بیْت لحم
معرف
از شهرهای‌تاریخی‌فلسطین‌که‌از قدیم‌زیارتگاه‌مهمی‌بوده‌است‌
متن
بِیْت‌لَحم‌، از شهرهای‌تاریخی‌فلسطین‌که‌از قدیم‌زیارتگاه‌مهمی‌بوده‌است‌. شهر بر کوهی‌به‌ارتفاع‌حدود 780 متر از سطح‌دریا، در جنوب‌رشته‌کوههای‌قدس‌، و در حدود ده‌کیلومتری‌جنوب‌بیت‌المقدس‌* قرار دارد. زمستان‌آن‌معتدل‌، میانگین‌دمای‌آن‌در ماه‌کانون‌الثانی‌(دی‌) بین‌8 تا 10 درجه‌و در ماه‌تموز (تیر) بین‌23 تا 25 درجه‌و میانگین‌باران‌سالانة‌آن‌حدود ششصد میلیمتر است‌.از حدود دو هزار سال‌پیش‌از میلاد، بیت‌لحم‌مسکونی‌بوده‌است‌. در الواح‌تَلُّالعَمارِنَه‌* ، متعلق‌به‌قرن‌چهاردهم‌پیش‌از میلاد، به‌شهر جنوبی‌بیت‌المقدس‌اشاره‌شده‌که‌بیت‌ایلولاهاما (خانة‌ایزد لاحاما یا لاخاما) نامیده‌می‌شده‌است‌. این‌ایزد نزد کنعانیان‌خدای‌قُوت‌و خوراک‌بوده‌و احتمالاً نام‌کنونی‌ شهر، از نام‌او گرفته‌شده‌است‌. شاید علت‌این‌نامگذاری‌سرسبزی‌این‌ منطقه‌باشد. نیز مشهور است‌که‌بیت‌لحم‌در آرامی‌به‌معنای‌«خانة‌نان‌» است‌، که‌در این‌معنی‌هم‌اشاره‌ای‌به‌سرسبزی‌پیرامون‌این‌شهر وجود دارد. بیت‌لحم‌نام‌قدیمی‌دیگری‌دارد: «اَفراتَه‌» یا «اَفرات‌» که‌واژه‌ای‌آرامی‌و به‌معنای‌«سرسبزی‌و ثمردهی‌» است‌. وجه‌مشترک‌این‌نامها «سرسبزی‌» است‌.قبایل‌یهودی‌که‌با کنعانیان‌می‌جنگیدند، پس‌از کنعانیان‌در شهر مستقر شدند. به‌روایتی‌راحیل‌، همسر یعقوب‌علیه‌السلام‌، در این‌شهر درگذشته‌است‌و مدفن‌وی‌امروزه‌به‌«قبّة‌راحیل‌» مشهور است‌. حضرت‌داوود نیز در بیت‌لحم‌به‌دنیا آمد، اما اهمیت‌و شهرت‌بیت‌لحم‌به‌سبب‌میلاد حضرت‌مسیح‌در آن‌است‌(انجیل‌لوقا، باب‌دوم‌، متی‌، باب‌دوم‌). وقتی‌هادریانوس‌/ آدریانوس‌(حک : 117ـ 138 میلادی‌)، امپراتور روم‌، قیام‌ یهودیان‌به‌رهبری‌بر کوخبا را فرونشاند، شهر ویران‌شد و به‌فرمان‌امپراتور بر فراز غاری‌که‌گفته‌می‌شد زادگاه‌حضرت‌مسیح‌بوده‌، معبدی‌برای‌ایزد آدونیس‌ساخته‌شد. در حدود 330 میلادی‌، هِلِنا، مادر قسطنطین‌اول‌امپراتور روم‌(حک : 306ـ337 میلادی‌)، برفراز آن‌غار، کنیسه‌ای‌ ساخت‌که‌کنیسة‌مریم‌مقدس‌خوانده‌شد. در 386 میلادی‌، جِروم‌قدیس‌در بیت‌لحم‌ساکن‌شد و در آنجا عهد عتیق‌ را به‌لاتینی‌برگرداند. در 529 میلادی‌، سامریان‌بر حکومت‌ روم‌شوریدند و کنیسه‌را ویران‌کردند. امپراتور ژوستینَین‌ (حک : 527 ـ 565 میلادی‌) آن‌را تقریباً به‌شکل‌امروزینش‌بازسازی‌کرد که‌کنیسة‌مهد خوانده‌می‌شود. علی‌رغم‌حوادث‌گوناگون‌، بیت‌لحم‌در زمان‌رومیان‌به‌سبب‌قرار گرفتن‌در راه‌تجاری‌شهرهای‌شام‌به‌دریای‌سرخ‌، مرکز تجاری‌مشهوری‌شد. به‌روایتی‌، ایرانیان‌هنگام‌ورود به‌فلسطین‌در 614 میلادی‌، به‌کنیسه‌آسیبی‌نرساندند، چون‌بر کاشیهای‌چند سوی‌آن‌، تصویر زردشتیان‌با لباسهای‌ایرانی‌در برابر حضرت‌مسیح‌نقش‌ شده‌بود.مسلمانان‌در سال‌پانزدهم‌، قدس‌را گرفتند و عمربن‌خطاب‌در همان‌سال‌به‌بیت‌لحم‌رفت‌و به‌اهالی‌امان‌داد. کشیش‌ارکولفوس‌در حدود 50/670، بیت‌لحم‌را شهری‌با باروهای‌کوتاه‌بدون‌برج‌وصف‌کرده‌است‌. نقل‌شده‌که‌الحاکم‌بامرالله‌(حک : 386ـ411)، ششمین‌خلیفة‌فاطمی‌مصر، در 400/ 1009 فرمان‌ویرانی‌کنیسه‌های‌مسیحی‌را صادر کرد، اما کنیسة‌مهد را ویران‌نکرد.در 492/ 1099، صلیبیون‌وارد بیت‌لحم‌شدند و سال‌بعد بالدوین‌اول‌، حاکم‌قدس‌، در آنجا تاجگذاری‌کرد. در همان‌سال‌بیت‌لحم‌تحت‌حکومت‌اسقف‌نشین‌مستقلی‌قرار گرفت‌. صلیبیون‌شهر را دوباره‌آباد کردند. با پیروزی‌صلاح‌الدین‌در 583/ 1187 بر صلیبیون‌، بیت‌لحم‌به‌حکام‌بومی‌برگردانده‌شد. در 627/ 1229 به‌موجب‌قرارداد ] یافا [ میان‌الملک‌الکامل‌ایوبی‌(متوفی‌635) و امپراتور فردریک‌دوم‌(حک : 617ـ648/ 1220ـ 1250) شهر دوباره‌به‌صلیبیون‌واگذار شد؛ اما در 642/1244 الملک‌الصالح‌نجم‌الدین‌ایوب‌(متوفی‌647) آن‌را پس‌گرفت‌.گروهی‌از نویسندگان‌و سیاحان‌مسلمانِ عصر ممالیک‌، آن‌را وصف‌کرده‌اند (یاقوت‌حموی‌، ج‌ 1، ص‌ 779؛ قزوینی‌، ص‌؛ ابن‌بطوطه‌، ج‌ 1، ص‌ 95). به‌نوشتة‌بیشتر آنها، درخت‌خرمایی‌که‌در قرآن‌کریم‌(مریم‌: 25) از آن‌یاد شده‌، در این‌شهر است‌. در 923/1517 عثمانیها بر بیت‌لحم‌تسلط‌یافتند.در سده‌های‌یازدهم‌و دوازدهم‌/ هفدهم‌و هجدهم‌، میان‌فرقه‌های‌مسیحی‌بر سر مالکیت‌اماکن‌مقدس‌بیت‌لحم‌جنگهایی‌درگرفت‌؛ دولت‌عثمانی‌فرمانی‌صادر کرد که‌در آن‌حدود املاک‌هر فرقه‌مشخص‌شده‌بود. طبق‌این‌فرمان‌، ارتدوکسها بر بیشتر اماکن‌دست‌یافتند. ادامة‌این‌دشمنیها و سرقت‌ستارة‌نقره‌ایِ غار مهد در 1264/1847، به‌جنگهای‌کریمه‌(1269ـ1272/ 1853ـ1856) انجامید. در 1250/ 1834، ابراهیم‌پاشا ] فرزند محمدعلی‌پاشا، خدیو معروف‌و مقتدر مصر [ هنگام‌حکومتش‌بر فلسطین‌(1249ـ1256/ 1833ـ1840)، محلة‌مسلمان‌نشین‌بیت‌لحم‌را به‌سبب‌قیام‌سراسری‌مسلمانان‌فلسطین‌برضد حکومتش‌، ویران‌کرد ( رجوع کنید بهفلسطین‌* ).میان‌سالهای‌1306 تا 1327 ش‌/ 1927ـ1948 که‌تمام‌فلسطین‌تحت‌قیمومت‌بریتانیا بود، بیت‌لحم‌از مراکز قیام‌بر آنها بود. از 1327 تا 1328 ش‌/ 1948ـ1949، مصریان‌در بیت‌لحم‌بودند. ] در 1329 ش‌/ 1950، بیت‌لحم‌با قسمتی‌از فلسطین‌، جزو اردن‌شد [ . در 1346 ش‌/ 1967، به‌دنبال‌جنگ‌شش‌روزه‌، اسرائیلیان‌بیت‌لحم‌و کرانة‌غربی‌] رود اردن‌[ را کاملاً اشغال‌کردند.صنایع‌دستی‌چوبی‌(از چوب‌زیتون‌)، فلزی‌، صدفی‌و سوزن‌دوزی‌بیت‌لحم‌مهم‌است‌. بیت‌لحم‌، پس‌از نابْلُس‌، دومین‌شهرِ کرانة‌غربی‌] رود اردن‌[ از نظر میزان‌تولیدات‌صنعتی‌است‌. شرایط‌ناشی‌از اشغال‌، در عرصة‌کشاورزی‌مشکلاتی‌به‌وجود آورده‌که‌به‌روی‌آوردن‌کشاورزان‌به‌کارهای‌صنعتی‌انجامیده‌است‌. محصولات‌کشاورزی‌بیت‌لحم‌، زیتون‌، انگور، بادام‌و بعضی‌از انواع‌صیفی‌است‌. درآمد حاصل‌از درختکاری‌در این‌منطقه‌زیاد است‌.در شهر دو شیوة‌معماری‌دیده‌می‌شود: معماری‌قدیمی‌با گنبدها، دیوارهای‌ضخیمِ ساخته‌شده‌از سنگ‌آهک‌، پنجره‌های‌هلالی‌، و کوچه‌های‌تنگ‌؛ و معماری‌جدید با مصالح‌جدید، درها و پنجره‌های‌مستطیلی‌و سقف‌مسطح‌.نخستین‌مدارس‌بیت‌لحم‌در بیش‌از صد سال‌پیش‌به‌وجود آمدند، اما دگرگونی‌اساسی‌در وضع‌آموزشی‌شهر، گشایش‌دانشگاه‌بیت‌لحم‌در 1352 ش‌/ 1973 از سوی‌کلیسای‌واتیکان‌بود.جمعیت‌و تراکم‌و توسعه‌و آبادی‌شهر به‌دلیل‌تحولات‌سیاسی‌، از 1327 ش‌/ 1948 به‌بعد دستخوش‌تغییر بوده‌است‌. در 1357 ش‌/ 1978، جمعیت‌آن‌حدود 000 ، 34 تن‌بود که‌از آن‌میان‌، 000 ، 9 تن‌از فلسطینیان‌پناهنده‌بودند. مهاجرت‌به‌خارج‌ـ که‌ از دیگر مشخصات‌بیت‌لحم‌است‌ ـ در نیمة‌دوم‌قرن‌سیزدهم‌/ نوزدهم‌آغاز شد و در قرن‌چهاردهم‌/ بیستم‌شدت‌یافت‌. امروزه‌دهها هزار تن‌در امریکای‌شمالی‌و جنوبی‌تبار بیت‌لحمی‌دارند.منابع‌: علاوه‌بر کتاب‌مقدس‌. عهد جدید؛ ] ابن‌بطوطه‌، سفرنامة‌ابن‌بطوطه‌، ترجمة‌محمدعلی‌موحد، تهران‌ 1370 ش‌[ ؛ مجیرالدین‌عبدالرحمان‌بن‌محمد حنبلی‌، الانس‌الجلیل‌بتاریخ‌القدس‌و الخلیل‌، نجف‌1968؛ مصطفی‌مراد دباغ‌، بلادنا فلسطین‌، بیروت‌1974؛ ] زکریابن‌محمد قزوینی‌، کتاب‌آثار البلاد و اخبار العباد ، چاپ‌فردیناند ووستنفلد، ویسبادن‌1967 [ ؛ اوغسطین‌بن‌یوسف‌مرمرجی‌، بلدانیة‌فلسطین‌العربیة‌، بیروت‌1948؛ ولید مصطفی‌، مدینة‌بیت‌لحم‌ـ دراسة‌اقلیمیة‌، دمشق‌1965؛ محمدبن‌احمد مقدسی‌، احسن‌التقاسیم‌فی‌معرفة‌الاقالیم‌، چاپ‌دخویه‌، لیدن‌1877؛ ] یاقوت‌حموی‌، معجم‌البلدان‌، چاپ‌فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌1866ـ1873، چاپ‌افست‌تهران‌1965 [ ؛[ Encyclopaedia Britannica , Chicago 1998 (computer disk)]; R. W. Hamilton, The Church of the Nativity- Bethlehem , Jerusalem 1947; S. Perowne, Jerusalem and Bethlehem , London 1965.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

تلخیص از ( الموسوعة الفلسطینیة )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده