بیشکک‌
معرف
ش‌ از 1305 ش‌/ 1926 پيشپك‌ و تا 1370 ش‌/ 1991 فرونزه‌ )، پايتخت‌ جمهوري‌ قرقيزستان‌ و بزرگترين‌ مركز صنعتي‌، ارتباطي‌ و فرهنگي‌ آن‌
متن
بيشكِك‌ (پيش‌ از 1305 ش‌/ 1926 پيشپك‌ و تا 1370 ش‌/ 1991 فرونزه‌ )، پايتخت‌ جمهوري‌ قرقيزستان‌ و بزرگترين‌ مركز صنعتي‌، ارتباطي‌ و فرهنگي‌ آن‌. اين‌ شهر در دامنة‌ شمالي‌ رشته‌ كوه‌ قرقيز آلاتائو در درة‌ رود چو در ارتفاع‌ 750 تا 900 متري‌، در َ54 ْ42 عرض‌ شمالي‌ و َ36 ْ74 طول‌ شرقي‌ واقع‌ شده‌ است‌. ميانگين‌ دماي‌ آن‌ در زمستان‌ 4ر5 - و در تابستان‌ 4ر24 درجة‌ سانتيگراد و ميانگين‌ بارندگي‌ سالانة‌ آن‌ 471 ميليمتر است‌. جمعيت‌ شهر در 1378 ش‌/ 1999 حدود 300 ، 789 تن‌ برآورد شده‌ است‌ (موگيلفسكي‌، ص‌ 38).ساكنان‌ بيشكك‌ عمدتاً قرقيز هستند. در دورة‌ شوروي اكثريت‌ جمعيت‌ شهر را روسها تشكيل‌ مي‌دادند و قرقيزها در اقليت‌ بودند. پس‌ از استقلال‌ قرقيزستان‌ و مهاجرت‌ گستردة‌ روسها از آن‌ جمهوري‌ به‌ روسيه‌ و ديگر جمهوريها، از جمعيت‌ روسها در آنجا بشدت‌ كاسته‌ شده‌ است‌. اوكراينيها، تاتارها، اويغورها و ازبكها، اقوام‌ ديگر شهر را تشكيل‌ مي‌دهند. بيشكك‌ به‌ چهار ناحية‌ شهري‌ تقسيم‌ مي‌شود.منطقة‌ پيشپك‌، و تُقمَق‌ در نزديكي‌ آن‌ را مركز مسيحيت‌ نسطوري‌ در دورة‌ ميانة‌ اسلامي‌ مي‌دانند. سنگ‌گورهاي‌ حكاكي‌ شده‌اي‌ از آنجا به‌ دست‌ آمده‌ كه‌ قديمترين‌ آنها متعلق‌ به‌ زمان‌ قراختائيان‌ (سدة‌ ششم‌) است‌ ( د.اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذيل‌ «پيشپك‌»). در 1240/ 1825 قلعة‌ خوقند پيشپك‌، در محل‌ كنوني‌ شهر بنا شد. در 1277/1860 سپاهيان‌ روسيه‌ آن‌ را تسخير و در 1279/1862 ويران‌ كردند. در 1281/1864 اردوگاه‌ نظاميان‌ روسيه‌ در پيشپك‌ بنا شد. جادة‌ بازرگاني‌ سميرچيه‌ (هفت‌ رود سابق‌) كه‌ از تاشكند تا سميپالاتينسك‌ امتداد داشت‌، از اين‌ اردوگاه‌ مي‌گذشت‌. در 1295/1878 پيشپك‌ مركز ناحية‌ سميرچيه‌ شد. اقتصاد شهر به‌ توليدات‌ اندك‌ محصولات‌ غذايي‌ و محصولات‌ چرمي‌ محدود مي‌شد. اهالي‌ به‌ بازرگاني‌، باربري‌ و كشت‌ ميوه‌ و سبزي‌ اشتغال‌ داشتند.پس‌ از استقرار حكومت‌ شوروي‌ در 1336/1918، پيشپك‌ بخشي‌ از تركستانِ شوروي‌ بود. در 1337ـ 1338/ 1919ـ 1920، م‌.و. فرونزه‌، ژنرال‌ قرقيز ارتش‌ شوروي‌ كه‌ اهل‌ اين‌ شهر بود، براي‌ مقابله‌ با باسماچيان‌ * به‌ آسياي‌ ميانه‌ فرستاده‌ شد. در 1305 ش‌/1926 كه‌ قرقيزستان‌ شوروي‌ تشكيل‌ شد، پيشپك‌ پايتخت‌ آن‌ شد و فرونزه‌ نام‌ گرفت‌. با فروپاشي‌ اتحاد جماهير شوروي‌ در 1370 ش‌/1991، نام‌ آن‌ به‌ بيشكك‌ تغيير يافت‌ ( د.اسلام‌ ، همانجا؛ > كتاب‌ سال‌ بريتانيكا 1998 < ، ص‌ 641).اين‌ شهر در دورة‌ شوروي‌ به‌ مركز اقتصادي‌ و فرهنگي‌ قرقيزستان‌ تبديل‌ شد و در جنگ‌ جهاني‌ دوم‌ دهها مؤسسة‌ صنعتي‌ جهت‌ توليد مهمات‌ براي‌ جبهه‌ به‌ اين‌ شهر انتقال‌ يافت‌. فلزكاري‌ و ماشين‌سازي‌ توسعه‌ پيدا كرد و پس‌ از جنگ‌ اين‌ شهر بزرگترين‌ مركز صنعتي‌ قرقيزستان‌ شوروي‌ شد.ماشين‌سازي‌ و فلزكاري‌ از صنايع‌ عمدة‌ بيشكك‌ است‌. كارخانة‌ ساخت‌ ماشين‌آلات‌ كشاورزي‌، مونتاژ خودرو، توليد برق‌، ذوب‌ فلزات‌ و كارخانة‌ ماشين‌سازي‌ قرقيزستان‌ از مهمترين‌ كارخانه‌هاي‌ شهر است‌. بيشكك‌ در صنايع‌ سبك‌ داراي‌ مجتمع‌ توليد پارچه‌، نخ‌ پشمي‌، كفش‌، پوشاك‌، بافندگي‌، ريسندگي‌، و كارخانه‌هاي‌ توليد محصولات‌ چرمي‌ و كارخانه‌هاي‌ توليد و بسته‌بندي‌ فرآورده‌هاي‌ غذايي‌ است‌. گاز مصرفي‌ خانگي‌ و صنعتي‌ شهر از طريق‌ خط‌ لولة‌ بخارا ـ تاشكند ـ بيشكك‌ ـ آلماآتا تأمين‌ مي‌شود. بيشكك‌ محل‌ تلاقي‌ راههاي‌ ارتباطي‌ است‌ و دو ايستگاه‌ راه‌آهن‌ و فرودگاه‌ دارد.در 1289/1872، بيشتر خانه‌هاي‌ شهر گِلي‌ و آجري‌ بود، ولي‌ در دورة‌ شوروي‌ معماري‌ شهر دگرگون‌ شد. ساختمانها و شهركهاي‌ مسكوني‌ در اطراف‌ شهر بنا، و فضاي‌ سبز ايجاد شد. بين‌ سالهاي‌ 1329 تا 1349 ش‌/ 1950 تا 1970 شهرسازي‌ گسترش‌ يافت‌.در بيشكك‌ يادمانهايي‌ از مشاهير علم‌ وادب‌ و فرهنگ‌ قرقيزستان‌ در ميدانها و نقاط‌ مختلف‌ شهر بنا شده‌ كه‌ داراي‌ ارزش‌ هنري‌ و فرهنگي‌ بسيار است‌. بيشكك‌ مركز علمي‌ فرهنگي‌ جمهوري‌ به‌شمار مي‌رود. مؤسسات‌ علمي‌ و فرهنگي‌ متعددي‌ در اين‌ شهر فعاليت‌ دارند. دانشگاه‌ دولتي‌ قرقيزستان‌، فرهنگستان‌ علوم‌ قرقيزستان‌، مؤسسة‌ آموزش‌ فني‌ بيشكك‌، مؤسسة‌ آموزش‌ كشاورزي‌ قرقيزستان‌، مؤسسه‌ فيزيك‌ و هنرستان‌ قرقيزستان‌ از مهمترين‌ مؤسسات‌ آموزش‌ عالي‌ اين‌ شهر است‌. كتابخانة‌ عمومي‌ چرنيشفسكي‌ با حدود 5ر2 ميليون‌ جلد كتاب‌، موزة‌ دولتي‌ تاريخ‌ قرقيزستان‌، موزة‌ دولتي‌ هنرهاي‌ زيباي‌ قرقيزستان‌ و انجمنها و تالارهاي‌ نمايش‌ و موسيقي‌ در شهر فعاليت‌ دارند. سه‌مركز انتشاراتي‌ جمهوري‌، بزرگترين‌ مجتمع‌ چاپ‌ آسياي‌ ميانه‌ و ادارة‌ تلگراف‌ قرقيزستان‌ در اين‌ شهر قرار دارد. بيشكك‌ يكي‌ از مراكز جهانگردي‌ جمهوري‌ و نقطة‌ آغاز سفر به‌ درياچة‌ ايسيك‌ كول‌ است‌. هشت‌ جادة‌ سراسري‌ گردشگري‌ از بيشكك‌ مي‌گذرد.منابع‌:EI 2 , s.v. "Pishpek" (by C. E. Bosworth); Gorod Frunze v tsifrakh: Kratkii statistich. sb , Frunze 1972; Roman Mogilevskiy, K ¤irgizstan: Obshaya otsenka sostoyaniya strani , Bishkek [1999?]; Narodnoe khoziaistvo Kirgizskoi SSR v 1974: Statistich. ezhegodnik , Frunze 1975; 1998 Britannica book of the year , Chicago 1998; E. G. Pisarskoi, Arkhitekktura goroda Frunze , Frunze 1965; idem, Gorod stanovitsia krashe, Frunze 1973; A. T. Takyrbashev, Stolitsa sovetskogo Kirgizstana , Frunze 1971; T. U. Usubalier, Frunze-stolitsa sovetskogo Kirgizstana , Moscow 1971.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

تلخيص‌ از ( دايرة‌المعارف‌ بزرگ‌ شوروي‌ ) ؛با اضافاتي‌ از ( د. ج‌. اسلام‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده