بیانه (اسپانیایی : بائنا )
معرف
شهر کوچکی‌ در ایالت‌ کوردوبا ] = قُرطُبه‌ [ در اسپانیا
متن
بَیّانه‌ (اسپانیایی‌: بائنا )، شهر کوچکی‌ در ایالت‌ کوردوبا ] = قُرطُبه‌ [ در اسپانیا. در 59 کیلومتری‌ مادرید واقع‌ است‌. در دورة‌ اسلامی‌، به‌ ناحیة‌ قبره‌ تعلق‌ داشت‌ و با الزهراء، استجّه‌/ اثیخا ، اللّسانه‌/ اُلیسانه‌ و قرطبه‌ * ، اقلیم‌ قمبانیه‌/ کنبانیه‌ را تشکیل‌ می‌داد (ادریسی‌، ج‌ 2، ص‌ 537). شهر بر تپه‌ای‌ در قمبانیة‌ قرطبه‌ قرار داشت‌ و مربلَّه‌ ، شاخاب‌ گُواداخوز، آن‌ را آبیاری‌ می‌کرد. در پیرامون‌ آن‌، چون‌ امروز، باغستانها، تاکستانها و باغهای‌ زیتون‌ قرار داشت‌، و در دورة‌ امویان‌ بسیار پررونق‌ بود. شهر تعدادی‌ بازار و حمام‌، و قلعه‌ای‌ استوار داشت‌ که‌ بر شیبی‌ روبروی‌ رودخانه‌ واقع‌ بود، نیز مسجد جامعی‌ که‌ به‌ فرمان‌ عبدالرحمان‌ دوم‌ ساخته‌ شده‌ بود (همان‌، ج‌ 2، ص‌ 571؛ حمیری‌، ص‌ 59). ابن‌حَفصون‌ ( رجوع کنید به حفصیان‌ * ) در اوایل‌ سدة‌ هفتم‌ (در دورة‌ امیر عبدالله‌) بیّانه‌ را فتح‌ کرد، اما با سقوط‌ خلافت‌ و ناآرامیهای‌ دورة‌ «فتنة‌» پس‌ از آن‌، شهر آرامش‌ روستاییش‌ را از دست‌ داد. موقعیت‌ کنونی‌ آن‌ به‌ دورة‌ اسلامی‌ برمی‌گردد، چنانکه‌ نه‌ در آنجا و نه‌ در قسمتهای‌ مختلف‌ پیرامون‌ آن‌ تا نواحی‌ اطراف‌ مرز انتیگوا ، هیچ‌ اثری‌ از رومیان‌ یافت‌ نشده‌ است‌. آلفونسوی‌ جنگجو در حملة‌ معروف‌ خود به‌ اندلس‌، اندکی‌ پیش‌ از جنگ‌ آرنسول‌ (صفر 520/مارس‌ 1126)، از بیّانه‌ بدون‌ تسخیر آن‌ عبور کرد. شهر در 638/1240، هنگامی‌که‌ به‌ دست‌ فردیناند سوم‌ افتاد، دو حصار داشت‌؛ دیوار داخلی‌ که‌ القَصَبه‌ و مَدینه‌ را محصور می‌کرد، و دیواری‌ بیرونی‌ که‌ نواحی‌ مسکونی‌ اطراف‌ را دربر گرفته‌ بود. مُدَجَّنون‌ * ] = عنوان‌ مسلمانان‌ اسپانیا پس‌ از فتح‌ آنجا به‌ دست‌ مسیحیان‌ [ که‌ در بیّانه‌ باقی‌ مانده‌ بودند، در 979/1571 به‌ قَشتاله‌ * / ] کاستیل‌ [ انتقال‌ داده‌ شدند، اما به‌ فرمان‌ شاه‌ به‌ آنها اجازه‌ داده‌ شد تا خروج‌ نهاییشان‌ در قرطبه‌ مستقر باشند. مهمترین‌ چهرة‌ سرشناس‌ شهر ابومحمد قاسم‌بن‌ اَصْبَغ‌ بیّانی‌ * ، محدّث‌ و لغوی‌ بود که‌ در 247/862 در بیّانه‌ زاده‌ شد و در 340/951 در قرطبه‌ درگذشت‌ (مقری‌، ج‌ 2، ص‌ 47؛ یاقوت‌ حموی‌، ج‌ 1، ص‌ 774؛ حمیری‌، ص‌ 59ـ60).منابع‌: ] محمدبن‌محمد ادریسی‌، کتاب‌ نزهة‌المشتاق‌ فی‌ اختراق‌ الا´فاق‌ ، بیروت‌ 1409/1989 [ ؛ محمدبن‌عبدالله‌ حمیری‌، صفة‌ جزیرة‌الاندلس‌، منتخبة‌ من‌ کتاب‌ الروض‌المعطار فی‌ خبر الاَقطار ، چاپ‌ لوی‌ ـ پرووانسال‌، ] بی‌جا، بی‌تا. [ ؛ ] احمدبن‌محمد مقری‌، نفح‌الطیّب‌ ، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌ 1388/1968؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965 [ .
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ا. هوئیچی میراندا ( د. اسلام )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده