بیت رأس
معرف
دهکده‌ای‌ در اردن‌
متن
بیت‌ رأس‌ ، دهکده‌ای‌ در اردن‌. این‌ دهکده‌ ـ که‌ در میان‌ جغرافی‌دانان‌ مسلمان‌ شناخته‌ شده‌ بوده‌ است‌ ـ حدود سه‌ کیلومتری‌ شمال‌ اِرْبِد در استان‌ عَجْلُون‌، بر تپه‌ای‌ به‌ ارتفاع‌ 589 متر قرار دارد و اطراف‌ آن‌ را ویرانه‌های‌ شهر متروک‌ کاپیتولیاس‌ فرا گرفته‌ است‌. نام‌ کاپیتولیاس‌، نام‌ اصلی‌ بیت‌ رأس‌ که‌ با آن‌ هم‌ معناست‌، همراه‌ دیگر شهرهای‌ دکاپولیس‌ ] به‌ معنای‌ «دَه‌ شهر» [ ـ مانند اَذرِعات‌ (دَرْعا)، اَبیلا (تَلّاَبیل‌)، و گَدَرِه‌/ جَدَره‌ (اُمّ قیس‌) که‌ در همسایگی‌ بیت‌ رأس‌اند ـ در سفرنامه‌ها آمده‌ است‌. وجه‌ تسمیة‌ بیت‌ رأس‌ ـ نامی‌ عربی‌ که‌ به‌ جای‌ نام‌ اصلی‌ (کاپیتولیاس‌) باقی‌ مانده‌ ـ از ارتفاع‌ آن‌ در ناحیه‌ای‌ نسبتاً هموار حکایت‌ می‌کند.بیت‌ رأس‌، نخست‌ دهکده‌ای‌ نَبَطی‌ بود که‌ در عصر رومیان‌ توسعه‌ یافت‌ و در 97ـ 98 میلادی‌، یعنی‌ نخستین‌ سال‌ فرمانروایی‌ تراژان‌، مستقل‌ شد و اهمیت‌ خود را به‌ عنوان‌ مرکز اسقف‌نشین‌ روم‌ شرقی‌ در فلسطین‌ ثانی‌] قسمتی‌ از فلسطین‌ شامل‌ بیسان‌ * ، غَدَره‌، و طبریه‌ در عهد رومیان‌ شرقی‌ از سدة‌ چهارم‌ میلادی‌ تا فتح‌ مسلمانان‌ [ حفظ‌ کرد. در آغاز فتوحات‌ اسلامی‌، شُرَحبیل‌بن‌ حَسَنه‌، شهر را فتح‌ کرد و از آن‌ پس‌ جزو «جُندِ * » اردن‌ شد. این‌ شهر در دورة‌ امویان‌، موقعیتی‌ داشته‌ که‌ در آثار شاعران‌ و وقایع‌نگاران‌ نیز به‌ آن‌ اشاره‌ شده‌ است‌. در این‌ آثار، شراب‌ آنجا ستایش‌ شده‌ که‌ پیش‌ از آن‌ هم‌ شاعران‌ جاهلی‌ از جمله‌ نابغة‌ ذُبْیانی‌ و حَسّان‌بن‌ ثابت‌ آن‌ را ستوده‌ بودند، و حتی‌ در سدة‌ هفتم‌ نیز یاقوت‌ حموی‌ (575ـ626) از آن‌ اطلاع‌ داشته‌ است‌ (ج‌ 1، ص‌ 776). به‌ روایتی‌، این‌ شهرک‌، محل‌ اقامت‌ یزید دوم‌ و سوگلی‌ حرم‌ او، حَبابه‌، بوده‌ است‌. روایتی‌ نیز آنجا را مصرّانه‌ زادگاه‌ یزید اول‌ می‌داند که‌ در درستی‌ آن‌ تردید است‌ و احتمالاً با دهکدة‌ بیت‌ رانِس‌ در غوطة‌ دمشق‌، اشتباه‌ شده‌، و این‌ نکته‌ را قبلاً، لامنس‌ هم‌ دریافته‌ بوده‌ است‌ (1908، ص‌ 379 و پانویس‌). چون‌ مروانیان‌ ترجیح‌ دادند که‌ در ناحیة‌ بَلْقاء * مسکن‌ گزینند ـ و آثار باستانی‌ فراوان‌ آنجا را می‌توان‌ به‌ آنان‌ نسبت‌ داد ـ بیت‌ رأس‌ به‌ سرعت‌ شهرتش‌ را از دست‌ داد و دهکده‌ تقریباً بکلی‌ متروک‌ شد.منابع‌: ابن‌خرداذبه‌، کتاب‌ المسالک‌ والممالک‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1967، ص‌ 78؛ ] عبدالله‌بن‌ عبدالعزیز بکری‌، معجم‌ مااستعجم‌ من‌ اسماء البلاد والمواضع‌ ، چاپ‌ مصطفی‌ سقا، بیروت‌ 1403/1983، ج‌ 1، ص‌ 288ـ289 [ ؛ احمدبن‌یحیی‌ بلاذری‌، فتوح‌البلدان‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1866، ص‌ 116؛ زیادبن‌ معاویه‌ نابغة‌ ذبیانی‌، دیوان‌ ، چاپ‌ درنبورگ‌، ص‌ بیست‌ و شش‌، 165ـ166؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873؛F. M. Abel, Gإographie de la Palestine , Paris 1933 -1938, II, 294-295, s.v. "Capitolias"; L. Caetani, Annali dell'Islam , Milano 1905-1926, II, 1126 (year 12 A. H.), III, 396 (year 15 A.H.); H. Lammens, ـtudes sur la siةcle des Omeyyades , Beirut 1930, 171, 213, 235; idem, ـtudes sur le rةgne du caliphe omaiyade Mo`awiya I er , Beirut 1908; G. Le Strange, Palestine under the Moslems , London 1890, 32, 415; A. S. Marmardji, Textes gإographiques arabes sur la Palestine , Paris 1951, 4,6,23; G. Schumacher, Northern `Ajlun, London 1890, 154-168; G. Schumacher and C. Steuernagel, Der `Adschlu ¦n, Leipzig 1927, 478ff.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ژ. سوردل ـ تومین ، با اندکی تلخیص از ( د. اسلام )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده