بئرمعونه‌
معرف
‌ حادثه‌اي‌ كه‌ در سال‌ چهارم‌ هجري‌ در ناحيه‌ و كنار چاهي‌ به‌ همين‌ نام‌ اتفاق‌ افتاد و به‌ شهادت‌ فرستادگان‌ پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم‌ انجاميد
متن
بِئرمَعُونَه‌ ، نام‌ حادثه‌اي‌ كه‌ در سال‌ چهارم‌ هجري‌ در ناحيه‌ و كنار چاهي‌ به‌ همين‌ نام‌ اتفاق‌ افتاد و به‌ شهادت‌ فرستادگان‌ پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم‌ انجاميد. از اين‌ حادثه‌ برخي‌ با عنوان‌ سرّيه‌ (يعقوبي‌، ج‌ 2، ص‌ 72؛ طبري‌، ج‌ 2، ص‌ 545) و بعضي‌ با عنوان‌ غزوه‌ (واقدي‌، ج‌ 1، ص‌ 346) ياد كرده‌اند.ناحية‌ بئرمعونه‌ در حد فاصل‌ سكونتگاه‌ دو قبيلة‌ بني‌عامر و بني‌سُليم‌ قرار داشته‌ و به‌ بني‌سليم‌ نزديكتر بوده‌ است‌ (ابن‌هشام‌، ج‌ 3، ص‌ 194؛ براي‌ روايات‌ ديگر دربارة‌ موقعيت‌ بئرمعونه‌ رجوع کنید به ياقوت‌ حموي‌، ج‌ 1، ص‌ 435ـ 436؛ بكري‌، ج‌ 4، ص‌ 1246). قبايل‌ بني‌سليم‌ و بني‌عامر از قبايل‌ ساكن‌ نجد بودند (ابن‌هشام‌، ج‌ 3، ص‌ 193ـ194؛ كحاله‌، ج‌ 2، ص‌ 543، 708).در صفر سال‌ چهارم‌ هجري‌، 36 ماه‌ پس‌ از هجرت‌ و چهارماه‌ پس‌ از اُحد، ابوبَراء عامربن‌ مالك‌ معروف‌ به‌ «مُلاعبُ الاَسِنَّة‌»، بزرگ‌ طايفة‌ بني‌عامربن‌ صعصعة‌، در مدينه‌ به‌ حضور پيامبر صلّي‌اللّه‌عليه‌وآله‌وسلّم‌ رسيد و هدايايي‌ تقديم‌ كرد. اما آن‌ حضرت‌ هدايا را به‌ دليل‌ شرك‌ او نپذيرفت‌ و اسلام‌ را بر وي‌ عرضه‌ داشت‌. ابوبراء به‌ اسلام‌ اظهار تمايل‌ كرد و به‌ منظور پذيرش‌ اسلام‌ از سوي‌ قبيله‌اش‌ از پيامبر خواست‌ چند تن‌ از ياران‌ خود را به‌ نجد بفرستد. حضرت‌ محمد صلي‌الله‌ عليه‌ وآله‌وسلم‌ به‌ مردم‌ نجد بدگمان‌ بود و احتمال‌ قتل‌ فرستادگان‌ خود را مي‌داد ليكن‌ ابوبراء قول‌ داد آنان‌ را در پناه‌ گيرد (واقدي‌، ج‌ 1، ص‌ 346ـ347؛ ابن‌سعد، ج‌ 2، ص‌ 51 ـ52؛ قس‌ يعقوبي‌، همانجا). پيامبر هفتادتن‌ از جوانان‌ انصار را كه‌ از قاريان‌ قرآن‌ بودند (واقدي‌، ج‌1، ص‌ 347؛ ابن‌سعد، ج‌ 2، ص‌ 52) يا چهل‌ نفر (ابن‌هشام‌، ج‌ 3، ص‌ 194؛ طبري‌، ج‌ 2، ص‌ 546) به‌ قولي‌ سي‌نفر (يعقوبي‌، همانجا؛ بكري‌، ج‌ 4، ص‌ 1245) و در رأسشان‌ مُنذربن‌ عَمرو ساعدي‌ مشهور به‌ «اَعْنَقَ (اَلمُعْنِقُ) لِيَموت‌» (شتابنده‌ به‌ سوي‌ مرگ‌) را به‌ نجد فرستاد (ابن‌هشام‌؛ واقدي‌؛ ابن‌سعد، همانجاها؛ ابونعيم‌، ص‌ 445). فرستادگان‌ پيامبر در كنار بئرمعونه‌ منزل‌ كردند و سپس‌ حَرام‌بن‌ ملحان‌ با نامة‌ پيامبر نزد عامربن‌ طفيل‌، از بني‌صعصعة‌، رفت‌. عامربن‌طفيل‌ نامه‌ را نخوانده‌ فرمان‌ قتل‌ حرام‌بن‌ ملحان‌ را داد (واقدي‌؛ ابن‌هشام‌؛ ابن‌سعد، همانجاها) و از بني‌ عامر براي‌ جنگ‌ با ياران‌ پيامبر صلي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم‌ كمك‌ خواست‌؛ ليكن‌ ابوبراء مانع‌ شد (واقدي‌؛ ابن‌هشام‌، همانجاها). سپس‌ عامربن‌ طفيل‌ با ياري‌ برخي‌ از بني‌سليم‌ از جمله‌ عُصَيَّه‌، رغل‌ و ذَكوان‌ (واقدي‌، ج‌ 1، ص‌ 347ـ 348؛ طبري‌؛ ابن‌سعد، همانجاها) و القاره‌ به‌ منزلگاه‌ مسلمانان‌ رفتند و جنگ‌ با كشته‌ شدن‌ تمامي‌ ياران‌ پيامبر صلي‌الله‌ عليه‌وآله‌وسلم‌ پايان‌ يافت‌. مشركان‌ تصميم‌ داشتند منذربن‌ عمرو را امان‌ دهند ليكن‌ او نيز جنگيد تا كشته‌ شد (واقدي‌، ج‌1، ص‌ 348). تنها كعب‌بن‌ زيد از بني‌النجّار كه‌ زخمي‌ شده‌ بود در ميان‌ كشتگان‌ پنهان‌ گرديد و زنده‌ ماند (واقدي‌، ج‌ 1، ص‌ 353؛ طبري‌، ج‌ 2، ص‌ 547؛ ابن‌كثير، ج‌ 4، ص‌ 75).حارث‌بن‌ صمّه‌ و عمروبن‌ امية‌بن‌ حارث‌ ضَمري‌ پس‌ از كشتار به‌ محل‌ حادثه‌ رسيدند. حارث‌بن‌ صمّه‌ پس‌ از كارزار با آنان‌ كشته‌ شد؛ اما چون‌ عمروبن‌ اميّه‌ نيز مانند عامربن‌ طفيل‌ از قبيلة‌ مُضر بود، عامر او را آزاد كرد (ابن‌هشام‌، ج‌ 3، ص‌ 194ـ 195).از مسلماناني‌ كه‌ در اين‌ واقعه‌ شركت‌ داشتند نام‌ شماري‌ اندك‌ ضبط‌ شده‌ است‌ (واقدي‌، ج‌ 1، ص‌ 352ـ353؛ ذهبي‌، ج‌ 1، ص‌ 241ـ 242) و تعداد دقيق‌ آنها مشخص‌ نيست‌. روايات‌ مختلف‌ سبب‌ شد كه‌ حادثه‌ بئرمعونه‌ با برخي‌ مطالب‌ غريب‌ آميخته‌ شود به‌ طوري‌ كه‌ از عامربن‌ طفيل‌، مسبّب‌ اصلي‌ اين‌ كشتار نقل‌ شده‌ است‌ كه‌ عامربن‌ فُهَيره‌، از شهداي‌ اين‌ واقعه‌، در مقابل‌ قاتل‌ خود به‌ آسمان‌ رفت‌ (ابن‌سعد، همانجا؛ ابن‌كثير، ج‌ 4، ص‌ 74).چون‌ خبر بئرمعونه‌ به‌ پيامبر رسيد آن‌ را نتيجة‌ درخواست‌ ابوبراء دانست‌ و پانزده‌ يا چهل‌ روز در نماز صبح‌ عاملان‌ كشتار را نفرين‌ كرد (واقدي‌، ج‌ 1، ص‌ 349ـ350؛ قس‌ ابن‌سعد، ج‌ 2، ص‌ 53). حسان‌بن‌ ثابت‌ نيز در شعري‌ حادثه‌ بئرمعونه‌ را از مكر عامربن‌ طفيل‌ دانسته‌ است‌ (ابن‌اثير، ج‌ 2، ص‌ 118).منابع‌: ابن‌اثير، الكامل‌ في‌التاريخ‌ ، بيروت‌ 1405/1985؛ ابن‌سعد، الطبقات‌ الكبري‌ ، بيروت‌ 1405/1985؛ ابن‌كثير، البداية‌ والنّهاية‌ ، ج‌4، چاپ‌ احمد ابوملحم‌... ] و ديگران‌ [ ، بيروت‌ 1405/ 1985؛ ابن‌هشام‌، السّيرة‌ النّبويّة‌ ، چاپ‌ مصطفي‌ سقا، ابراهيم‌ ابياري‌ و عبدالحفيظ‌ شلبي‌، بيروت‌ ] بي‌تا. [ ؛ احمدبن‌ عبدالله‌ ابونعيم‌، كتاب‌ دلائل‌ النبوة‌ ، حيدرآباد دكن‌ 1397/1977؛ عبدالله‌بن‌ عبدالعزيز بكري‌، معجم‌ ما استعجم‌ من‌ اسماء البلاد و المواضع‌ ، چاپ‌ مصطفي‌ سقا، بيروت‌ 1403/ 1983؛ محمدبن‌ احمد ذهبي‌، سيراعلام‌ النّبلاء ، ج‌1، چاپ‌ شعيب‌ أرنؤوط‌، و حسين‌ اسد، بيروت‌ 1402/1982؛ محمدبن‌ جرير طبري‌، تاريخ‌ الطبري‌: تاريخ‌ الامم‌ والملوك‌ ، چاپ‌ محمد ابوالفضل‌ ابراهيم‌، بيروت‌ ] 1382ـ1387/ 1962ـ1967 [ ؛ عمررضا كحاله‌، معجم‌ قبائل‌ العرب‌ ، بيروت‌ 1402/ 1982؛ محمدبن‌ عمر واقدي‌، كتاب‌ المغازي‌ للواقدي‌ ، چاپ‌ مارسدن‌ جونز، لندن‌ 1966؛ ياقوت‌ حموي‌، معجم‌ البلدان‌ ، چاپ‌ فرديناند ووستنفلد، لايپزيگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965؛ احمدبن‌ اسحاق‌ يعقوبي‌، تاريخ‌ اليعقوبي‌ ، بيروت‌ ] بي‌تا. [ ، چاپ‌ افست‌ قم‌ ] بي‌تا. [ .
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

منيژه‌ ربيعي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده