بیانی ابومحمد قاسم بن اصبغ عالم
معرف
حافظ‌ و محدث‌ مالکی‌ اندلسی‌ قرن‌ سوم‌ و چهارم‌
متن
بیّانی‌، ابومحمد ، قاسم‌بن‌ اصبغ‌ ، عالم‌، حافظ‌ و محدث‌ مالکی‌ اندلسی‌ قرن‌ سوم‌ و چهارم‌. در 247، در بیّانه‌ * زاده‌ شد. در قرطبه‌ از بقی‌بن‌مَخلَد * ، محمدبن‌ وضاح‌ و مطرف‌بن‌ قیس‌ و دیگران‌ استماع‌ حدیث‌ کرد. در 274، همراه‌ با چندنفر دیگر، از جمله‌ محمدبن‌عبدالملک‌بن‌ ایمن‌، برای‌ شنیدن‌ حدیث‌ و آموختن‌ علم‌ رهسپار شهرهای‌ مختلف‌ شد. در مکه‌ از محمدبن‌ اسماعیل‌ صائغ‌ و علی‌بن‌ عبدالعزیز، در کوفه‌ از قاضی‌ ابراهیم‌بن‌ ابی‌العنس‌ و ابراهیم‌بن‌ عبدالله‌ القصار و در بغداد از قاضی‌القضات‌ اسماعیل‌بن‌ اسحاق‌ و عبداللّه‌بن‌ احمدبن‌ حنبل‌ و محمدبن‌ اسماعیل‌ ترمذی‌ و دیگران‌ حدیث‌ شنید. در ادبیات‌، از ابن‌قتیبه‌، مبرد، ثعلب‌ و ابن‌جهم‌ بسیار آموخت‌. از استادان‌ مصری‌ و قیروانی‌ نیز استفاده‌ها برد و به‌ اندلس‌ بازگشت‌ و در قرطبه‌ ساکن‌ شد. در آنجا مردم‌ به‌ او روی‌ آوردند و در حدیث‌، رجال‌، عربیت‌، نحو و شعر از وی‌ بهره‌ بردند. بیانی‌ آشنایی‌ بسیاری‌ با حدیث‌ و رجال‌ داشت‌ و قرطبی‌ در تفسیر خود، در تصحیح‌ یک‌ روایت‌، به‌ او استناد کرده‌ است‌. وی‌ در سه‌ سال‌ آخر عمر به‌ علت‌ کهولت‌ دچار نسیان‌ و به‌ قولی‌ اختلال‌ حواس‌ شد و به‌ همین‌ دلیل‌ از نقل‌ روایت‌ دست‌ کشید. او در 340 در قرطبه‌ درگذشت‌ (مقَّری‌، ج‌ 2، ص‌ 47ـ49؛ سیوطی‌، ج‌ 2، ص‌ 251؛ ابن‌حجر عسقلانی‌، ج‌4، ص‌458؛ حمیدی‌، ص‌ 330ـ 331؛ ضبّی‌، ص‌ 434؛ ذهبی‌، ج‌ 3، 854). علمای‌ بزرگ‌ قرطبه‌، از جمله‌ عبدالوارث‌بن‌ سفیان‌، احمدبن‌ محمدبن‌ سعید معروف‌ به‌ ابن‌حَسور، سعیدبن‌ نصر، احمدبن‌ قاسم‌بن‌ عبدالرحمان‌ و نوه‌اش‌ قاسم‌بن‌محمدبن‌ قاسم‌بن‌ اصبغ‌، و دیگران‌ از او روایت‌ کرده‌اند (حمیدی‌؛ سیوطی‌؛ ذهبی‌، همانجاها؛ ضبّی‌، ص‌ 432، 434).از جمله‌ آثار اوست‌: سُنَن‌ که‌ پس‌ از رسیدن‌ به‌ عراق‌ در 276، در حالی‌ که‌ چند ماه‌ از وفات‌ ابوداود گذشته‌ بود، به‌ جبران‌ محرومیّت‌ از درک‌ حضور وی‌، طبق‌ ابواب‌ سنن‌ او نوشته‌ است‌؛ المجتنی‌' (یا المجتبی‌' )، مختصر کتاب‌ مذکور که‌ در 324 آغاز به‌ نگارش‌ آن‌ کرد. این‌ کتاب‌ را او براساس‌ ابواب‌ المُنتَقی‌' تألیف‌ ابن‌جارود (محدث‌ قرن‌ دوم‌ و سوم‌، متوفی‌ 307) نوشت‌ و دارای‌ 490 ، 2 حدیث‌ در هفت‌ جزء است‌؛ فضائل‌ قریش‌ ؛ الناسخ‌ و المنسوخ‌ ؛ غرائبُ حدیثِ مالکِبن‌ انس‌ در خصوص‌ آنچه‌ در کتاب‌ مُوَطّا مالک‌ نیامده‌ است‌؛ الانساب‌ ؛ احکام‌القرآن‌؛ برالوالدین‌ ؛ کتاب‌ الخمر ؛ کتاب‌ الصحیح‌ که‌ مانند صحیح‌ مسلم‌ نگاشته‌ شده‌ است‌ (حمیدی‌، ص‌ 331ـ 332؛ ضبّی‌، ص‌ 433ـ 434؛ مقَّری‌، ج‌ 2، ص‌ 48؛ ذهبی‌، همانجا؛ بغدادی‌، ج‌ 1، ستون‌ 826؛ زرکلی‌، ج‌ 5، ص‌173؛ سیوطی‌، همانجا).منابع‌: ابن‌حجر عسقلانی‌، لسان‌المیزان‌ ، بیروت‌ 1390/1971؛ اسماعیل‌ بغدادی‌، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 1، در حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌ الظنون‌ ، ج‌ 5، بیروت‌ 1410/1990؛ محمدبن‌ فتوح‌ حُمَیْدی‌، جذوة‌ المقتبس‌ فی‌ ذکر ولاة‌ الاندلس‌ ، مصر 1966؛ محمدبن‌احمد ذهبی‌، تذکرة‌ الحفاظ‌ ، حیدرآباد دکن‌ 1376ـ 1378/ 1956ـ 1958، چاپ‌ افست‌ بیروت‌ ] بی‌تا. [ ؛ خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام‌ ، بیروت‌ 1986؛ عبدالرحمان‌بن‌ابی‌بکر سیوطی‌، بغیة‌ الوُعاة‌ فی‌ طبقات‌ اللّغویین‌ والنّحاة‌ ، چاپ‌ محمد ابوالفضل‌ ابراهیم‌، مصر 1384/ 1964ـ 1965؛ احمدبن‌ یحیی‌ ضبّی‌، کتاب‌ بغیة‌ الملتمس‌ فی‌ تاریخ‌ رجال‌ اهل‌ الاندلس‌ ، مادرید 1884؛ احمدبن‌ محمد مقّری‌، نفح‌ الطّیب‌ ، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌ 1388/1968.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدباقر کریمیان

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده