بیانی مهدی
معرف
بنیانگذار کتابخانة‌ ملی‌ ایران‌، کارشناس‌ نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ و نویسندة‌ معاصر
متن
بیانی‌، مهدی‌ ، بنیانگذار کتابخانة‌ ملی‌ ایران‌، کارشناس‌ نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ و نویسندة‌ معاصر. پدرش‌، میرزا محمدخان‌ از خاندان‌ دبیران‌ و مستوفیان‌ فراهان‌ و نیای‌ مادریش‌ میرزا سلیمان‌ بیان‌السلطنة‌ فراهانی‌، رئیس‌ بیوتات‌ سلطنتی‌ و صاحبِ رسالة‌ قواعد دفاتر و حساب‌ بود (بیانی‌، ج‌ 3، مقدمة‌ محبوبی‌ اردکانی‌، ص‌ سه‌). بیانی‌ در 1285 ش‌ در همدان‌ متولّد شد. در دو سالگی‌ پدرش‌ درگذشت‌ و مادرش‌ با او و دیگر فرزندانش‌ به‌ تهران‌ آمد ( مجلة‌ دانشکدة‌ ادبیات‌ و علوم‌ انسانی‌ دانشگاه‌ تهران‌ ، ص‌ 636). او در مدارس‌ ابتدایی‌ اقدسیّه‌ و اشرف‌ به‌ تحصیلات‌ مقدماتی‌ و فراگیری‌ خوشنویسی‌ پرداخت‌ و پس‌ از اتمام‌ دورة‌ متوسطه‌ در دارالفنون‌، دورة‌ لیسانس‌ علوم‌ ادبی‌ و فلسفی‌ را در دانشسرای‌ عالی‌ (دارالمعلمین‌ عالی‌ سابق‌) به‌ پایان‌ برد و در 1324 ش‌ به‌ اخذ دکتری‌ در زبان‌ و ادبیات‌ فارسی‌ از دانشگاه‌ تهران‌ نایل‌ گشت‌ (همانجا؛ بیانی‌، ج‌ 3، مقدمة‌ محبوبی‌ اردکانی‌، همانجا؛ ایرانیکا ، ذیل‌ «بیانی‌»).بیانی‌ پس‌ از گذراندن‌ دورة‌ تعلیمات‌ دانشکدة‌ افسری‌ و خدمت‌ وظیفه‌، در 1312 ش‌ همزمان‌ با کار در کتابخانة‌ دانشسرای‌ عالی‌، تدریس‌ زبان‌ و ادبیات‌ فارسی‌ را آغاز کرد و در 1313 ش‌ به‌ مدیریت‌ کتابخانة‌ عمومی‌ معارف‌ منصوب‌ گردید ( مجلة‌ دانشکدة‌... ، همانجا). او در این‌ مقام‌ به‌ گردآوری‌ کتابها از کتابخانة‌ سلطنتی‌ و کتابخانة‌ معارف‌ برای‌ بنیانگذاریِ «کتابخانة‌ ملی‌ ایران‌ * » (وابسته‌ به‌ وزارت‌ فرهنگ‌) پرداخت‌ و پس‌ از تأسیس‌ این‌ کتابخانه‌ در 1316 ش‌، ریاست‌ آنجا را به‌ عهده‌ گرفت‌. در 1319 ش‌، به‌ مدت‌ یک‌ سال‌ از طرف‌ وزارت‌ آموزش‌ و پرورش‌ (وزارت‌ فرهنگ‌ سابق‌) به‌ ریاست‌ فرهنگ‌ اصفهان‌ اعزام‌ شد و پس‌ از بازگشت‌ و انجام‌ دادن‌ مأموریت‌ آموزشی‌ یکساله‌ در وزارت‌ پیشه‌ و هنر وقت‌، بار دیگر به‌ ریاست‌ کتابخانة‌ ملی‌ منصوب‌ شد. در 1335 ش‌، ریاست‌ کتابخانة‌ سلطنتی‌ را عهده‌دار شد و این‌ سمت‌ را همراه‌ با استادی‌ دانشگاه‌ تهران‌ و تدریس‌ «تاریخ‌ تکامل‌ خطوط‌ اسلامی‌» و «کتابشناسی‌ نسخه‌های‌ خطی‌» تا پایان‌ عمر به‌ عهده‌ داشت‌ (همانجا). او همچنین‌ انجمنی‌ برای‌ حمایت‌ و معرفی‌ خوشنویسان‌ و هنر خوشنویسی‌ با نام‌ «انجمن‌ حمایت‌ خط‌ و خطاطان‌» تأسیس‌ کرد. وی‌ به‌ سبب‌ تبحّر در شناخت‌ خطوط‌ و نسخه‌ها به‌ عنوان‌ کارشناس‌ نسخه‌های‌ خطی‌ و چاپی‌، با کتابخانه‌های‌ ملی‌، مجلس‌ شورای‌ ملی‌ و کتابخانة‌ مرکزی‌ دانشگاه‌ تهران‌ همکاری‌ می‌کرد (بیانی‌، ج‌ 3، مقدمة‌ محبوبی‌ اردکانی‌، ص‌ چهار). او خود خطی‌ خوش‌ داشت‌ (افشار، ص‌ 115؛ بیانی‌، ج‌ 4، پیشگفتار دانش‌پژوه‌، ص‌ سی‌وپنج‌) و بویژه‌ در نستعلیق‌ قوی‌ و ماهر بود.بیانی‌ از بنیانگذاران‌ انجمن‌ فرهنگی‌ ایران‌ و شوروی‌ وعضو آن‌ بود و نزدیک‌ به‌ 25 سال‌ در راه‌ گسترش‌ و استواری‌ پیوندهای‌ دوستی‌ و فرهنگی‌ دو کشور همسایه‌ تلاش‌ کرد ( رجوع کنید به پیام‌ نوین‌ ، ص‌ 21). مأموریتهای‌ فرهنگی‌ بسیاری‌ به‌ کشورهای‌ آسیایی‌، اروپایی‌ و امریکا داشت‌. سرانجام‌، در هفدهم‌ بهمن‌ 1346 درگذشت‌ ( مجلة‌ دانشکدة‌... ، ص‌ 638).آثار او عبارت‌ است‌ از: کتاب‌شناسی‌ کتاب‌های‌ خطی‌ ؛ فهرست‌ نمایشگاه‌ خطوط‌ نستعلیق‌ کتابخانة‌ ملی‌ ؛ فهرست‌ کتابخانة‌ سلطنتی‌ (دیوانها)؛ فهرست‌ منشآت‌ و مکاتیب‌ و ترسلات‌ و منظومه‌های‌ فارسی‌ ؛ فهرست‌ نمایشگاه‌ آثار ابن‌سینا در کتابخانة‌ انجمن‌ آثار ملی‌ ؛ فهرست‌ نمایشگاه‌ آثار خواجه‌ نصیرالدین‌ طوسی‌ در کتابخانة‌ ملی‌ ؛ فهرست‌ نمونة‌ خطوط‌ خوش‌ کتابخانة‌ سلطنتی‌ ؛ راهنمای‌ گنجینة‌ قرآن‌ در موزه‌ ایران‌ باستان‌ ؛ نمونه‌ای‌ چند از خطوط‌ خوش‌نویسان‌ ؛ نمونة‌ سخن‌ فارسی‌ ؛ احوال‌ و آثار خوش‌نویسان‌ ؛ احوال‌ و آثار نسخ‌نویسان‌ ؛ شکسته‌ و نستعلیق‌نویسان‌ و تعلیق‌نویسان‌ ؛ احوال‌ و آثار میرعماد ؛ طبع‌ و نشر چهار رسالة‌ فارسی‌ ( رسالة‌ فی‌ حالة‌ الطفولیة‌ ، روزی‌ با جماعت‌ صوفیان‌ ؛ عقل‌ سرخ‌ ؛ آواز پر جبرئیل‌ )، از شیخ‌ شهاب‌الدین‌ سهروردی‌؛ السوانح‌ فی‌ العشق‌ احمد غزالی‌؛ معراجنامة‌ منسوب‌ به‌ ابن‌سینا به‌ خط‌ امام‌ فخر رازی‌؛ بدایع‌الازمان‌ فی‌ وقایع‌ کرمان‌ افضل‌الدین‌ کرمانی‌ و چند رباعی‌ از حکیم‌ عمر خیام‌ به‌ خط‌ میرعماد (همان‌، ص‌ 639؛ افشار، ص‌ 116ـ117).مقالات‌ ادبی‌ و هنری‌ و تاریخی‌ متعددی‌ از او در مجلات‌ داخلی‌ و خارجی‌ نشر یافته‌ است‌ (افشار، ص‌ 117؛ برای‌ آثار چاپ‌ نشده‌ رجوع کنید به مجلة‌ دانشکدة‌... ، همانجا).منابع‌ : ایرج‌ افشار، «وفات‌ دکتر مهدی‌ بیانی‌»، راهنمای‌ کتاب‌ ، سال‌ 11، ش‌ 1و2و3 (مرداد 1347)؛ مهدی‌ بیانی‌، احوال‌ و آثار خوشنویسان‌ ، تهران‌ 1363 ش‌؛ پیام‌ نوین‌ ، دورة‌ 9، ش‌ 3 (دی‌ و بهمن‌ و اسفند 1346)؛ مجلة‌ دانشکدة‌ ادبیات‌ و علوم‌ انسانی‌ دانشگاه‌ تهران‌ ، سال‌ 15، ش‌ 5 و 6 (مرداد 1347)؛Encyclopaedia Iranica, s.v. "Baya ni” (by M. Dabirsiâqi).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمد دبیرسیاقی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده