بیت رأس
معرف
دهکده‌ای‌در اردن‌
متن
بیت‌رأس‌ ، دهکده‌ای‌در اردن‌. این‌دهکده‌ـ که‌در میان‌جغرافی‌دانان‌ مسلمان‌شناخته‌شده‌بوده‌است‌ ـ حدود سه‌کیلومتری‌شمال‌اِرْبِد در استان‌عَجْلُون‌، بر تپه‌ای‌به‌ارتفاع‌589 متر قرار دارد و اطراف‌آن‌را ویرانه‌های‌شهر متروک‌کاپیتولیاس‌فرا گرفته‌است‌. نام‌کاپیتولیاس‌، نام‌اصلی‌بیت‌رأس‌که‌با آن‌هم‌معناست‌، همراه‌دیگر شهرهای‌دکاپولیس‌] به‌معنای‌«دَه‌شهر» [ ـ مانند اَذرِعات‌(دَرْعا)، اَبیلا (تَلّاَبیل‌)، و گَدَرِه‌/ جَدَره‌(اُمّ قیس‌) که‌در همسایگی‌بیت‌رأس‌اند ـ در سفرنامه‌ها آمده‌است‌. وجه‌تسمیة‌بیت‌رأس‌ـ نامی‌عربی‌که‌به‌جای‌نام‌اصلی‌ (کاپیتولیاس‌) باقی‌مانده‌ ـ از ارتفاع‌آن‌در ناحیه‌ای‌نسبتاً هموار حکایت‌می‌کند.بیت‌رأس‌، نخست‌دهکده‌ای‌نَبَطی‌بود که‌در عصر رومیان‌توسعه‌یافت‌و در 97ـ 98 میلادی‌، یعنی‌نخستین‌سال‌فرمانروایی‌تراژان‌، مستقل‌شد و اهمیت‌خود را به‌ عنوان‌مرکز اسقف‌نشین‌روم‌شرقی‌در فلسطین‌ثانی‌] قسمتی‌از فلسطین‌شامل‌بیسان‌* ، غَدَره‌، و طبریه‌در عهد رومیان‌ شرقی‌از سدة‌چهارم‌میلادی‌تا فتح‌مسلمانان‌ [ حفظ‌کرد. در آغاز فتوحات‌اسلامی‌، شُرَحبیل‌بن‌حَسَنه‌، شهر را فتح‌ کرد و از آن‌پس‌جزو «جُندِ * » اردن‌شد. این‌شهر در دورة‌ امویان‌، موقعیتی‌داشته‌که‌در آثار شاعران‌و وقایع‌نگاران‌ نیز به‌آن‌اشاره‌شده‌است‌. در این‌آثار، شراب‌آنجا ستایش‌ شده‌که‌پیش‌از آن‌هم‌شاعران‌جاهلی‌از جمله‌نابغة‌ذُبْیانی‌ و حَسّان‌بن‌ثابت‌آن‌را ستوده‌بودند، و حتی‌در سدة‌هفتم‌ نیز یاقوت‌حموی‌(575ـ626) از آن‌اطلاع‌داشته‌است‌ (ج‌ 1، ص‌ 776). به‌روایتی‌، این‌شهرک‌، محل‌اقامت‌یزید دوم‌و سوگلی‌حرم‌او، حَبابه‌، بوده‌است‌. روایتی‌نیز آنجا را مصرّانه‌زادگاه‌یزید اول‌می‌داند که‌در درستی‌آن‌تردید است‌و احتمالاً با دهکدة‌بیت‌رانِس‌در غوطة‌دمشق‌، اشتباه‌شده‌، و این‌نکته‌را قبلاً، لامنس‌هم‌دریافته‌بوده‌است‌(1908، ص‌ 379 و پانویس‌). چون‌مروانیان‌ترجیح‌دادند که‌در ناحیة‌بَلْقاء * مسکن‌گزینند ـ و آثار باستانی‌فراوان‌آنجا را می‌توان‌به‌آنان‌نسبت‌داد ـ بیت‌رأس‌به‌سرعت‌شهرتش‌را از دست‌داد و دهکده‌تقریباً بکلی‌متروک‌شد.منابع‌: ابن‌خرداذبه‌، کتاب‌المسالک‌والممالک‌، چاپ‌دخویه‌، لیدن‌1967، ص‌ 78؛ ] عبدالله‌بن‌عبدالعزیز بکری‌، معجم‌مااستعجم‌من‌اسماء البلاد والمواضع‌، چاپ‌مصطفی‌سقا، بیروت‌1403/1983، ج‌ 1، ص‌ 288ـ289 [ ؛ احمدبن‌یحیی‌بلاذری‌، فتوح‌البلدان‌، چاپ‌دخویه‌، لیدن‌1866، ص‌ 116؛ زیادبن‌معاویه‌نابغة‌ذبیانی‌، دیوان‌، چاپ‌درنبورگ‌، ص‌ بیست‌و شش‌، 165ـ166؛ یاقوت‌حموی‌، معجم‌البلدان‌، چاپ‌فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌1866ـ1873؛F. M. Abel, Gإographie de la Palestine , Paris 1933 -1938, II, 294-295, s.v. "Capitolias"; L. Caetani, Annali dell'Islam , Milano 1905-1926, II, 1126 (year 12 A. H.), III, 396 (year 15 A.H.); H. Lammens, ـtudes sur la siةcle des Omeyyades , Beirut 1930, 171, 213, 235; idem, ـtudes sur le rةgne du caliphe omaiyade Mo`awiya I er , Beirut 1908; G. Le Strange, Palestine under the Moslems , London 1890, 32, 415; A. S. Marmardji, Textes gإographiques arabes sur la Palestine , Paris 1951, 4,6,23; G. Schumacher, Northern `Ajlun, London 1890, 154-168; G. Schumacher and C. Steuernagel, Der `Adschlu ¦n, Leipzig 1927, 478ff.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ژ. سوردل ـ تومین ، با اندکی تلخیص از ( د. اسلام )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده