در اسلام

معرف

دِر اسلام، نشریه، نشریه‌اى اروپایى در حوزه اسلام‌ پژوهى با بیش از یک قرن سابقه.

متن
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
دِر اسلام، نشریه، نشریه‌اى اروپایى در حوزة اسلام‌ پژوهى با بیش از یک قرن سابقه.1) تاریخچه. نشریة(span dir="LTR") Der Islam (/span)با عنوان فرعى (span dir="LTR")>(/span)نشریه‌اى براى تاریخ و فرهنگ شرق اسلامى(span dir="LTR")< (/span)در 1910/ 1328، به دست کارل هاینریش بکر* پایه‌گذارى گردید. این نشریه با حمایت بنیاد علمى هامبورگ در شهر استراسبورگ انتشار یافت(span dir="LTR") (← >(/span)کتابشناسى آثار منتشر شده به زبان آلمانى دربارة فرهنگ عربى ـ اسلامى(span dir="LTR")<(/span)، ج1، ص 50).هدف از تأسیس نشریة دِر اسلام تثبیت اسلام‌پژوهى در آلمان به عنوان رشته‌اى جدید بود. پایة این رشته جدید رشد و تحولى بود که در رشتة مطالعات شرقى رخ داد.(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
 به واسطة پیشرفت پدیدآمده از طریق این رشته در طى سدة سیزدهم/ نوزدهم، دانشمندان به‌تدریج از لغت‌شناسى و بى‌توجهى آن به پژوهش واقعیات ناخرسند شدند. این ناخرسندى را فعالان «تک‌رو» برضد جریان اصلى این رشته مطرح کردند؛ کسانى چون مارتین هارتمان (1851ـ1918(span dir="LTR")/ 1267(/span)ـ1336)، کریستیان اسنوک هورخرونیه (1857ـ1936/ 1273ـ1355)، ایگناتس گولدتسیهر* (1850ـ1921/ 1266ـ1339)، تئودور نولدکه* (1836ـ 1930(span dir="LTR")/ 1252(/span)ـ1349)، گئورگ کامپف‌مایر (1864ـ 1936/ 1281ـ1355) و بکر (وکوک ، ص (span dir="LTR")174). (/span)این جریان تحت رهبرى بکر بود. آنچه او در ذهن داشت عبارت بود از (span dir="LTR")«(/span)فهمى زنده از مشرق زمین، درکى از همه ابعاد آن چنان‌که در مفهوم تاریخ فرهنگى مشخص مى‌شود» (اس ، ص33؛ نیز ←بدوى، ص 116). بکر از نخستین اسلام‌شناسانى بود که با رویکرد جامعه‌شناختى به تاریخ و فرهنگ اسلامى، شرق‌شناسى را در مسیرى غیر از توجه صرف به لغت‌شناسى قرار داد.بکر در جلد اول دِر اسلام (1910، ص 1) در مقام سردبیر نوشت: «ضرورت اسلام‌پژوهى ــ که جایگاه تازه‌اى در نشریة حاضر خواهد یافت ــ نیازى به اثبات ندارد. این رشته همچون تاریخ یونان و روم‌باستان در کنار لغت‌شناسى، دیرى است که در جایگاه رشته‌اى تاریخى در کنار لغت‌شناسىِ زبانِ مرسومِ مسلمانان قرار گرفته است».بکر جلد ششم تا نهم نشریه را با همکارى رودولف چودى منتشر کرد(span dir="LTR"). (/span)چودى در 1914/ 1332 در مؤسسة مطالعات استعمارى هامبورگ جانشین بکر و از (span dir="LTR")1919/ 1337 (/span)استاد دانشگاه زوریخ در سویس شد. از جلد دهم (1920) تا هفدهم (span dir="LTR")(1928) (/span)هلموت ریتر *، استاد دانشگاه هامبورگ، همکار بکر بود. جلدهاى هجدهم (span dir="LTR")(1929) (/span)تا بیست‌ویکم (1933) زیرنظر بکر و رودولف اشتروتمان *، استاد دانشگاه هامبورگ در آن زمان، انتشار یافت.با درگذشت بکر در 1933/ 1312ش، اشتروتمان سردبیرى جلدهاى 22 (1934) تا 27 (1946) را به عهده گرفت. جلدهاى (span dir="LTR")28 (1948) (/span)تا 35 (1960) با همکارى اشتروتمان و برتولد اشپولر* که در آن هنگام استاد دانشگاه هامبورگ بود، انتشار یافت. پس از درگذشت اشتروتمان در (span dir="LTR")1960/ 1339(/span)ش، اشپولر مجلدات 36 (1961) تا 58 (1981) را منتشر کرد. جلد 59 (span dir="LTR")(1982) (/span)تا 66 (1989) به سردبیرى اشپولر و آلبرشت نوت انتشار یافت که او هم استاد دانشگاه هامبورگ بود. پس از درگذشت اشپولر، نوت سردبیرى جلد 67 (span dir="LTR")(1990) (/span)تا 72 (1995) را به تنهایى و جلد 73 (1996) تا 75 (1998) را به اتفاق هاینتس هالم ، استاد اسلام‌پژوهى دانشگاه توبینگن، به عهده داشت. جلد (span dir="LTR")76 (1999) (/span)زیرنظر نوت و یورگن پاول، استاد دانشگاه هال، منتشر شد. با درگذشت نوت در 1999/ 1378ش، پاول مجلدات 77 (2000) و 78 (2001) را به‌تنهایى و مجلد 79 (2002) را همراه با لارنس کانرد، استاد مؤسسة ولکام در تاریخ پزشکى در لندن، منتشر کرد. دِر اسلام از جلد هشتاد (2003) به بعد، به سردبیرى کانرد انتشار یافته است.از 1912 تا 1930، بکر و بعدها اشتروتمان ضمایم دِر اسلام را به‌تناوب و با عنوان کلى مطالعات در تاریخ و فرهنگ شرق اسلامى منتشر کردند.(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
 این ضمایم عبارت بود از :1) رودلف اشتروتمان، (span dir="LTR")> (/span)فقه حکومتى زیدیه(span dir="LTR")< (/span)، استراسبورگ 1912.2) ماکس هورتن ، (span dir="LTR")> (/span)نظام فلسفى (span dir="LTR")](/span)صدرالدین[ شیرازى (متوفى 1640(span dir="LTR"))< (/span)، استراسبورگ 1913.3) یوهانس پدرسن ، (span dir="LTR")> (/span)سوگند نزد سامیان(span dir="LTR")< (/span)، استراسبورگ 1914.4) یوزف‌هورویتس ،(span dir="LTR")> (/span)پژوهشهاى‌قرآنى(span dir="LTR")< (/span)،برلین1926.5) هلموت ریتر، (span dir="LTR")> (/span)دربارة زبان تصویرى نظامى(span dir="LTR")<(/span)، برلین 1927.6) هانس گوتشالک، ماذرائیان ، برلین 1931.7) هاینریش اگوست وینکلر، (span dir="LTR")> (/span)مُهر و حروف در سحر در عالم اسلام(span dir="LTR")< (/span)، برلین 1930.8(span dir="LTR")) (/span)والتر براونه، فتوح‌الغِیب عبدالقاسمِ ، برلین 1933.9) ابن‌المؤید باللّه الیمنى، انباء الزمن فى اخبار الیمن، برلین 1936، چاپ دوم، قاهره ﺣ 1992.از (span dir="LTR")1965/ 1344(/span)ش، به این ضمایم تتمه‌هایى جدید افزوده شده‌است، ذیل عنوان مطالعات زبان، تاریخ و فرهنگ شرق اسلامى که زیرنظر انجمن شرقى آلمان انتشار یافته‌است؛ از جمله(span dir="LTR"): > (/span)امام القاسم‌بن ابراهیم و عقاید زیدیه(span dir="LTR")< (/span)نوشتة ویلفرد مادلونگ، برلین 1965؛ (span dir="LTR")> (/span)ولایات و قدرت مرکزى ایران در سده‌هاى (span dir="LTR")16 (/span)و 17(span dir="LTR")< (/span)، نوشته کلاوس روربورن ، برلین 1966؛ (span dir="LTR")>(/span)آموزه توکل در تصوف سنّتى(span dir="LTR")< (/span)، نوشتة بندیکت راینرت ، برلین 1968.دِر اسلام را همة خاورشناسان آلمانى عظیم‌ترین کار بکر برشمرده‌اند. بکر از این طریق به اسلام‌پژوهى آلمان نشریه‌اى اختصاصى با وسیع‌ترین دید (و با حذف آثارِ صرفاً دستورى و زبانى) اعطا کرد (فوک، ص 316). دِر اسلام اکنون یکى از مهم‌ترین وسایل ارتباطى ‌براى اسلام‌پژوهان آلمانى شده و کیفیت سابق خویش را تحت نظارت جانشینان بکر در کرسى مطالعات شرقى هامبورگ حفظ کرده‌است (پارت ، ترجمة انگلیسى، ص 18).منابع : عبدالرحمان بدوى، موسوعة‌المستشرقین، بیروت (span dir="LTR")1993(/span)؛(span dir="LTR")Bibliographie der deutschsprachigen Arabistik und Islamkunde, vol.1, ed. Fuat Sezgin, Frankfurt am Main: Institut für Geschichte der Arabisch-Islamischen Wissenschaften, 1990; Josef van Ess, "From Wellhausen to Becker: the emergence of Kulturgeschichte in Islamic studies", in ed. Islamic studies: a tradition and its problems, Malcolm H. Kerr, Malibu, Calif: Undena Publications, 1980; Johann Fück, Die arabischen Studien in Europa: bis in den Anfang Anfang des 20. Jahrhunderts, Leipzig 1955; Rudi Paret , Arabistik und Islamkunde an deutschen Universitäten: Deutsche Orientalisten seit Theodor Nöldeke, Wiesbaden 1966; ibid: The study of Arabic and Islam at German universities: German Orientalists since Theodor Nöldeke, Wiesbaden 1968; Ursula Wokoeck, German Orientalism: the study of the Middle East and Islam from 1800 to 1945, London 2009.2) (/span)محتوا.(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
 در مجلة دِر اسلام مقالاتى به زبانهاى آلمانى، انگلیسى و فرانسه منتشر مى‌شود. به‌مرور زمان، حجم مقالات آلمانى ‌که در ابتدا غلبه با آنها بود کمتر شده و گاهى بیشتر مقالات یک شماره به ‌زبان انگلیسى است؛ همچنان‌که در طول چند سده، نویسندگان مقالات ‌نیز تنوع بیشترى‌یافته‌اند و اکنون نام نویسندگان کشورهاى اسلامى هم در مجله فراوان به‌چشم مى‌خورد (← ش 33، 38، 66، 68، 72/1ـ2، 75/1ـ2، (span dir="LTR")78/2(/span)، (span dir="LTR")87/1(/span)ـ2).در مجلة دِر اسلام گاهى متونى به‌زبانهاى رایج در جهان اسلام تصحیح و با توضیحاتى منتشر شده‌است. همچنین در هر شماره صفحاتى به نقد و بررسى آثار منتشرشده در حوزه‌هاى مختلف اسلام‌شناسى ‌اختصاص یافته‌است(span dir="LTR"). (/span)منبع‌شناسیهاى ارزشمندى نیز در شماره‌هاى متعدد نشریه درج شده‌است، ازجمله یک کتاب‌شناسى انتقادى از کتب و مقالات مرتبط با اسلام شامل 895 عنوان در شمارة 5؛ کتاب‌شناسى آثار روسى دربارة اسلام و نهادهاى ‌اسلامى ‌در شمارة33/3؛کتاب‌شناسى ‌تاریخ ‌یمن در شمارة 63/2. اطلاعات ‌دربارة ‌نسخ‌خطى مربوط ‌به ‌اسلام ‌نیز در شماره‌هاى مختلف یافت مى‌شود، مانند نوشتة آلبرشت دیتریش دربارة نسخ‌عربى موزة طوپقاپى‌سراى در استانبول در شماره (span dir="LTR")33/1(/span)ـ2.جنبه‌هاى مختلف جغرافیا و تاریخ اجتماعى و سیاسى کشورهاى ‌اسلامى در مقالات متعددى بررسى شده‌است. مشخصات چند نمونه از این نوع مقالات اینهاست: رودلف اشتروتمان، (span dir="LTR")>«(/span)کشورهاى اسلامى و غرب مسیحى در جهان امروز(span dir="LTR")»<(/span)، شمارة 34؛ باسورث ، (span dir="LTR")>«(/span)سازمان سپاه غزنوى(span dir="LTR")»<(/span)، شمارة (span dir="LTR")36/1(/span)ـ2؛ گوستاو فون‌گرونه‌باوم ، (span dir="LTR")> (/span)سیلان و اقلیت مسلمان آن(span dir="LTR")< (/span)، شمارة (span dir="LTR")36/1(/span)ـ2؛ برتولد اشپولر، (span dir="LTR")>«(/span)آسیاى مرکزى در زمان حکومت شوروى(span dir="LTR")»<(/span)، شمارة (span dir="LTR")40/1(/span)؛ اتو اشپیس ، (span dir="LTR")>«(/span)گزارشى استفاده‌نشده دربارة مغولان در بغداد(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة40/2ـ3؛ دیتر مولر ـ ودارگ ، (span dir="LTR")>«(/span)کشاورزى مصر در اوایل دورة عباسى(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 32/2؛ عبدالعزیز دُورى،(span dir="LTR")>«(/span)مالک‌و زارع ‌در صدر اسلام(span dir="LTR")»<(/span)،شمارة 56/1؛ پاتریشیا کرون ، (span dir="LTR")>«(/span)دستمزد سربازان در دورة اموى(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 80/2؛ کریستف ورنر و فلورین اشوارتس ،(span dir="LTR")> «(/span)وقف، نهاد اجتماعى و حقوقى ‌و دینى عالم ‌اسلام(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 80/1؛ ماتیاس دیدریش ، (span dir="LTR")>«(/span)ملاحظاتى دربارة تحولات روز اسلام در اندونزى براساس مجموعه اطلاعات مؤسسة اندونزیایى ـ هلندى اسلام‌پژوهى(span dir="LTR")»<(/span)، شمارة 75/2؛ اولریش هارمان، (span dir="LTR")>«(/span)کتابخانه یک عالم قرن چهاردهم در بیت‌المقدس(span dir="LTR")»< (/span)،شمارة 61/2.از مقالات متعدد دربارة تاریخ فرهنگى و فرهنگ عامه، گروههاى اجتماعى و اقلیتهاى دینى در جوامع اسلامى نیز مى‌توان اشاره کرد به: پال کاله، (span dir="LTR")> «(/span)سازمان حلقه‌هاى درویشى در مصر(span dir="LTR")»<(/span)، شمارة 6/2؛ ریچارد نلسن فراى، (span dir="LTR")> (/span)زردشتیان در صدر اسلام(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 40/2ـ3؛ فرانتس تشنر ،(span dir="LTR")> (/span)ضحاک(span dir="LTR"). (/span)نوشته‌اى دربارة اسطوره‌شناسى و شمایل‌نگارى ایرانى(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 6/1؛ رودریگر زسمان ، (span dir="LTR")> (/span)معانى و کارکردهاى زیارت نزد تجانیه (غرب افریقا(span dir="LTR"))»< (/span)، شمارة 83/1.زبان و ادبیات کشورهاى اسلامى موضوع ثابتى در بررسیهاى مجله بوده‌است. براى نمونه: ترخان گنجه‌اى ، (span dir="LTR")>«(/span)مرورى بر شعر ترکى قبل از اسلام و اوایل دورة اسلامى(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 33/1ـ2؛ رناته یاکوبى، (span dir="LTR")>«(/span)سرآغازهاى غزل در زبان عربى: ابوذؤیب هذلى(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 61/2؛ روون اسنیر ، (span dir="LTR")> «(/span)ظهور داستانهاى علمى ـ تخیلى در ادبیات عرب(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة (span dir="LTR")77/2.(/span)هنر اسلامى از معمارى و باغ‌آرایى تا قالى‌بافى و خیال‌الظل* (نمایش سایه‌ها) نیز در مقالات متعددى از دِر اسلام بازتاب یافته‌است، براى نمونه: ماریان باروکان ، (span dir="LTR")>«(/span)باغها و منظرة آراسته به‌صورت بهشت زمینى : باغها در غرب جهان اسلام(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 65/2؛ اولریکا کیبى ، (span dir="LTR")> «(/span)هنر باغدارى اسلامى(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 68/2؛ اکهارت الرس ، (span dir="LTR")>«(/span)فرش‌بافى و تجارت فرش در اراک / فراهان ایران(span dir="LTR")»< (/span)، شماره 59/2؛ میشل نیکلاس ، (span dir="LTR")>«(/span)نقشهاى مؤنث در خیال‌الظل ترکان(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 64/1.براى نمونه‌هایى از مقالات در حوزة معارف اسلامى، ازجمله علوم قرآنى، کلام و فرقه‌شناسى، فلسفه و عرفان، مى‌توان اشاره کرد به: بهنام صادقى و محسن گودرزى، (span dir="LTR")>«(/span)صنعا 1 و سرآغازهاى قرآن(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 87/1ـ2؛ وداد القاضى، (span dir="LTR")> «(/span)کتاب صوان الحکمه: ساختار، ترکیب، مؤلف و منابع(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 58/1؛ هانس دایبر ، (span dir="LTR")>«(/span)رسالة فارابى دربارة خلأ: منابع و جایگاه آن در تاریخ علم اسلامى(span dir="LTR")»<(/span)، شمارة 60/1؛ مسعود اقمش ، (span dir="LTR")> «(/span)تأثیر غزالى ‌بر هرمنوتیک ابن‌رشد(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 86/2؛ ویلفرد مادلونگ ، (span dir="LTR")>«(/span)مرجئه متقدم در خراسان و ماوراءالنهر و انتشار حنفیه(span dir="LTR")»<(/span)، شمارة 59/1؛ صبحى رَیان، (span dir="LTR")> «(/span)نقد ابن‌تیمیه بر قیاس(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 86/1؛ یوزف هورویتس، «تقیه»، شمارة 3؛ یوزف‌فان‌اس، (span dir="LTR")>«(/span)سال تولد شهرستانى(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 89/1ـ2؛ ماهر جرّار، (span dir="LTR")>«(/span)بشر حافى و پابرهنگى دراسلام(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة71/2.دربارة تاریخ علوم طبیعى همچون پزشکى و نجوم و ریاضى نیز مقالاتى در دِر اسلام چاپ شده‌است، ازجمله : پروفر و میرهوف ، (span dir="LTR")>«(/span)چشم‌پزشکى یوحنابن ماسویه(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 64/1؛ انا کایوزو ، (span dir="LTR")>«(/span)طلسمهاى سیارات در کیهان‌نگاریهاى فارسى سده‌هاى میانه(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة (span dir="LTR")77/2(/span)؛ صبحى لبیب، (span dir="LTR")>«(/span)ابن‌المیلى و اثر ریاضى‌اش براى مأموران مالیات و گمرک(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 61/2.ارتباط فرهنگ مغرب زمین با جوامع اسلامى از دیگر حوزه‌هاى تحقیقاتى در مجله بوده‌است، براى نمونه: هاینریش شوتسینگر، (span dir="LTR")>«(/span)حکایات عربى بخت‌النصر و یحیاى تعمید دهنده(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة40؛ فرانتس تشنر، (span dir="LTR")>«(/span)گئورگیوس گمیستوس پلتون(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 18؛ هلموت گتیه ، (span dir="LTR")>«(/span)سیمپلیکیوس در روایات عربى(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 59؛ کارل‌یان ، (span dir="LTR")>«(/span)یوگاهاى‌هندیان در تاریخ‌نگارى اسلامى(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 33/1ـ2؛ لیوینگستن ، (span dir="LTR")>«(/span)شیخ جبرتى و شیخ عطار: واکنش و پاسخ به علم غربى در مصر(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 74/1؛ هرمان تویله ،(span dir="LTR")> «(/span)مسیحیان در عراق، تحلیل برخى تحولات سیاسى اخیر(span dir="LTR")»<(/span)، شمارة 88/1؛ رودلف اولریش ، (span dir="LTR")>«(/span)نیکلاى‌کوزایى ‌و گفتگو با اسلام(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 7/1.دِر اسلام همچنین محل انتشار تأملات و مقالات نظرى دربارة شرق‌شناسى و اسلام‌شناسى بوده‌است، ازجمله مقالات آن در این حوزه مى‌توان اشاره کرد به: اشتفان هایدمان،(span dir="LTR")> «(/span)میان الهیات و لغت‌شناسى: تغییر پارادایم در خاورشناسى ینا از 1770 تا 1850(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 84/1؛ هارالد موتسکى، (span dir="LTR")> «(/span)گردآورى قرآن: تجدیدنظرى در دیدگاههاى غربى در پرتو پیشرفتهاى روش‌شناختى اخیر(span dir="LTR")»< (/span)، شمارة 78/1.منابع: منبع این نوشته شماره‌هاى مختلف مجلة دِراسلام است که مشخصات آن در بخش 1 ذکر شده‌است(span dir="LTR").(/span)(/p)
نظر شما
مولفان
فاطمه مینایی ,
گروه
رده موضوعی
جلد
تاریخ
وضعیت چاپ
  • چاپ نشده