بیان واقع
معرف
کتابی‌ تاریخی‌ در سرگذشت‌ و احوال‌ نادرشاه‌ افشار (حک : 1148ـ1161) و محمدشاه‌ گورکانی‌ (حک : 1131ـ 1161)
متن
بیان‌ واقع‌ ، کتابی‌ تاریخی‌ در سرگذشت‌ و احوال‌ نادرشاه‌ افشار (حک : 1148ـ1161) و محمدشاه‌ گورکانی‌ (حک : 1131ـ 1161). مؤلّف‌، خود را عبدالکریم‌بن‌ خواجه‌ عاقبت‌ محمودبن‌ خواجه‌ محمد بلاقی‌بن‌ خواجه‌ محمدرضا معرفی‌ کرده‌ است‌. تاریخ‌ تولدش‌ دانسته‌ نیست‌، اما زادگاه‌ او کشمیر بوده‌، سپس‌ به‌ شاهجهان‌آباد (دهلی‌) رفته‌ و هنگام‌ حملة‌ نادرشاه‌ به‌ هندوستان‌ در همانجا سکونت‌ داشته‌ است‌ (کشمیری‌، ص‌ 1). خواجه‌ عبدالکریم‌ کشمیری‌ به‌ سبب‌ آشنایی‌ با میرزاعلی‌اکبر خراسانی‌ ] داروغة‌ دفترخانه‌ [ با وعدة‌ سفر حج‌، به‌ جرگة‌ ملازمان‌ نادرشاه‌ پیوسته‌ (همان‌، ص‌ 2) و در 1152 همراه‌ سپاه‌ شاه‌ به‌ ایران‌ آمده‌ است‌. او که‌ در طول‌ سفر، خدمات‌ نویسندگی‌ و دولتی را انجام‌ می‌داده‌ ( رجوع کنید به ظهورالدین‌ احمد، ج‌3، ص‌609) در1154 به‌ دارالسلطنة‌ قزوین‌ رسیده‌ و سال‌ بعد، همراه‌ حکیم‌ سیدعلوی‌خان‌، پزشک‌ نادرشاه‌، راهی‌ سفر حج‌ شده‌ است‌ و سپس‌ در 10 جمادی‌الاولی‌ 1156، از راه‌ دریا به‌ شاهجهان‌آباد بازگشته‌ است‌. از این‌ پس‌ از زندگی‌ او آگاهی‌ در دست‌ نیست‌، اما وی‌ تا 1193 که‌ تاریخ‌ پایان‌ نگارش‌ بیان‌ واقع‌ است‌ زنده‌ بوده‌ است‌ ( رجوع کنید به همان‌، ج‌ 3، ص‌ 609ـ610). خواجه‌ عبدالکریم‌ بیان‌ واقع‌ را به‌پیشنهاد دوستانش‌ نگاشته‌ و آن‌ را به‌ پنج‌ باب‌ تقسیم‌ کرده‌ است‌: باب‌ اول‌ در ده‌ فصل‌، از انقراض‌ سلسلة‌ صفویه‌ و به‌ سلطنت‌ رسیدن‌ نادرشاه‌ تا حملة‌ او به‌ هندوستان‌؛ باب‌ دوم‌ در سیزده‌ فصل‌، در شرح‌ بازگشت‌ نادرشاه‌ از هندوستان‌ تا ورود او به‌ دارالسلطنة‌ قزوین‌؛ باب‌ سوم‌، در چهار فصل‌، در شرح‌ سفر خواجه‌ عبدالکریم‌ به‌مکه‌ تا بازگشت‌ او از طریق‌ دریا به‌ هندوستان‌؛ باب‌ چهارم‌ در نُه‌ فصل‌ دربارة‌ برخی‌ پیش‌آمدها از هنگام‌ ورود مؤلف‌ به‌هندوستان‌ تا مرگ‌ محمدشاه‌؛ باب‌ پنجم‌ در چهار فصل‌ دربارة‌ رویدادهای‌ دورة‌ سلطنت‌ بهادرشاه‌.ویژگی‌ بارز این‌ اثر، حضور مؤلف‌ در بسیاری‌ از رویدادها است‌. او به‌شرح‌ جزئیاتی‌ می‌پردازد که‌ در مآخذ دیگر کمتر بدان‌ پرداخته‌اند ( رجوع کنید به کشمیری‌، ص‌97، 112ـ113).این‌ کتاب‌، جز درمقدمه‌، دارای‌ نثری‌ صریح‌ و روان‌ است‌ و نویسنده‌ دربیان‌ وقایع‌ به‌اشعار شاعران‌ استشهاد کرده‌ است‌.بیان‌ واقع‌ در 1970 میلادی‌ به‌ کوشش‌ کِ. ب‌. نسیم‌ با مقدمه‌ای‌ به‌ زبان‌ انگلیسی‌ در 316 صفحه‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌. نسخ‌ خطی‌ این‌ کتاب‌ در کتابخانه‌های‌ معتبر، از جمله‌: موزة‌ بریتانیا، دیوان‌ هند لندن‌، و دانشگاه‌ پنجاب‌ موجود است‌ (منزوی‌، ج‌ 10، ص‌ 514 ـ 515).منابع‌: ظهورالدین‌ احمد، پاکستان‌ مین‌ فارسی‌ادب‌ ، ج‌ 3،لاهور1977؛ عبدالکریم‌بن‌عاقبت‌ محمود کشمیری‌، بیان‌ واقع‌:سرگذشت‌ احوال‌ نادرشاه‌ ، چاپ‌ ک‌.ب‌. نسیم‌، لاهور 1970؛ احمد منزوی‌، فهرست‌ مشترک‌ نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ پاکستان‌ ، اسلام‌ آباد 1362ـ 1370 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

شاهد چوهدری

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده