بیْطار
معرف
جترين‌ واژة‌ معادل‌ دامپزشك‌، معرّب‌ واژة‌ يوناني‌ s ¨hippiatro ، كه‌ به‌ شكل‌ دقيقترِ بِيَطْر و همچنين‌ بَيْطَر در شعر قديم‌ عربي‌ يافت‌ مي‌شود
متن
بَيْطار ، رايجترين‌ واژة‌ معادل‌ دامپزشك‌، معرّب‌ واژة‌ يوناني‌ s ¨hippiatro ، كه‌ به‌ شكل‌ دقيقترِ بِيَطْر و همچنين‌ بَيْطَر در شعر قديم‌ عربي‌ يافت‌ مي‌شود. حفظ‌ صورت‌ اصلي‌ يوناني‌ اين‌ كلمه‌ در زبانهاي‌ شرقي‌ از مِدراش‌ نُمري‌ رَبّا (قرن‌ دوازدهم‌ ميلادي‌، ص‌ 9) نيز كه‌ در آن‌ صورت‌ عبري‌ به‌ وضوح‌ نوشته‌ شده‌ است‌، ثابت‌ مي‌شود. مع‌ذلك‌، اگر منظور از هراكليدس‌ كه‌ ابوريحان‌ بيروني‌ (ص‌ 181) از او مطلبي‌ نقل‌ كرده‌ است‌، هراكليدس‌ تارنتومي‌ (حدود 75 پيش‌ از ميلاد) نباشد، كه‌ كتابي‌ در اسبْ پزشكي‌ نيز نوشته‌ است‌ ( رجوع كنيد به هَشْمي‌، ص‌ 44)، ظاهراً نوشته‌هاي‌ يوناني‌ در اين‌ زمينه‌ نزد مسلمانان‌ معروف‌ نبوده‌ است‌. فردي‌ يهودي‌ به‌ نام‌ موسي‌ پالِرْمي‌ ، رساله‌اي‌ مجعول‌ منسوب‌ به‌ بقراط‌ را با عنوانِ > در درمان‌ بيماريهاي‌ اسبان‌ < براي‌ شارل‌ اول‌ آنژوئي‌ (حك : 664ـ684/ 1266ـ 1285) ترجمه‌ كرد. اين‌ رساله‌ را پ‌. دلپراتو در 1282/ 1865، در بولونيا در مجموعه‌اي‌ از نوشته‌هاي‌ منسوب‌ به‌ بقراط‌ كه‌ از عربي‌ به‌ لاتيني‌ ترجمه‌ شده‌ ، چاپ‌ كرده‌ است‌.ابن‌ابي‌ اصيبعه‌ (ص‌ 274) تأليف‌ قديمترين‌ كتاب‌ عربي‌ در بَيْطَره‌ را به‌ حُنين‌بن‌ اسحاق‌ نسبت‌ مي‌دهد. طاش‌كوپري‌زاده‌ نيز در مفتاح‌السعاده‌ (ج‌ 1، ص‌ 307) فقط‌ همين‌ كتاب‌ را در اين‌ موضوع‌ ذكر مي‌كند و آن‌ را در اين‌ زمينه‌ «كافي‌» مي‌خواند. نويسنده‌اي‌ معاصرِ حنين‌، به‌ نام‌ ابويوسف‌ يعقوب‌بن‌ اخي‌حِزام‌، ميرآخور دو خليفة‌ عباسي‌ (معتصم‌ و معتضد: نيمة‌ دوم‌ قرن‌ سوم‌)، نخستين‌ مؤلف‌ در اسبْ پزشكي‌ است‌ كه‌ آثارش‌ محفوظ‌ مانده‌ است‌ (براي‌ اطلاعات‌ كتاب‌شناختي‌ بيشتر رجوع كنيد بهبروكلمان‌ ، > ذيل‌ < ، ج‌ 1، ص‌ 432 و بعد). ريتر ، در ضميمه‌اي‌ بر گزارش‌ تحليلي‌ خود دربارة‌ ترجمة‌ فرانسوي‌ ل‌. مرسيه‌ از كتاب‌ ] تحفة‌ الانْفُس‌ وَ شِعار سُكّان‌ الاندلس‌ ، بخش‌ سواركاري‌ [ علي‌بن‌ عبدالرحمان‌بن‌ هُذيل‌ اندلسي‌ با عنوانِ > آرايش‌ سواران‌... < (1922؛ ريتر، ص‌119ـ126)، نسخه‌هاي‌ خطي‌ كثيري‌ از چندين‌ مؤلف‌ ذكر كرده‌ است‌. واژه‌هاي‌ «بيطار» و «بيطره‌» هنوز در زبان‌ اسپانيايي‌ جديد (به‌ صورت‌ albإitar و albeitaria ) به‌ كار مي‌رود.] نيز رجوع كنيد به دامپزشكي‌ * [منابع‌: ابن‌ابي‌اصيبعه‌، عيون‌ الانباء في‌ طبقات‌ الاطبّاء ، چاپ‌ نزار رضا، بيروت‌ ] بي‌تا. [ ؛ ابوريحان‌ بيروني‌، الجماهر في‌ الجواهر ، چاپ‌ يوسف‌ الهادي‌، تهران‌ 1374؛ عبدالملك‌بن‌ قريب‌ أصمعي‌، الاصمعيات‌ ، چاپ‌ آلوارت‌، ص‌ 3، 8؛ احمدبن‌مصطفي‌ طاشكوپري‌زاده‌، مفتاح‌السعادة‌ و مصباح‌السيادة‌ ، بيروت‌ 1405/1985؛ همام‌بن‌ غالب‌ فرزدق‌، ديوان‌ فرزدق‌ ، چاپ‌ جوزف‌ هل‌، ص‌ 484، I ؛ محمدبن‌ محمد مرتضي‌ زبيدي‌، تاج‌العروس‌ من‌ جواهر القاموس‌ ، چاپ‌ عبدالستار احمد فراج‌... ] و ديگران‌ [ ، كويت‌ 1385/1965ـ ، ذيل‌ واژه‌؛Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur , Leiden 1943-1949; Supplementband , 1937-1942; W. Cohn, "Jدdische غbersetzer am Hofe Karl I. von Anjou, Kخnigs von Sizilien", in Monatsschrift fدr Geschichte und Wlissenschaft des Judentums , 79, 1935, 246ff.; S. Fraenkel, Die aramجischen Fremdwخrter im Arabischen ; M. J. Haschmi, Die Quellen des Steinbuches des Be ¦ru ¦n i ¦, Thesis, Bonn 1935; E. Leclainche, Histoire de lamإdecine vإtإrinaire , 1936; L. Moulإ, Histoire de la mإdecine vإtإrinaire , 2 ) mإdecine vإtإrinaire arabe ), 1896; H. Ritter, "La parure des cavaliers und die literatur دber die ritterlichen Kدnste", Der Islam , XVIII (1929), 116-154; George Sarton, Introduction to the history of science , Malabar, Flo. 1975, II, 89, 793, 1091, 1093, III, 284, 1216, 1238, 1837f.; M. Steinschneider, Die europجischen غbersetzungen aus dem Arabischen bis Mitte des 17. Jahrhunderts , I, 1904, no. 86.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

م‌. پلسنر ( د. اسلام‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده