بیت الفقیه
معرف
شهری‌ در تِهامة‌ یَمَن‌
متن
بیت‌الفَقیه‌ ، شهری‌ در تِهامة‌ یَمَن‌. برای‌ متمایز ساختن‌ این‌ شهر از زیدیّه‌ یا بیت‌الفقیه‌الکبیر در شمال‌ نزدیک‌ باجِل‌، آن‌ را بیت‌الفقیه‌الصغیر و بیت‌الفقیه‌ابن‌عُجَیل‌ ( رجوع کنید به ادامة‌ مقاله‌) نیز می‌خوانند.بیت‌الفقیه‌ احتمالاً از طریق‌ مهاجرت‌ قبیلة‌ اَزد از مَأرِب‌، با تاریخ‌ قبل‌ از اسلام‌ مربوط‌ است‌. بنابر روایات‌، قبیلة‌ ازد موقتاً در نزدیکی‌ چشمه‌ای‌ به‌ نام‌ غَسّان‌ فرود آمدند که‌ شاید میان‌ وادی‌ رِمَع‌ و وادی‌ زَبید بوده‌ است‌. سپس‌ گروهی‌ از آنان‌ به‌سوی‌ سوریه‌ رفتند و سلسلة‌ غسّانی‌ را تأسیس‌ کردند. در قرن‌ هشتم‌، ابن‌بطوطه‌ از روستای‌ غسّانه‌ در نزدیکی‌ مقبرة‌ شیخ‌ احمدبن‌ عجیل‌، نام‌ برده‌ (ج‌ 1، ص‌ 302ـ303)، ولی‌ این‌ نام‌ امروزه‌ در آنجا ناشناخته‌ است‌. جغرافی‌نویسان‌ متقدم‌ مسلمان‌ از غسّانه‌ و بیت‌الفقیه‌ نام‌ نبرده‌اند. احتمالاً اندکی‌ پس‌ از مرگ‌ «فقیه‌»، ابوالعباس‌ احمدبن‌ موسی‌بن‌ علی‌بن‌ عمربن‌ عُجَیل‌، در 690 و عمدتاً بر اثر زیارت‌ زوّار از مقبرة‌ وی‌ و کراماتی‌ که‌ به‌ «ذکر» نام‌ او نسبت‌ می‌داده‌اند، روستای‌ فعلی‌ بیت‌الفقیه‌ برگرد مزار وی‌ به‌ وجود آمده‌ است‌. بیت‌الفقیه‌ در قرن‌ یازدهم‌/هفدهم‌ مرکز قهوة‌ بندرمُخا شد و رونق‌ بیشتری‌ یافت‌، و یکی‌ از عمّالِ کمپانی‌ هندشرقی‌ به‌ نام‌ روینگتون‌ در 1069/1659 پیشنهاد کرد که‌ در آنجا کارخانه‌ای‌ تأسیس‌ شود. طی‌ قرن‌ دوازدهم‌/ هجدهم‌، امامان‌ یَمَنی‌ از مخا و بیت‌الفقیه‌ رویهمرفته‌ ماهانه‌ 500 ، 1 پوند عایدات‌ داشتند و این‌ مبلغ‌ در خلال‌ ماههای‌ بارگیری‌ محمولات‌ به‌ مقصد هند افزایش‌ می‌یافت‌. همیلتون‌ فروش‌ سالانة‌ قهوة‌ بیت‌الفقیه‌ را 000 ، 22 تُن‌ تخمین‌ زده‌ است‌. با این‌حال‌، طی‌ همین‌ دوره‌، در نتیجة‌ توسعة‌ کشت‌ قهوه‌ در سیلان‌ و نیمکرة‌ عربی‌، تجارت‌ یمن‌ رو به‌ رکود نهاد و بیت‌الفقیه‌ علیرغم‌ هرج‌ومرج‌ سیاسی‌ شایع‌ در عربستان‌ جنوبی‌، زندگی‌ عادی‌ و علمی‌ خود را از سرگرفت‌.اوضاع‌ آشفته‌ و ناآرام‌ این‌ ناحیه‌، عمدتاً معلول‌ استقلال‌طلبی‌ قبیلة‌ زَرانیق‌ بود. این‌ قبیله‌، که‌ مرکزش‌ بیت‌الفقیه‌ بود، با حدود ده‌هزار مرد جنگی‌، هیچگاه‌ از حکومت‌ تمکین‌ نمی‌کرد، و در 1332/1914 چنان‌ قدرتی‌ داشت‌ که‌ از پیاده‌ نظام‌ عثمانی‌ مالیات‌ راهداری‌ می‌گرفت‌ و حتی‌ در 1326 ش‌/1947، نیروهایی‌ را که‌ امام‌ ] یمن‌ [ برای‌ تنبیه‌ ایشان‌ گسیل‌ داشته‌ بود تا آخرین‌ نفر قلع‌وقمع‌ کرد.] امروزه‌ بیت‌الفقیه‌ خوش‌ آب‌ وهواترین‌ شهر تهامه‌ است‌. در شهر قلعه‌ای‌ و پیرامون‌ آن‌ نخلستانهای‌ بسیاری‌ وجود دارد. این‌ شهر به‌سبب‌ پارچه‌های‌ حریر و کتان‌ زیبایش‌ از معروفترین‌ شهرهای‌ یمن‌ است‌ (وصفی‌ زکریا، ص‌ 86) [ .منابع‌: ] ابن‌بطوطه‌، سفرنامة‌ ابن‌بطوطه‌ ، ترجمة‌ محمدعلی‌ موحد، تهران‌ 1370 ش‌؛ احمد وصفی‌ زکریا، رحلتی‌ الی‌ الیمن‌ ، دمشق‌ 1406/1986؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965، ج‌1، ص‌901ـ903 [ ؛G. W. Bury, Arabia infelix , London 1915; W. Foster, The English factories in India, 1655-1660 , Oxford 1921; A. Hamilton, A new account of the East Indies , Edinburgh 1727; W. B. Harris, A journey through the Yemen , Edinburgh and London 1893; G. Heyworth-Dunne, Al- Yemen , Cairo 1952; Khazradj ¦â, History of the Resuli dynasty of Yemen , ed. and tr. J. W. Redhouse, Leyden and London 1908; ـ Uma ¦ra, Yaman, its early mediaeval history , ed. and tr. H. C. Kay, London 1892; United Kingdom. Admiralty, Western Arabia and the Red Sea , Oxford 1946.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ر. هدلی ، با اندکی تلخیص از ( د. اسلام )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده