‌رو، وي‌ در پاره‌اي‌ از باورهاي‌ سلفي‌ راه‌ افراط‌ پيمود. وي‌ به‌ انگيزة‌ مبارزه‌ با بدعت‌ و خرافات‌، روايات‌ بكتاشيه‌ * و اسرائيليات‌ * ناسازگار با عقل‌ را يكسان‌ مردود مي‌شمرد و به‌ عنوان‌ نفي‌ توسّل‌ به‌ غير خداوند، با رفتن‌ به‌ زيارتگاهها و امامزاده‌ها مخالفت‌ مي‌كرد. اعتقاد وي‌ به‌ لزوم‌ حاكميت‌ قرآن‌ در صحنة‌ زندگي‌، احياي‌ سنّت‌ نبوي‌ و نيز عقيده‌ به‌ لزوم‌ اجتهاد ـ كه‌ در فضاي‌ حاكم‌ بر مراكز علمي‌ اهل‌ سنّت‌ باب‌ آن‌ مسدود بود ـ سبب‌ شد كه‌ او را به‌ ايجاد مذهبي‌ جديد متهّم‌ كنند. با آنكه‌ وي‌ غالباً از ورود در مناصب‌ سياسي‌ ـ مذهبي‌ روزگار خود پرهيز مي‌كرد، پاره‌اي‌ از ملاحظات‌ سياسي‌ مخالفان‌ دربارة‌ او، در رواج‌ برخي‌ اتهامات‌ نسبت‌ به‌ وي‌ بي‌تأثير نبوده‌ است‌. بيطار سالهاي‌ آخر عمر را تنها به‌ وعظ‌ و درس‌ و بحث‌ علمي‌ در مسجدِ آفاق‌ محلة‌ ميدانِ دمشق‌ گذراند و در 1335/ 1917 در همان‌ شهر درگذشت‌ (همان‌، مقدمة‌ محمد بهجة‌ بيطار، ص‌ 11ـ12، 15ـ 19؛ د.ا.د.ترك‌ ، ذيل‌ مادّه‌).مهمترين‌ اثر بيطار حِلية‌البشر في‌ تاريخ‌ القرن‌ الثالث‌ عشر است‌ كه‌ به‌ تقليد از خلاصة‌الاثر محبّي‌ و السّلك‌ الدُّرَرِ مرادي‌ تأليف‌ شده‌ و موضوع‌ آن‌ تراجم‌ و سرگذشت‌ اُمرا و دانشمندان‌ اسلامي‌ (غالباً عثماني‌) در قرن‌ سيزدهم‌ است‌. در اين‌ اثر اطلاعات‌ باارزشي‌ دربارة‌ روزگار و معاصران‌ مؤلف‌ وجود دارد و از لابه‌لاي‌ تراجمِ برخي‌ از افراد نيز مي‌توان‌ پاره‌اي‌ از احوال‌ و اعتقادات‌ مؤلف‌ را دريافت‌. اين‌ كتاب‌ را محمد بهجت‌ بيطار، نوة‌ مؤلف‌ و عضو فرهنگستان‌ زبان‌ عربي‌ دمشق‌، تلخيص‌ و در سه‌ جلد (دمشق‌، 1961ـ1963) منتشر كرده‌ است‌ (عبدالرزاق‌ بيطار، ج‌1، مقدمة‌ محمد بهجة‌ بيطار، ص‌19؛ د.ا.د.ترك‌ ، همانجا). ديگر آثار وي‌ از اين‌ قرار است‌: المباحث‌ الغُرَر في‌ حُكم‌ الصُّوَر ، در مخالفت‌ با كشيدن‌ تمثال‌ پيامبر و اوليا؛ الرّحْلة‌ ، حاوي‌ گزارش‌ پاره‌اي‌ از سفرهاي‌ بيطار، از جمله‌ به‌ بيت‌المقدس‌، حجاز و بعلبك‌؛ شرح‌ العقيدة‌ الاسلامية‌ ، شرحي‌ است‌ بر اثر محمود حمزه‌ افندي‌، مفتي‌ دمشق‌ در عصر بيطار؛ المُنَّة‌ في‌ العمل‌ بالكتاب‌ و السُّنة‌ ؛ اللُّمْعة‌ في‌الاقتداء حال‌ التشهد من‌ صلاة‌ الجمعة‌ . جز اينها چند ده‌ رسالة‌ ادبي‌، فقهي‌ و تاريخي‌ ديگر از بيطار برجاي‌ مانده‌ است‌ (عبدالرزاق‌ بيطار، ج‌1، مقدمة‌ محمد بهجة‌ بيطار، ص‌19ـ20؛ كحّاله‌، ج‌5، ص‌217؛ زركلي‌، همانجا).منابع‌: عبدالرزاق‌بن‌ حسن‌ بيطار، حلية‌ البشر في‌ تاريخ‌ القرن‌ الثالث‌ عشر ، چاپ‌ محمد بهجة‌ بيطار، بيروت‌، 1413/1993؛ خيرالدين‌ زركلي‌، الاعلام‌ ، بيروت‌ 1986؛ عمررضا كحّاله‌، معجم‌المؤلفين‌ ، دمشق‌ 1957ـ 1961، چاپ‌ افست‌ بيروت‌ ] بي‌تا. [ .TDVIA , s.v. "Baytہr, Abdدrrezzہk" (by Be ííہr Melہzر).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مرتضي‌ كريمي‌نيا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده