بیاسی یوسف بن محمدبن ابراهیم انصاری اندلسی
معرف
مورخ‌ و ادیب‌ قرن‌ هفتم‌
متن
بیّاسی‌ ، یوسف‌بن‌ محمدبن‌ ابراهیم‌ انصاری‌ اندلسی‌ ، مورخ‌ و ادیب‌ قرن‌ هفتم‌. در 573، در بیّاسه‌ (بیّاسا)ی‌ اندلس‌ (یاقوت‌ حموی‌، ج‌ 1، ص‌ 773)، به‌ دنیا آمد (زرکلی‌، ج‌ 8، ص‌ 249، سیوطی‌، ج‌ 2، ص‌ 359).بیاسی‌ به‌ بیشتر شهرهای‌ اندلس‌ سفر کرد و پس‌ از بازگشت‌، کتابِ الاعلام‌ بالحروب‌الواقعة‌ فی‌ صدرالاسلام‌ را برای‌ امیر زکریّا یحیی‌ حفصی‌ (متوفی‌ 647)، تألیف‌ کرد. او در این‌ کتاب‌، وقایع‌ تاریخی‌ را از مقتل‌ عمربن‌ خطاب‌ (23)، آغاز کرده‌ و به‌ خروج‌ ولیدبن‌ طریف‌ و کشته‌ شدنش‌ به‌ دستور هارون‌الرشید، پایان‌ داده‌ است‌. ابن‌خلکان‌ (ج‌ 7، ص‌ 238؛ همچنین‌ رجوع کنید به حاجی‌خلیفه‌، ج‌ 1، ستون‌ 126ـ127؛ یافعی‌، ج‌ 4، ص‌ 100)، این‌ کتاب‌ را دیده‌ و ستوده‌ است‌. بیاسی‌ ادیب‌ و لغوی‌ برجسته‌ای‌ بود و از او آثاری‌ به‌نظم‌ و نثر باقی‌ مانده‌ است‌. او حافظ‌ دیوان‌ الحماسة‌ ابوتمام‌، دیوان‌ متنبی‌، سقط‌الزّند ابوالعلاء معرّی‌، قصاید سبعة‌ معلقه‌ و بسیاری‌ اشعار دیگر بود (سیوطی‌؛ ابن‌خلکان‌، همانجا؛ ابن‌عماد، ج‌ 5، ص‌ 262) و به‌ تقلید و پیروی‌ از ابوتمام‌، کتاب‌ الحماسة‌ المغربیة‌ را که‌ برگزیده‌ای‌ از اشعار عرب‌ است‌، تألیف‌ کرد. وی‌ در مقدّمه‌ سبب‌ تألیف‌ و شدت‌ علاقة‌ خود را به‌ اشعار عرب‌ خصوصاً به‌ حماسة‌ ابوتمام‌ شرح‌ داده‌ است‌ (ابن‌خلکان‌، ج‌ 7، ص‌ 239؛ ابن‌عماد؛ زرکلی‌، همانجاها). ابن‌خلکان‌ (ج‌ 7، ص‌ 239ـ243) و به‌پیروی‌ از او ابن‌عماد (ج‌5، ص‌262ـ 263)، قسمتی‌ از این‌ مقدمه‌ و نیز منتخباتی‌ از الحماسة‌ المغربیة‌ را نقل‌ کرده‌اند. خلاصه‌ای‌ از این‌ کتاب‌ نیز به‌صورت‌ خطی‌ موجود است‌ (زرکلی‌، همانجا). وی‌ در کتاب‌ خود فکاهیّات‌ و ظرایفی‌ از مردم‌ اندلس‌ نقل‌ کرده‌ که‌ نمونه‌ای‌ از آن‌ را مقری‌ (ج‌ 3، ص‌ 316ـ317) آورده‌ است‌. ابن‌سعید مغربی‌ (ج‌ 2، ص‌73)، نیز نمونه‌ای‌ از اشعار او را نقل‌ کرده‌ است‌. اثر دیگر وی‌ ذیلی‌ بر تاریخ‌ ابن‌حیان‌ است‌ (همانجا؛ زرکلی‌، همانجا).بیاسی‌ در 653 در تونس‌ درگذشت‌ (ابن‌خلکان‌، ج‌ 7، ص‌ 243؛ ابن‌عماد، ج‌ 5، ص‌ 263؛ زرکلی‌، همانجا).منابع‌: ابن‌خلکان‌، وفیات‌الاعیان‌ ، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌ 1968ـ 1977؛ ابن‌سعید مغربی‌، المغرب‌ فی‌ حلی‌المغرب‌ ، چاپ‌ شوقی‌ ضیف‌، قاهره‌1978ـ1980؛ ابن‌عماد، شذرات‌الذّهب‌ فی‌ اخبارمن‌ ذهب‌ ، بیروت‌ 1399/1979؛ مصطفی‌بن‌ عبدالله‌ حاجی‌خلیفه‌، کشف‌ الظنون‌ ، بیروت‌ 1410/1990؛ خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام‌ ، بیروت‌ 1989؛ عبدالرحمان‌بن‌ ابی‌بکر سیوطی‌، بغیة‌ الوعاة‌ فی طبقات‌ اللغویین‌ و النحاة‌ ، چاپ‌ محمدابوالفضل‌ ابراهیم‌، قاهره‌ 1384؛ احمدبن‌ محمد مقری‌، نفح‌الطیب‌ ، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌ 1388/ 1968؛ عبدالله‌ بن‌اسعد یافعی‌، مرآة‌الجنان‌ و عبرة‌ الیقظان‌ ، چاپ‌ خلیل‌ منصور، بیروت‌ 1417/ 1997؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدهانی ملاّ زاده

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده