بیْتوز (بایتوز)
معرف
سردار ترک‌و یکی‌از حاکمان‌شهر بُست‌در سدة‌چهارم‌
متن
بَیْتوز (بایتوز)، سردار ترک‌و یکی‌از حاکمان‌شهر بُست‌در سدة‌چهارم‌. در منابع‌تاریخی‌این‌دوره‌آگاهی‌اندکی‌از او در دست‌است‌. بُست‌* در قلمرو صفاریان‌بود و در 317 به‌تصرف‌قراتگین‌، سردار ترک‌سامانی‌، درآمد و پس‌از تضعیف‌قدرت‌امیران‌صفاری‌، در دست‌بازماندگان‌او باقی‌ماند (گردیزی‌، ص‌ 169). به‌نوشتة‌عتبی‌در تاریخ‌یمینی‌(ص‌ 33)، بیتوز ولایت‌شهر بست‌را از طغان‌، والی‌بست‌، ستاند؛ اما مؤلف‌تاریخ‌سیستان‌(ص‌ 333) از یوزتمر، سردار ترک‌، نام‌می‌برد که‌در 357 بست‌را از طاهربن‌ابی‌علی‌تمیمی‌، امیر صفاری‌، گرفت‌؛ و بهار، یوزتمر را همان‌بایتوز می‌داند (همان‌، ص‌ 326، پانویس‌1، ص‌ 333، پانویس‌1). حاکمان‌ترک‌بست‌، تابع‌دولت‌سامانی‌بودند، اما روابط‌بیتوز و امیر سامانی‌چنان‌سست‌بود که‌حتی‌بر تنها سکة‌یافت‌شده‌از بیتوز، در «لشکری‌بازار * »، به‌تاریخ‌359، نام‌امیر سامانی‌حک‌نشده‌است‌( ایرانیکا ، ذیل‌مادّه‌). آغاز حکومت‌بیتوز روشن‌نیست‌، اما به‌احتمال‌زیاد او در 357 بر بست‌چیره‌شد. سرانجام‌، در 366، سبکتکین‌(متوفی‌387) به‌حمایت‌از طغان‌به‌بست‌تاخت‌و شهر را تصرف‌کرد (عتبی‌، همانجا؛ ابن‌اثیر، ج‌ 7، ص‌ 86). ابوالفتح‌بُستی‌* ،دبیر و شاعر، عهده‌دار دیوان‌بیتوز بود و پس‌از شکست‌و فرار او به‌کرمان‌، به‌سبکتکین‌پیوست‌(عتبی‌، ص‌ 33ـ34؛ بیهقی‌، ص‌ 49).منابع‌: ابن‌اثیر، الکامل‌فی‌التاریخ‌، بیروت‌1405/1985؛ علی‌بن‌زید بیهقی‌، تاریخ‌حکماء الاسلام‌، چاپ‌محمد کردعلی‌، دمشق‌1365/ 1946؛ تاریخ‌سیستان‌، چاپ‌محمدتقی‌بهار، تهران‌] تاریخ‌مقدمه‌1314 ش‌[ ؛ محمدبن‌عبدالجبّار عتبی‌، تاریخ‌یمینی‌، ترجمة‌ناصح‌بن‌ظفر جرفادقانی‌، چاپ‌ع‌. قویم‌، تهران‌1334 ش‌؛ عبدالحی‌بن‌ضحاک‌گردیزی‌، زین‌الاخبار ، چاپ‌عبدالحی‌حبیبی‌، چاپ‌افست‌تهران‌1347 ش‌؛Encyclopaedia Iranica , s.v. "Baytuz" (by C. E. Bosworth).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مهین فهیمی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده