بیاسه (اسپانیایی : بائزا )
معرف
شهری‌ قدیمی‌ و کوچک‌ در ایالت‌ جَیّان‌ * (اسپانیایی‌: خائن‌ ) در اندلس‌
متن
بَیّاسه‌ (اسپانیایی‌: بائزا )، شهری‌ قدیمی‌ و کوچک‌ در ایالت‌ جَیّان‌ * (اسپانیایی‌: خائن‌ ) در اندلس‌. این‌ شهر، در شمال‌شرقی‌ ایالت‌ خائن‌ بر تپه‌ای‌ که‌ شیب‌ آن‌ به‌ سمت‌ گوادالکیویر (وادی‌الکبیر) است‌، قرار دارد ( د.اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذیل‌ مادّه‌؛ نیز رجوع کنید به حمیری‌، ص‌ 57؛ ادریسی‌، ج‌ 2، ص‌ 568). جغرافی‌دانان‌ مسلمان‌ به‌ فراوانی‌ درختان‌ انجیر و انگور و محصول‌ زعفران‌ و کشتزارهای‌ بیّاسه‌ اشاره‌ کرده‌اند (مقدسی‌، ص‌ 235؛ یاقوت‌ حموی‌، ج‌ 1، ص‌ 773؛ ابوالفداء، ص‌ 167، 177؛ مقری‌، ج‌3، ص‌ 217). جمعیت‌ آن‌ در 1365ش‌/ 1986، 503 ، 14 تن‌ بوده‌ است‌ ( > دایرة‌المعارف‌ ورلد بوک‌ < ، ج‌ 18، ص‌ 169).بنیانگذاران‌ بیّاسه‌ ایبریها بوده‌اند. بطلمیوس‌ این‌ شهر را بیاترا نامیده‌ است‌. گوتها در دورة‌ تسلط‌ بر اسپانیا آن‌ را مرکز اسقف‌نشین‌ بیاتِنسیس‌ قرار دادند، و پس‌ از فتح‌ آن‌ به‌ دست‌ مسلمانان‌ بیّاسه‌ نام‌ گرفت‌ ( د. اسلام‌ ، همانجا).در رمضان‌ 300/ آوریل‌ 913، عبدالرحمان‌ سوم‌ اموی‌، بیّاسه‌ را اشغال‌ کرد و ابن‌حفصون‌ را از آنجا بیرون‌ راند (عنان‌، ج‌ 1، ص‌ 400). در نیمة‌ دوم‌ قرن‌ چهارم‌، مقدسی‌ (همانجا) بیّاسه‌ را شهری‌ سرسبز با بارویی‌ در کوهستان‌، وصف‌ کرده‌ است‌. در 407/ 1016ـ1017 بیّاسه‌، جیّان‌ و قلعة‌ رباح‌ به‌ اقطاع‌ زُهَیر عامری‌ (غلام‌ منصوربن‌ ابی‌عامر) درآمد و او در بیّاسه‌ اقامت‌ گزید (ابن‌اثیر، ج‌ 9، ص‌ 273، 286). در 422/1031، پس‌ از انقراض‌ امویان‌ اندلس‌، مردم‌ ابوالحَزم‌ جَهْوَر را به‌ حکومت‌ قرطبه‌ برگزیدند و او با تسلط‌ بر بلاد مرکزی‌ اندلس‌ بر شهرهایی‌ چون‌ جیّان‌ و بیّاسه‌ نیز دست‌ یافت‌ (عنان‌، ج‌ 2، ص‌ 16ـ17). در 433/1041، بیّاسه‌ و جیّان‌ تحت‌ فرمان‌ مَعْن‌بن‌ محمدبن‌ احمد صُمادِح‌ تجیبی‌، داماد و وزیر عبدالعزیز بَلَنْسی‌ (حاکم‌ بَلَنْسیَه‌ * و المِریّه‌ * ، به‌ اسپانیایی‌: والانس‌ وآلمریا) قرار گرفت‌ (آیتی‌، ص‌ 142). در فاصلة‌ سالهای‌ 459 تا 465/ 1066ـ1073، النایه‌، وزیر بادیس‌بن‌ حبوس‌، با موافقت‌ بادیس‌ بیّاسه‌ را که‌ در آن‌ هنگام‌ از املاک‌ اقبال‌الدوله‌ علی‌بن‌ مجاهد عامری‌ بود، فتح‌ کرد (عنان‌، ج‌ 2، ص‌ 140ـ141). در 484/ 1091، بیّاسه‌ از جمله‌ شهرهایی‌ بود که‌ به‌ تصرف‌ مُرابِطون‌ درآمد (همان‌، ج‌ 2، ص‌ 359).در 542/1147، فرنگیان‌ (مسیحیان‌ منطقة‌ قَشتاله‌ * ، به‌ اسپانیایی‌: کاستیل‌) بر بیّاسه‌ تسلط‌ یافتند. در 552/ 1157 شهر به‌ تصرف‌ موحدون‌ درآمد (یاقوت‌، ج‌ 1، ص‌ 773؛ابن‌اثیر، ص‌ 11، ص‌ 121ـ122).در نیمة‌ قرن‌ ششم‌، به‌ نوشتة‌ ادریسی‌، شهر دارای‌ بارو و بازارهای‌ پرکالا بود و اطراف‌ آن‌ کشتزارها قرار داشت‌ و زعفران‌ آن‌ بسیار بود (ج‌ 2، ص‌ 568 ـ569). در 609/ 1212، به‌ دنبال‌ جنگی‌ میان‌ ابویوسف‌ موحدی‌ با آلفونس‌ هشتم‌ در محلی‌ به‌ نام‌ عِقاب‌ و شکست‌ ابویوسف‌، آلفونس‌ به‌ بیّاسه‌ حمله‌ و ویرانی‌ و کشتار بسیار کرد (آیتی‌، ص‌ 178ـ179). در 621/ 1223، ابومحمد عبدالله‌بن‌ محمد، امیر جیّان‌، دعوی‌ استقلال‌ کرد و مردم‌ جیّان‌ و بیّاسه‌ با او بیعت‌ کردند. او از جیّان‌، به‌ بیّاسه‌ رفت‌ و از آن‌ پس‌ بیّاسی‌ لقب‌ گرفت‌. خلیفه‌ ابومحمد عبدالله‌، امیر موحدون‌، برای‌ سرکوبی‌ او ابوالعلا ادریس‌بن‌ منصور، برادر خود را به‌ بیّاسه‌ فرستاد ولی‌ او به‌ علت‌ سرمای‌ شدید به‌ شهر دست‌ نیافت‌ و بازگشت‌ (عنان‌، ج‌ 4، ص‌ 261ـ262). نهضت‌ بیّاسی‌ گسترش‌ یافت‌ و با کمک‌ فردیناند سوم‌، پادشاه‌ قشتاله‌، توانست‌ بر سپاهی‌ که‌ عادِل‌ موحدی‌ فرستاده‌ بود پیروز گردد. در 623/ 1226، بیّاسی‌ به‌ فرمان‌ فردیناند سوم‌ درآمد و قلعة‌ بیّاسه‌ را به‌ او واگذار کرد (همان‌، ج‌ 4، ص‌ 267ـ 268). پس‌ از آن‌، میان‌ مسلمانان‌ و مسیحیان‌ شهر جنگهایی‌ درگرفت‌ و شهر در نهایت‌ به‌ دست‌ مسیحیان‌ قشتاله‌ افتاد (همان‌، ج‌ 4، ص‌ 269ـ270).از آن‌ پس‌ مناطق‌ مجاور بیّاسه‌ مورد تعرض‌ مسلمانان‌ قرار داشت‌. از جمله‌ در 724 ابوالولید اسماعیل‌بن‌ فرج‌، سلطان‌ بنی‌نصیر غرناطه‌، یکی‌ از دژهای‌ بَسْطَه‌ * ، از دیگر توابع‌ جَیّان‌، را پس‌ از محاصره‌ به‌ تصرف‌ درآورد (ابن‌خطیب‌، 1393ـ1397، ج‌ 1، ص‌ 390؛ همو، 1978، ص‌ 85).احمدبن‌ یوسف‌ بیّاسی‌ (شاعر و ادیب‌)، و یوسف‌بن‌ محمدبن‌ ابراهیم‌ بیّاسی‌ * (حافظ‌ حدیث‌، ادیب‌ و تاریخنگار) از بیّاسه‌ بوده‌اند (یاقوت‌ حموی‌، همانجا؛ ابن‌خلّکان‌، ج‌ 7، ص‌ 238).منابع‌: محمدابراهیم‌ آیتی‌، آندلس‌، یا، تاریخ‌ حکومت‌ مسلمین‌ در اروپا ، تهران‌ 1363ش‌؛ ابن‌اثیر، الکامل‌ فی‌التاریخ‌ ، بیروت‌ 1399ـ1402/ 1979ـ1982؛ ابن‌خطیب‌، الاحاطة‌ فی‌ اخبار غرناطة‌ ، چاپ‌ محمد عبدالله‌ عنان‌، قاهره‌ 1393ـ1397/1973ـ1977؛ همو، اللمحة‌ البدریة‌ فی‌ الدولة‌ النصریة‌ ، بیروت‌ 1978؛ ابن‌خلّکان‌، وفیات‌ الاعیان‌، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌ 1968ـ1977؛ اسماعیل‌بن‌ علی‌ ابوالفداء، کتاب‌ تقویم‌ البلدان‌ ، چاپ‌ رینود و دیسلان‌، پاریس‌ 1840؛ محمدبن‌ محمد ادریسی‌، کتاب‌ نزهة‌ المشتاق‌ فی‌ اختراق‌ الا´فاق‌ ، بیروت‌ 1409/ 1989؛ محمدبن‌ عبدالله‌ حِمیری‌، صفة‌ جزیرة‌ الاندلس‌، منتخبة‌ من‌ کتاب‌ الروض‌ المعطارفی‌ خبرالاقطار ، چاپ‌ لوی‌ ـ پرووانسال‌، بیروت‌ 1408/1988؛ محمد عبدالله‌ عنان‌، تاریخ‌ دولت‌ اسلامی‌ در اندلس‌ ، ترجمة‌ عبدالمحمد آیتی‌، تهران‌ 1366ـ1371 ش‌؛ محمدبن‌احمد مقدسی‌، کتاب‌ احسن‌التقاسیم‌ فی‌ معرفة‌الاقالیم‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1967؛ احمدبن‌محمد مقری‌، نفح‌ الطیب‌ ، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌ 1388/1968؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965؛EI 2 , s.v. "Bayya ¦sa" (by A. Huici Miranda); The World book encyclopedia , London 1995.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

حسین قرچانلو

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده