بیات مصطفی قلی ملقب به صمصام الملک
معرف
سیاستمدار و بانی‌ کشاورزی‌ نوین‌ ایران‌
متن
بیات‌، مصطفی‌قلی‌ ، ملقب‌ به‌ صمصام‌الملک‌، سیاستمدار و بانی‌ کشاورزی‌ نوین‌ ایران‌. وی‌ فرزند حاج‌ عباسقلی‌خان‌ سهم‌الملک‌، مالک‌ عمده‌ و نمایندة‌ مجلس‌، بود. در 1267 ش‌ در سلطان‌ آباد (اراک‌) متولد شد. تحصیلات‌ معمول‌ زمان‌ را نزد معلمان‌ خصوصی‌ فراگرفت‌. سپس‌ به‌ روسیه‌ رفت‌ و در رشتة‌ کشاورزی‌ ادامة‌ تحصیل‌ داد. پس‌ از خاتمة‌ تحصیلات‌ به‌ ایران‌ بازگشت‌ و به‌ کار کشاورزی‌ پرداخت‌. در 1296 ش‌ مجدداً به‌ اروپا رفت‌ و در فرانسه‌ به‌ مدرسة‌ فلاحتی‌ وارد شد. پس‌ از چهار سال‌ تحصیل‌ به‌ ایران‌ بازگشت‌ و به‌ استخدام‌ وزارت‌ فوائد عامه‌ و تجارت‌ درآمد.در شهریور 1303، سردار سپه‌ رضاخان‌، رئیس‌الوزرا، در کابینة‌ خود تغییراتی‌ داد و سردار معظم‌ خراسانی‌ (عبدالحسین‌ تیمورتاش‌) را به‌ وزارت‌ فوائد عامه‌ و تجارت‌ منصوب‌ کرد و او نیز مصطفی‌قلی‌ بیات‌ را به‌ معاونت‌ خویش‌ برگزید (قاسمی‌، ص‌ 787؛ عاقلی‌، فرهنگ‌ رجال‌ ، ذیل‌ مادّه‌). در اردیبهشت‌ 1306 نیز که‌ حسین‌ علاء به‌ وزارت‌ فوائد عامه‌ رسید، مصطفی‌قلی‌ بیات‌ را به‌ معاونت‌ خویش‌ برگزید (عاقلی‌، روزشمار تاریخ‌ ایران‌ ، ج‌1، ص‌221ـ222). وزارت‌ فوائد عامه‌ و تجارت‌ در 16 فروردین‌ 1309 منحل‌ گردید و به‌ جای‌ آن‌ دو وزارتخانة‌ اقتصاد ملی‌ و طرق‌ و شوارع‌ تشکیل‌ شد. محمدعلی‌ فروغی‌، ذکاءالملک‌، به‌ وزارت‌ اقتصاد ملی‌ تعیین‌ گردید و بلافاصله‌ مصطفی‌قلی‌ بیات‌ را به‌ معاونت‌ خویش‌ انتخاب‌ کرد (همان‌، ج‌ 1، ص‌ 251).در دی‌ 1309، مهدیقلی‌ هدایت‌، رئیس‌الوزرا، در کابینة‌ خود تغییراتی‌ داد. در این‌ تغییرات‌ مصطفی‌قلی‌ بیات‌ نیز تغییر سمت‌ داد و به‌ معاونت‌ وزارت‌ کشور تعیین‌ شد. در شهریور 1312 مهدیقلی‌ هدایت‌ از رئیس‌الوزرایی‌ کناره‌گیری‌ کرد و محمدعلی‌ فروغی‌، وزیر امورخارجه‌، به‌ نخست‌وزیری‌ منصوب‌ شد. وی‌ مصطفی‌قلی‌ بیات‌ را به‌ریاست‌ ادارة‌کل‌ فلاحت‌ و ادارة‌کل‌ صناعت‌ منصوب‌ کرد. در آذر 1314 که‌ محمودجم‌ به‌ نخست‌وزیری‌ منصوب‌ شد، مصطفی‌قلی‌ بیات‌ در ریاست‌ ادارة‌ کل‌ فلاحت‌ ابقا شد (همان‌، ج‌ 1، ص‌ 257ـ 258، 273، 291؛ همو، فرهنگ‌ رجال‌ ، همانجا؛ اطلاعات‌ ،ص‌ 1). وی‌ در 1316 ش‌ درگذشت‌.بیات‌ از بنیانگذاران‌ کشاورزی‌ نوین‌ ایران‌ و مؤسس‌ دانشکدة‌ کشاورزی‌ کرج‌ بود. همچنین‌ وی‌ نخستین‌ دبیرستان‌ پسرانة‌ اراک‌ را تأسیس‌ کرد که‌ صمصامیه‌ نام‌ گرفت‌. در 1326 ش‌ به‌ پاس‌ خدمات‌ مصطفی‌قلی‌ بیات‌، مجسمة‌ نیم‌تنة‌ او در باغ‌ کشاورزی‌ کرج‌ نصب‌ شد (دانشگاه‌ تهران‌، ج‌1، ش‌12، ص‌ 17، ج‌ 2، ش‌ 1، ص‌ 5؛ عاقلی‌، فرهنگ‌ رجال‌ ، همانجا؛ صفائی‌، ص‌ 5).منابع‌: اطلاعات‌ ، سال‌8 ، ش‌1999، 26 شهریور 1312؛ دانشگاه‌ تهران‌، خبرهای‌ دانشگاه‌ ، ج‌1، ش‌12 (شهریور 1326)، ج‌2، ش‌1 (مهر 1326)؛ ابراهیم‌ صفائی‌، رهبران‌ مشروطه‌ و نخست‌وزیران‌ ، دورة‌ سوم‌، بیوگرافی‌ پنجاه‌ و چهارم‌: مرتضی‌قلی‌ بیات‌، تهران‌ 1348 ش‌؛ باقر عاقلی‌، روزشمار تاریخ‌ ایران‌ از مشروطه‌ تا انقلاب‌ اسلامی‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛ همو، فرهنگ‌ رجال‌ و مشاهیر معاصر ایران‌ (زیر چاپ‌)؛ ابوالفضل‌ قاسمی‌، «سیاستمداران‌ ایران‌ در اسناد محرمانة‌ وزارت‌ خارجة‌ بریتانیا»، آینده‌ ، ج‌ 15، ش‌ 10ـ12 (دی‌ ـ اسفند 1368).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

باقر عاقلی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده