بیات قبیلة ترک
معرف
از قبایل‌ بیست‌ و دوگانة‌ اُغُز (غُز * ) پراکنده‌ در ایران‌، افغانستان‌، ترکمنستان‌، ازبکستان‌، جمهوری‌ آذربایجان‌، ارمنستان‌، ترکیه‌، سوریه‌ و عراق‌
متن
بیات‌ ، قبیلة‌ ترک‌، از قبایل‌ بیست‌ و دوگانة‌ اُغُز (غُز * ) پراکنده‌ در ایران‌، افغانستان‌، ترکمنستان‌، ازبکستان‌، جمهوری‌ آذربایجان‌، ارمنستان‌، ترکیه‌، سوریه‌ و عراق‌. واژة‌ بیات‌، که‌ به‌ صورت‌ «بایات‌» هم‌ ضبط‌ شده‌، به‌ معنای‌ بادولت‌ و پرنعمت‌ است‌. اصل‌ این‌ قبیله‌ در نسبنامه‌های‌ افسانه‌ای‌ ترکان‌، به‌ «بای‌آت‌» پسر دوم‌ گُون‌خان‌، پسر اُغوزخان‌، می‌رسد (رشیدالدین‌ فضل‌الله‌، ج‌ 1، ص‌ 39؛ حمدالله‌ مستوفی‌، 1362 ش‌ الف‌ ، ص‌ 566؛ تاریخ‌ قزلباشان‌ ، ص‌ 24؛ قائم‌مقام‌، ص‌ 403). قبیلة‌ بیات‌ همچون‌ سایر قبایل‌ بزرگ‌ ترک‌، علامتی‌ مخصوص‌ داشته‌ که‌ شکل‌ آن‌ در منابع‌، متفاوت‌ است‌ (کاشغری‌، ص‌ 172؛ رشیدالدین‌ فضل‌الله‌، ج‌ 1، ص‌ 40؛ اوزون‌ چارشیلی‌، ج‌ 1، ص‌ 113). بیاتها طبق‌ بعضی‌ اخبار، از روزگاران‌ قدیم‌ و پیش‌ از مهاجرتهای‌ گستردة‌ خود به‌ غرب‌ آسیا، در اطراف‌ رودخانة‌ قراموران‌، یا بنابر ضبط‌ حمدالله‌ مستوفی‌ (1362 ش‌ ب‌ ، ص‌ 218) قارامُران‌، واقع‌ در شمال‌ چین‌، می‌زیسته‌اند (قائم‌مقام‌، همانجا). از اشارات‌ جامع‌ التواریخ‌ برمی‌آید که‌ گروههایی‌ از این‌ قبیله‌، مشهور به‌ «بایاوت‌»، دهها سال‌ پیش‌ از آغاز سلطنت‌ چنگیزخان‌، در زمرة‌ طوایف‌ مغول‌ درآمده‌ بودند. اینان‌ در تقسیم‌بندی‌ قومی‌ مغولان‌ از جملة‌ طوایف‌ دُرلگین‌ بودند که‌ مُعرف‌ مغولان‌ عام‌ و بی‌اصل‌ و نسب‌ است‌. دو شعبة‌ معروف این‌ طایفه‌ «جدی‌ بایاوت‌» و «کهرون‌ بایاوت‌» بودند. اولی‌ نام‌ خود را از رودخانة‌ جدی‌ مغولستان‌ اخذ کرده‌ و دومی‌ به‌ دلیل‌ زندگی‌ در صحرا به‌ این‌ عنوان‌ موسوم‌ شده‌ بود. اینان‌ در لشکرکشیهای‌ چنگیزخان‌ و هولاکوخان‌ به‌ ایران‌ شرکت‌ داشتند (رشیدالدین‌ فضل‌الله‌، ج‌ 1، ص‌ 111ـ112، 136ـ 138).در قرون‌ ششم‌ و هفتم‌، یک‌ طایفة‌ بزرگ‌ ترک‌ به‌ نام‌ «بیاووت‌» در صحرای‌ خوارزم‌ می‌زیستند که‌ ظاهراً از طوایف‌ یمک‌ یا کیمک‌ بودند (نسَوی‌، ص‌38، 329). به‌ سبب‌ انتساب‌ تَرکان‌خاتون‌، مادر سلطان‌ محمد خوارزمشاه‌، و انتساب‌ مادر اُزلُغ‌ (اوزلاغ‌)شاه‌، ولیعهد سلطان‌ محمد، به‌ طایفة‌ بیات‌، امرای‌ این‌ طایفه‌ در دربار خوارزمشاه‌ صاحب‌ نفوذ و قدرت‌ شدند؛ چنانکه‌ قتلغ‌خان‌ ] بیاووتی‌ [ در رقابتی‌ که‌ بر سر جانشینی‌ سلطان‌ محمد خوارزمشاه‌ پیش‌ آمده‌ بود، به‌ جانبداری‌ ازلغ‌شاه‌، قصد جان‌ سلطان‌ جلال‌الدین‌ خوارزمشاه‌ را کرد (همان‌، ص‌ 85؛ ابن‌خلدون‌، ج‌ 4، ص‌ 754؛ اقبال‌ آشتیانی‌، ص‌ 44). با این‌ حال‌، نمی‌توان‌ قاطعانه‌ بیات‌ را با بیاووت‌ و بایاوت‌ یکی‌ دانست‌. مجتبی‌ مینوی‌ در تعلیقات‌ خود بر سیرت‌ جلال‌الدین‌ مینکبرنی‌ (ص‌ 329ـ330)، تنها به‌ طرح‌ این‌ سؤال‌ قناعت‌ کرده‌ که‌ آیا ارتباطی‌ بین‌ بیات‌ و بیاووت‌ هست‌ یا نه‌. بعضی‌ از پژوهشگران‌ در سالهای‌ اخیر تصریح‌ کرده‌اند که‌ «بایاوت‌»ها نه‌ از قبایل‌ مغول‌، که‌ همان‌ بیاتهای‌ ترک‌اند (قفس‌ اوغلی‌، ص‌ 165، پانویس‌ 21).تاریخ‌ ورود قبیلة‌ بیات‌ به‌ فلات‌ ایران‌، چندان‌ روشن‌ نیست‌، اما از برخی‌ منابع‌ تاریخی‌ برمی‌آید که‌ این‌ مردم‌ ظاهراً در اوایل‌ قرن‌ پنجم‌ و مقارن‌ حملات‌ غزان‌ و سلجوقیان‌ در فلات‌ ایران‌ پراکنده‌ شده‌ و در مسیر کوچ‌ نظامی‌ خود تا صحاری‌ شام‌ و سواحل‌ مدیترانه‌ پیش‌ رفته‌اند. در این‌ پیشرویهای‌ پرماجرا، گروههایی‌ از این‌ قبیله‌ بتدریج‌ در بعضی‌ نواحی‌ خراسان‌ بزرگ‌، عراق‌ عجم‌، کردستان‌ و لرستان‌ استقرار یافتند. چنانکه‌ خبر انتصاب‌ امیرسنقر بیاتی‌ (مقتول‌ 511) به‌ نیابت‌ حکومت‌ بصره‌ از جانب‌ امیر آق‌سنقر بُخاری‌، اقطاع‌دار این‌ ولایت‌، از سابقة‌ دراز حضور بیاتها در ایران‌ و عراق‌ عرب‌ حکایت‌ می‌کند (ابن‌خلدون‌، ج‌ 4، ص‌ 93). استقرار قبیلة‌ بیات‌ در بعضی‌ نواحی‌ غربی‌ ایران‌، پس‌ از چندی‌، به‌ تشکیل‌ دولت‌ محلی‌ کوچکی‌ در اراضی‌ میان‌ لرستان‌ کوچک‌ و عراق‌ عرب‌ انجامید، اما خصومت‌ حاکمان‌ بیات‌ و اتابکان‌ لُر، سرانجام‌ به‌ انقراض‌ حکومت‌ بیات‌ منجر شد و اتابک‌ شجاع‌الدین‌ خورشید شاه‌، حاکم‌ لرستان‌ که‌ از دست‌اندازیهای‌ مکرر ترکان‌ بیات‌ به‌ متصرفات‌ خویش‌ خشمگین‌ بود، بر سر آنان‌ تاخت‌. در نتیجه‌، آخرین‌ حاکم‌ بیات‌ هزیمت‌ یافت‌ و قلمرو او که‌ به‌ ولایت‌ بیات‌ مشهور بود، به‌ تصرف‌ سپاه‌ خورشیدشاه‌ درآمد (حمدالله‌ مستوفی‌، 1362ش‌ الف‌ ، ص‌ 553؛ معین‌الدین‌ نطنزی‌، ص‌ 54 ـ 55؛ بدلیسی‌، ص‌ 60). نام‌ ولایت‌ بیات‌ در قرون‌ بعد نیز در منابع‌ دیده‌ می‌شود. عطاملک‌ جوینی‌، در نیمة‌ دوم‌ قرن‌ هفتم‌، در گزارش‌ کوتاهی‌ راجع‌ به‌ اشتغالات‌ دیوانی‌ خود در تاریخ‌ جهانگشای‌ ، از برانداختن‌ باجهای‌ قدیم‌ بلاد تُسْتَر و بیات‌ سخن‌ گفته‌ است‌ (ج‌ 1، ص‌ 25). نام‌ ولایت‌ بیات‌ در اواخر قرن‌ هشتم‌ در ردیف‌ نامهای‌ ولایات‌ معتبری‌ چون‌ بغداد، عراق‌ عرب‌، خوزستان‌ و لرستان‌ قرار گرفت‌ (شمس‌ منشی‌، ج‌ 2، ص‌ 170ـ171). در قرون‌ بعد، نام‌ این‌ ولایت‌ بر حوزة‌ محدودی‌ اطلاق‌ می‌شد که‌ مشهورترین‌ ناحیة‌ آن‌ قلعة‌ بیات‌، بر سر راه‌ دزفول‌ و عراق‌ عرب‌، بود (نویدی‌، ص‌ 101). نادرشاه‌ هنگامی‌ که‌ از عراق‌ عرب‌ به‌ سوی‌ خوزستان‌ می‌رفت‌ تا شورش‌ محمدخان‌ بلوچ‌ را سرکوب‌ کند، بر سر راه‌ خود، در این‌ قلعه‌ توقف‌ کرد (استرآبادی‌، ص‌ 223). ویرانة‌ این‌ قلعه‌ امروزه‌ در کشور عراق‌ برجاست‌ (لسترنج‌، ص‌ 69ـ70).مشیرالدوله‌ تبریزی‌ (متوفی‌ 1279)، در شرح‌ مأموریتش‌ برای‌ تشخیص‌ و تعیین‌ مرزهای‌ ایران‌ و عثمانی‌، «قریة‌ بیات‌» را از توابع‌ پشتکوه‌ لرستان‌ دانسته‌ و از پراکندگی‌ بیاتها در توابع‌ شوشتر و دزفول‌ خبر داده‌ است‌ (ص‌ 102).میدان‌ فعالیت‌ سیاسی‌ طوایف‌ بیات‌ در تاریخ‌ ایران‌، محدود به‌ پشتکوه‌ لرستان‌ نبود؛ گروههایی‌ از اینان‌ در جنگهای‌ شیخ‌ ابواسحاق‌ اینجو (متوفی‌ 758) و امیر مبارزالدین‌ محمد مظفری‌ (ح 700ـ 765) شرکت‌ داشتند (وزیری‌ کرمانی‌، ص‌ 384ـ385). در حکومت‌ زندیه‌ نیز بیاتها صاحب‌ نفوذ بودند و مهر علی‌خان‌ بیات‌ اسلاملو، از جمله‌ بزرگان‌ شیراز در زمان‌ کریم‌خان‌ زند و علی‌ مرادخان‌ زند بود (غفاری‌ کاشانی‌، ص‌ 165، 188، 191، 476). بیاتهای‌ شیراز که‌ تا اوایل‌ قرن‌ چهاردهم‌ در یکی‌ از گذرهای‌ محلة‌ اسحاق‌ بیگ‌ به‌ خریدوفروش‌ اسب‌ اشتغال‌ داشتند، احتمالاً بازماندگان‌ طوایف‌ چادرنشین‌ بیات‌ فارس‌ بودند که‌ بتدریج‌ از شیوة‌ زندگی‌ پدران‌ خود دست‌ کشیده‌ و یکجانشین‌ شده‌ بودند (فسائی‌، ج‌ 2، ص‌ 919).جمعی‌ از بیاتها که‌ در پایان‌ مهاجرت‌ طولانی‌ خود به‌ آناطولی‌ و شام‌ رسیده‌ بودند، در اواخر قرن‌ هشتم‌ و اوایل‌ قرن‌ نهم‌، به‌ قره‌ عثمان‌، فرمانروای‌ آق‌قوینلوها، پیوستند و ظاهراً در جنگ‌ وی‌ با امیر چکم‌، والی‌ شام‌، شرکت‌ کردند (طهرانی‌، ص‌ 60، 64، 65؛ روملو، ج‌ 11، ص‌ 27ـ30). پس‌ از انقراض‌ سلسلة‌ آق‌ قوینلو، بسیاری‌ از طوایف‌ تشکیل‌دهندة‌ آن‌ اتحادیه‌، از جمله‌ طایفة‌ بیات‌، به‌ دولت‌ صفوی‌ پیوستند ( تاریخ‌ قزلباشان‌ ، ص‌ 8، 21ـ29؛ هینتس‌، ص‌ 96). احتمالاً بسیاری‌ از طوایف‌، خاک‌ آناطولی‌ را ترک‌ گفته‌ و به‌ ایران‌ آمده‌اند اما آثار آنان‌ هنوز در بعضی‌ روستاهای‌ آناطولی‌ و شام‌ برقرار است‌ ( ایرانیکا ، ذیل‌ مادّه‌). این‌ گروه‌ از طوایف‌ بیات‌ را بعدها قره‌بیات‌ نامیدند تا از بیاتهایی‌ که‌ از قبل‌ در ایران‌ می‌زیستند، متمایز شوند. بر همین‌ اساس‌، طوایف‌ بیات‌ ایران‌ را آق‌ بیات‌ یا بیات‌ مطلق‌ می‌خواندند (قائم‌ مقام‌، ص‌ 403ـ404). ظاهراً تیرة‌ شام‌بیاتی‌ از تیره‌های‌ تشکیل‌دهندة‌ ایل‌ قاجار (خورموجی‌، ص‌ 3) و از بیاتهای‌ شام‌ یا قره‌بیاتها بوده‌ که‌ پس‌ از استقرار در آذربایجان‌، به‌ طوایف‌ قاجار پیوسته‌ است‌. بزرگان‌ این‌ طایفه‌ از جمله‌ امرای‌ دربار فتحعلی‌ شاه‌ به‌ شمار می‌آمدند (قائم‌ مقام‌، همانجا).پیش‌ از تشکیل‌ دولت‌ صفویه‌، چندین‌ طایفة‌ چادرنشین‌ ترک‌ و مغول‌ در دشتهای‌ قزوین‌ و ری‌ و شهریار به‌ سر می‌بردند (فریومدی‌، ص‌ 344؛ اولیاءالله‌، ص‌ 192ـ194؛ مرعشی‌، ص‌ 44). هر چند نام‌ طوایف‌ بیات‌ در منابع‌ اخیر نیامده‌ است‌، اما به‌ نظر می‌رسد که‌ این‌ طوایف‌ پیش‌ از دولت‌ صفوی‌ در قسمتهایی‌ از لرستان‌ و عراق‌ عجم‌ سکونت‌ داشته‌اند. این‌ احتمال‌ از آنجا تقویت‌ می‌شود که‌ شاه‌ اسماعیل‌ اول‌ (حک : 905ـ930)، در همان‌ سالهای‌ نخست‌ سلطنت‌ خود، پس‌ از آنکه‌ آذربایجان‌ و شیروان‌ را از تصرف‌ دولت‌ عثمانی‌ خارج‌ کرد و آن‌ نواحی‌ را تحت‌ حکومت‌ خود درآورد، جمعی‌ از این‌ طوایف‌ را از عراق‌ ] عجم‌ [ به‌ شابران‌ و دربند تبعید کرد (باکیخانوف‌، ص‌ 93). بعدها بزرگان‌ این‌ طوایف‌ با دربار روسیه‌ پیوند یافتند و در جلب‌ حمایت‌ روسها کوشیدند (همان‌، ص‌ 165).رؤسای‌ طوایف‌ بیات‌ عراق‌ عجم‌، که‌ ظاهراً بزرگترین‌ گروه‌ از طوایف‌ بیات‌ مطلق‌ یا آق‌ بیات‌ به‌ شمار می‌آمدند، در سالهای‌ سلطنت‌ شاه‌ طهماسب‌ اول‌ (930ـ984)، از جمله‌ بزرگان‌ دولت‌ صفوی‌ محسوب‌ می‌شدند. سلیمان‌ بیگ‌ و برادرش‌ حسن‌ بیگ‌، یوزباشی‌ قورچیان‌ بیات‌، پیش‌ از اینکه‌ به‌ سبب‌ رفاقت‌ با اسماعیل‌ میرزا پسر شاه‌ طهماسب‌ اول‌ مغضوب‌ شوند، از امرای‌ بزرگ‌ و مقرب‌ شاه‌ صفوی‌ بودند (نویدی‌، ص‌ 111؛ تاریخ‌ قزلباشان‌ ، ص‌ 24). حتی‌ صدماتی‌ که‌ شاه‌ صفوی‌ بر این‌ طوایف‌ وارد آورد، مانع‌ از اطاعت‌ و خدمتگزاری‌ آنان‌ نشد. هنگامی‌که‌ القاص‌ میرزا، برادر شورشی‌ شاه‌ طهماسب‌، با حمایت‌ سلیمان‌ قانونی‌، پادشاه‌ عثمانی‌، از عراق‌ عرب‌ تا قم‌ پیش‌ آمد، جمعی‌ از طوایف‌ بیات‌ عراق‌ عجم‌ که‌ در حدود قم‌ می‌زیستند به‌ مقابله‌ با القاص‌ میرزا شتافتند. جنگجویان‌ این‌ طایفه‌ در جنگ‌ مغلوب‌، و به‌ دستور القاص‌ میرزا کلیة‌ اسرای‌ طایفة‌ بیات‌ اعدام‌ شدند ( عالم‌ آرای‌ شاه‌ طهماسب‌ ، ص‌ 109). طوایف‌ بیات‌ عراق‌ عجم‌ همچنین‌ مدتی‌ در ملازمت‌ و خدمتگزاری‌ سلطان‌ مصطفی‌ میرزا پسر شاه‌ طهماسب‌ بودند. سلطان‌ مصطفی‌میرزا که‌ از دوستداران‌ سلطنت‌ برادر خود سلطان‌ حیدر میرزا بود، پس‌ از قتل‌ برادر به‌دست‌ هواداران‌ اسماعیل‌ میرزا، برادر دیگر خود، به‌ امیدنجات‌ به‌ میان‌ طایفة‌ بیات‌ گریخت‌. حاجی‌ اویس‌ بیگ‌ بیات‌، حاکم‌ طایفه‌، که‌ در ظاهر پذیرای‌ شاهزادة‌ متواری‌ شده‌ بود، بازداشت‌ محترمانة‌ او را به‌ قزوین‌ اطلاع‌ داد و پس‌ از ورود شاه‌ اسماعیل‌ دوم‌ (حک : 984ـ 985) به‌ قزوین‌ او را به‌ حضور شاه‌ رسانید (اسکندرمنشی‌، ص‌ 143؛ منجم‌ یزدی‌، ص‌ 29ـ30؛ حسینی‌ استرآبادی‌، ص‌ 55). در اوایل‌ سلطنت‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ (995ـ 1037) که‌ حکومت‌ قلمرو علیشکر ـ همدان‌ ـ به‌ محمد باقر میرزا پسر خردسال‌ شاه‌ عباس‌ تفویض‌ شد، اُغورلو سلطان‌ بیات‌، حاکم‌ طایفه‌ بیات‌ و نواحی‌ کَزّاز و کَرَهْرود، به‌ نیابت‌ از او به‌ حکومت‌ همدان‌ رفت‌. اما شاهوردی‌ خان‌ لُر، حاکم‌ لرستان‌ کوچک‌، که‌ از مدتها قبل‌ قصد تصرف‌ بعضی‌ مناطق‌ تابعة‌ همدان‌ را داشت‌، قلت‌ یاران‌ اغورلوسلطان‌ را مغتنم‌ شمرد و به‌ بروجرد مقرّ او حمله‌ برد. در این‌ جنگ‌، اغورلو سلطان‌ کشته‌ شد و لشکریان‌ بیات‌ متفرق‌ شدند. تا اینکه‌ شاه‌ عباس‌ خود به‌ جنگ‌ شاهوردی‌ خان‌ رفت‌ و پس‌ از شکست‌ دادن‌ او متوجه‌ ایل‌ بیات‌ شد و کلیة‌ مناصب‌ موروثی‌ اغورلو سلطان‌ را به‌ برادر او، شاهقلی‌ سلطان‌ بیات‌، تفویض‌ کرد. وی‌ که‌ از تأخیر ایل‌ بیات‌ در امداد به‌ اغورلو سلطان‌ خشمگین‌ بود، به‌ خواهش‌ شاهقلی‌ سلطان‌، از مجازات‌ ایل‌ بیات‌ درگذشت‌ و پس‌ از دریافت‌ سه‌ هزار تومان‌ پول‌ و سه‌ هزار کره‌ اسب‌ بیاتی‌ نژاد، که‌ همواره‌ مورد توجه‌ قزلباشان‌ بود، به‌ قزوین‌ بازگشت‌ (اسکندرمنشی‌، ص‌ 352ـ353؛ بدلیسی‌، ص‌ 81ـ82؛ تاریخ‌ قزلباشان‌ ، همانجا).گروهی‌ از طوایف‌ بیات‌، دو قرن‌ بعد، به‌ آقامحمدخان‌ قاجار (حک : 1210ـ1211) پیوستند و سرانشان‌ در زمرة‌ بزرگان‌ دربار قاجار درآمدند (سپهر، ص‌ 26؛ وکیلی‌ طباطبائی‌ تبریزی‌، ص‌ 373). یکی‌ از مشهورترین‌ بزرگان‌ این‌ طایفه‌ که‌ در عهد ناصرالدین‌شاه‌ (1264ـ1313) می‌زیست‌، علینقی‌ خان‌ بیات‌ ملقب‌ به‌ نظام‌ لشکر و صمصام‌الملک‌ است‌ که‌ از مالکان‌ بزرگ‌ ایران‌ و سرکردة‌ یکی‌ از افواج‌ نظامی‌ آن‌ روزگار بود. فرزندانش‌ به‌ نامهای‌ ذوالفقارخان‌ (صمصام‌الملک‌) و عباسقلی‌خان‌ (سهم‌الملک‌)، همانند پدرشان‌ از بزرگان‌ آن‌ سامان‌ به‌ شمار می‌آمدند (اعتمادالسلطنه‌، 1367 ش‌، ج‌ 2، ص‌ 1615؛ وکیلی‌ طباطبائی‌تبریزی‌، ص‌ 388، 453). مرتضی‌ قلی‌خان‌ بیات‌ * ملقب‌ به‌ سهام‌السلطان‌ که‌ بارها به‌ وکالت‌ مجلس‌ شورای‌ ملی‌ و یکی‌ دو بار به‌ وزارت‌ و صدارت‌ رسید، پسر عباسقلی‌خان‌ است‌ (بامداد، ج‌ 4، ص‌ 69). امروزه‌ تمامی‌ طوایف‌ بیات‌ عراق‌ عجم‌ در محال‌ کَزّاز و کَرَهْرود و بعضی‌ دیگر از روستاهای‌ اراک‌ سکونت‌ دارند و به‌ زراعت‌ و دامداری‌ روزگار می‌گذرانند (وکیلی‌ طباطبائی‌ تبریزی‌، ص‌ 388). گروهی‌ دیگر از طوایف‌ بیات‌ که‌ در ماکو به‌ سر می‌برند، از اواخر سلطنت‌ شاه‌ عباس‌ اول‌، در این‌ سامان‌ استقرار یافته‌اند (اسکندرمنشی‌، ص‌ 793؛ فرامین‌ فارسی‌ ماتناداران‌ ، ج‌ 2، ص‌ 507) و یا اینکه‌ در اوایل‌ سلطنت‌ شاه‌ عباس‌ دوم‌ (1052ـ1077) از ایروان‌ به‌ ماکو آمده‌اند. ریاست‌ این‌ مردم‌ با مصطفی‌بیگ‌ بیات‌، جد حکام‌ موروثی‌ ماکو، بود (نصرت‌ ماکوئی‌، ص‌ 3ـ4،8). فرزندزادگان‌ مصطفی‌بیگ‌ در سلطنت‌ قاجاریه‌ و بویژه‌ در صدارت‌ حاج‌ میرزا آقاسی‌ (متوفی‌ 1265) که‌ خود از اعضای‌ طایفة‌ بیات‌ ایروان‌ بود، حکومت‌ چندین‌ ناحیه‌ از ایران‌ را در دست‌ گرفتند ( رجوع کنید به همان‌، ص‌ 16ـ 18). شاه‌ عباس‌ دوم‌، در اواخر سلطنت‌ گروههایی‌ از طوایف‌ ترک‌ بیات‌ منطقة‌ قره‌باغ‌ را به‌ همراه‌ طوایف‌ دیگر به‌ گرجستان‌ انتقال‌ داد. اینان‌ اغلب‌ در اطراف‌ قلعه‌های‌ اسلام‌آباد و شاه‌آباد و نصرت‌آباد که‌ خود بنا کرده‌ بودند اسکان‌ یافتند. خصومت‌ مذهبی‌ و ستیزه‌جویی‌ ترکان‌ مهاجر سرانجام‌ سبب‌ جنگ‌ میان‌ آنان‌ و گرجیان‌ شد، که‌ در پی‌ آن‌ جمع‌ کثیری‌ از مهاجران‌ ترک‌ به‌ قتل‌ رسیدند (وحید قزوینی‌، ص‌ 288ـ289).گروهی‌ دیگر از طوایف‌ بیات‌ در کردستان‌ عراق‌ عرب‌ سکونت‌ داشتند که‌ شاه‌ طهماسب‌ دوم‌ (حک : 1135ـ 1145) بسیاری‌ از آنان‌ را به‌ حوالی‌ تهران‌ و ساوجبلاغ‌ کرج‌ تبعید کرد (حکیم‌، ص‌ 757). در 1144 نیز، نادرشاه‌ که‌ هنوز وکیل‌السلطنة‌ شاه‌ طهماسب‌ دوم‌ بود، پس‌ از اینکه‌ کرکوک‌ را به‌ تصرف‌ در آورد، گروهی‌ دیگر از این‌ مردم‌ را به‌ خراسان‌ تبعید کرد. اینان‌ به‌ روایتی‌ به‌ هرات‌ رفتند و به‌ روایت‌ دیگر به‌ طوایف‌ بیات‌ نیشابور پیوستند (استرآبادی‌، ص‌ 193؛ مروی‌، ج‌ 1، ص‌ 254). طوایف‌ بیات‌ منطقة‌ کرکوک‌، در اوایل‌ قرن‌ حاضر، مشتمل‌ بر هفت‌ طایفه‌ بودند که‌ در بیست‌ و چند روستا نزدیک‌ جبل‌ حمرین‌ و قره‌تپه‌ به‌ سر می‌بردند (ادموندز، ص‌ 303). نادرشاه‌ همچنین‌ در دورة‌ سلطنت‌ خود، گروههایی‌ از طوایف‌ بیات‌ و افشار و جوانشیر و شاهسون‌ و بختیاری‌ را به‌ افغانستان‌ تبعید کرد. اغلب‌ اینان‌ که‌ در کابل‌ اسکان‌ یافتند، با عنوان‌ عمومی‌ قزلباش‌ نامیده‌ می‌شدند. بزرگان‌ این‌ مردم‌ تا سالهای‌ سلطنت‌ امیر عبدالرحمان‌خان‌، عهده‌دار بعضی‌ مناصب‌ و مقامات‌ مهم‌ اداری‌ و لشکری‌ افغانستان‌ بودند (فیض‌ محمد، ص‌ 143ـ144). محلة‌ قزلباش‌ کابل‌ یادگاری‌ از همین‌ مردم‌ است‌.گروه‌ دیگر از طوایف‌ بیات‌ ایران‌، که‌ قدمت‌ و سابقة‌ حضور آنان‌ در ایران‌ به‌ قبل‌ از قرن‌ دهم‌ می‌رسد، طوایف‌ بیات‌ نیشابورند که‌ به‌ قره‌بیات‌ شهرت‌ داشتند. وجه‌ تسمیة‌ قره‌بیاتها و تاریخ‌ دقیق‌ ورود آنها به‌ خراسان‌ روشن‌ نیست‌. تشابه‌ عنوان‌ این‌ طوایف‌ با قره‌بیاتهای‌ شامی‌، این‌ گمان‌ را تقویت‌ می‌کند که‌ اینان‌ احتمالاً شعبه‌ای‌ از قره‌بیاتهای‌ شام‌ بوده‌اند که‌ پیش‌ از قرن‌ دهم‌ به‌ خراسان‌ مهاجرت‌ کرده‌اند. اما دلیل‌ روشنی‌ برصحت‌ این‌ مدعا در دست‌ نیست‌؛ تنها احتمال‌ قابل‌ اعتنا اخبار مهاجرت‌ اجباری‌ قره‌تاتارهای‌ آناطولی‌ است‌ که‌ در آغاز قرن‌ نهم‌ به‌ دستور تیمور لنگ‌ به‌ سوی‌ خراسان‌ و ترکستان‌ حرکت‌ کرده‌ بودند. گروههایی‌ از این‌ مردم‌ هنگام‌ مهاجرت‌ از صفوف‌ مهاجران‌ گریختند و در گوشه‌ و کنار مسیر مهاجرت‌ پنهان‌ شدند. اگر چه‌ دربارة‌ تاریخ‌ ورود این‌ طوایف‌ به‌ خراسان‌ خبری‌ در دست‌ نیست‌، اما از آنجا که‌ اسکندر منشی‌ این‌ طوایف‌ را در شمار طوایف‌ جغتایی‌ آورده‌ است‌ (ص‌ 794)، می‌توان‌ گمان‌ کرد که‌ اینان‌ نیز همانند گرایلیها و جلایرها و جمشیدیها، پس‌ از حملات‌ مغولان‌ به‌ خراسان‌ آمده‌ باشند. شهرت‌ و اعتبار این‌ طایفه‌ از سالهای‌ آخر قرن‌ دهم‌ و مقارن‌ اوایل‌ سلطنت‌ شاه‌ عباس‌ آغاز شد و تا اوایل‌ قرن‌ سیزدهم‌ ادامه‌ یافت‌. در سال‌ 1000، قره‌بیاتها که‌ از دو سه‌ سال‌ قبل‌، پیشرویهای‌ ازبکان‌ را متوقف‌ کرده‌ و مانع‌ سقوط‌ تعدادی‌ از شهرهای‌ خراسان‌ شده‌ بودند، سرانجام‌ تسلیم‌ قوای‌ عبدالمؤمن‌ خان‌ ازبک‌ شدند و بسیاری‌ از بزرگانشان‌ از جمله‌ محمود سلطان‌، پسر باباالیاس‌ به‌ قتل‌ رسیدند، اما سال‌ بعد صفویان‌ نواحی‌ اشغالی‌ خراسان‌ را از دست‌ ازبکان‌ خارج‌ ساختند. شاه‌ عباس‌ در ازای‌ خدمات‌ قره‌بیاتها، املاک‌ بزرگان‌ بیات‌ نیشابور را از جمیع‌ مالیاتها معاف‌ کرد و محمد سلطان‌ پسر دیگر بابا الیاس‌ را به‌ حکومت‌ اسفراین‌ گماشت‌. حکومت‌ اولاد باباالیاس‌ به‌ نیشابور هم‌ کشیده‌ شد و تا پایان‌ سلطنت‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ ادامه‌ یافت‌ (همان‌، ص‌ 333، 337ـ339، 794). طوایف‌ بیات‌ نیشابور در سالهای‌ قدرت‌نمایی‌ و سلطنت‌ نادرشاه‌ افشار (1148ـ1160) در اغلب‌ جنگهای‌ او شرکت‌ داشتند و حکومت‌ موروثی‌ خوانین‌ بیات‌ بر نیشابور که‌ تا اواسط‌ سلطنت‌ فتحعلی‌شاه‌ (1212ـ 1250) ادامه‌ یافت‌، در همین‌ سالها شکل‌ گرفت‌ (مروی‌، ج‌ 1، ص‌ 81، 109، ج‌ 3، ص‌961، 1134). پس‌ از قتل‌ نادرشاه‌، بعضی‌ از رؤسای‌ طوایف‌ قره‌بیات‌ نیشابور، با استفاده‌ از فرصت‌ به‌دست‌ آمده‌، به‌ قدرت‌نمایی‌ پرداختند و به‌ مقامات‌ و مناصب‌ عالی‌ اداری‌ و لشکری‌ دست‌ یافتند؛ از جملة‌ آنان‌ صالح‌ خان‌ بیات‌ بود که‌ در 1160 از سوی‌ عادلشاه‌ افشار به‌ حکومت‌ فارس‌ منصوب‌ شده‌ بود. وی‌ تا 1168 که‌ به‌ دست‌ شیخعلی‌خان‌ زند کشته‌ شد، به‌ همراه‌ هاشم‌خان‌ بیات‌، سرکردة‌ فوج‌ بیات‌ شیراز و حاکم‌ فارس‌، تا استقرار قطعی‌ دولت‌ کریم‌خان‌ زند از جمله‌ عوامل‌ اصلی‌ بحران‌ و ناآرامی‌ اوضاع‌ و احوال‌ فارس‌ بود (مرعشی‌ صفوی‌، ص‌ 121؛ کلانتر، ص‌ 48، فسائی‌، ج‌ 1، ص‌ 583 ـ596). در سلطنت‌ کوتاه‌ مدت‌ سید محمد صفوی‌، متولی‌ آستان‌ قدس‌ رضوی‌، طایفة‌ قره‌بیات‌ نیشابور، متحد او بود و صالح‌خان‌ بیات‌ با حفظ‌ سمت‌، عهده‌دار قورچی‌ باشیگری‌ و حاجی‌ سیف‌الدین‌ خان‌ بیات‌، نایب‌ او بود (مرعشی‌ صفوی‌، ص‌ 131). این‌ طایفه‌ در دفع‌ حملات‌ احمدخان‌ ابدالی‌، پادشاه‌ افغانستان‌، به‌ نیشابور کوشید، اما سرانجام‌ در 1164 احمدخان‌ بر نیشابور دست‌ یافت‌ و گروهی‌ از طوایف‌ بیات‌ را به‌ غزنه‌ تبعید کرد (غبار، ص‌ 363). بازماندگان‌ این‌ مردم‌ دست‌ کم‌ تا سالهای‌ پایانی‌ سدة‌ سیزدهم‌ در آن‌ نواحی‌ به‌ سر می‌بردند (ریاضی‌، ص‌ 67، 139). حکومت‌ منطقة‌ نیشابور در طول‌ سلطنت‌ شاهرخ‌ افشار و آقامحمدخان‌ و فتحعلی‌شاه‌ قاجار در اختیار اولاد حسن‌خان‌ بیات‌، سردار معروف‌ نادرشاه‌، بود. عباسقلی‌ خان‌ بیات‌ مختاری‌ پسر حسن‌خان‌ و جعفرخان‌ پسر عباسقلی‌خان‌ و علیقلی‌خان‌ پسرجعفرخان‌ تا اوایل‌ سلطنت‌ فتحعلی‌ شاه‌ به‌ ترتیب‌ حاکم‌ نیشابور بودند. پس‌ از شکست‌ شورش‌ علیقلی‌ خان‌ بیات‌ و استقرار قدرت‌ فتحعلی‌شاه‌ در خراسان‌، حکومت‌ نیشابور از دست‌ این‌ خاندان‌ خارج‌ شد و پس‌ از آن‌ نفوذ و قدرت‌ طایفة‌ بیات‌ نیشابور رو به‌ کاستی‌ نهاد و بتدریج‌ از صحنة‌ سیاسی‌ و نظامی‌ خراسان‌ حذف‌ شد. طوایف‌ بیات‌ نیشابور در قرنهای‌ دوازدهم‌، سیزدهم‌ و چهاردهم‌، بتدریج‌ در روستاهای‌ بلوک‌ سرولایت‌ و خَرْو اسکان‌ یافتند و به‌ زراعت‌ و دامداری‌ مشغول‌ شدند (گلستانه‌، ص‌ 69 ـ71، 75؛ طرب‌ نایینی‌، ص‌ 107ـ 108؛ حکیم‌، ص‌ 757ـ 758، اعتمادالسلطنه‌، 1362ـ1363 ش‌، ج‌ 3، ص‌ 91؛ بامداد، ج‌ 1، ص‌ 233ـ234، ج‌ 5، ص‌ 132ـ 135؛ ییت‌، ص‌ 343ـ344). یکی‌ از آخرین‌ قدرت‌نماییهای‌ بزرگان‌ بیات‌ نیشابور، شورش‌ امام‌وردی‌خان‌ بیات‌ و پسرانش‌ بود. وی‌ که‌ در آغاز سلطنت‌ ناصرالدین‌شاه‌، به‌ حکومت‌ نیشابور منصوب‌ شده‌ بود، به‌ حسن‌خان‌ سالار بار پیوست‌ و در جنگهای‌ او با قوای‌ دولتی‌ شرکت‌ جست‌. پس‌ از پیروزیهای‌ سلطان‌ مراد میرزا حسام‌السلطنه‌ بر قوای‌ حسن‌خان‌ سالار بار، امام‌وردی‌خان‌ از حسن‌خان‌ جدا شد و شهر نیشابور را تسلیم‌ حسام‌السلطنه‌ کرد. وی‌ در 1267 بر حاکم‌ شهر یاغی‌ شد و به‌ اتفاق‌ پسرانش‌ در قلعه‌های‌ حسین‌آباد و توزنده‌جان‌ متحصن‌ گردید، اما شورش‌ وی‌ در هم‌ شکست‌ و قلاع‌ حسین‌آباد و توزنده‌جان‌ ویران‌ شد (سپهر، ج‌ 3، ص‌ 47، 138).تا همین‌ اواخر، چندین‌ تیره‌ و طایفه‌ چادرنشین‌ بیات‌ در میان‌ ایلات‌ خمسه‌ و قشقایی‌ فارس‌ و همچنین‌ در میان‌ ترکمنهای‌ شمال‌ ایران‌ به‌سر می‌بردند (فیلد، ص‌ 256، 264؛ کیهان‌، ج‌ 3، ص‌ 80، 376؛ پیمان‌، ص‌ 221، 224، 233؛ کتابچة‌ نفوس‌ استرآباد ، ص‌ 238). غیر از این‌ مردم‌، هزاران‌ خاندان‌ شهری‌ و روستایی‌ دیگر در زنجان‌ و تهران‌ و کرج‌ و شیراز و زرند و کرمان‌ و مشهد و نیشابور و اراک‌ و نهاوند و دیگر شهرهای‌ ایران‌ به‌ سر می‌برند که‌ با عنوان‌ خانوادگی‌ بیات‌ شناخته‌ می‌شوند.منابع‌: ابن‌خلدون‌، العبر: تاریخ‌ ابن‌خلدون‌ ، ترجمة‌ عبدالمحمد آیتی‌، تهران‌ 1363ـ1370 ش‌؛ سیسیل‌جان‌ ادموندز، کردها، ترکها، عربها ، ترجمة‌ ابراهیم‌ یونسی‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ محمدمهدی‌بن‌ محمد نصیراسترآبادی‌، جهانگشای‌ نادری‌ ، چاپ‌ عبدالله‌ انوار، تهران‌ 1341 ش‌؛ اسکندرمنشی‌، تاریخ‌ عالم‌آرای‌ عباسی‌ ، چاپ‌ اسماعیل‌ برادران‌ شاهرودی‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ محمدحسن‌بن‌ علی‌ اعتمادالسلطنه‌، مرآة‌البلدان‌ ، چاپ‌ عبدالحسین‌ نوائی‌ و میرهاشم‌ محدث‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ همو، مطلع‌الشمس‌ ، چاپ‌ سنگی‌ تهران‌ 1301ـ1303، چاپ‌ تیمور برهان‌ لیمودهی‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1362 ـ1363 ش‌؛ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، تاریخ‌ مغول‌: ازحملة‌ چنگیز تا تشکیل‌ دولت‌ تیموری‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ اسماعیل‌ حقی‌ اوزون‌ چارشیلی‌، تاریخ‌ عثمانی‌ ، ترجمة‌ ایرج‌ نوبخت‌، تهران‌ 1368ـ1370 ش‌؛ محمدبن‌حسن‌ اولیاءالله‌، تاریخ‌ رویان‌ ، چاپ‌ منوچهر ستوده‌، تهران‌ 1348 ش‌؛ عباسقلی‌آقا باکیخانوف‌، گلستان‌ ارم‌ ، چاپ‌ عبدالکریم‌ علیزاده‌... ] و دیگران‌ [ ، باکو 1970؛ مهدی‌ بامداد، شرح‌ حال‌ رجال‌ ایران‌ در قرن‌ 12 و 13 و 14 هجری‌ ، تهران‌ 1357 ش‌؛ شرف‌الدین‌بن‌ شمس‌الدین‌ بدلیسی‌، شرفنامه‌: تاریخ‌ مفصل‌ کردستان‌ ، چاپ‌ محمد عباسی‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1343 ش‌؛ حبیب‌الله‌ پیمان‌، توصیف‌ و تحلیلی‌ از ساختمان‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ و فرهنگی‌ ایل‌ قشقایی‌ ، تهران‌ 1347 ش‌؛ تاریخ‌ قزلباشان‌ ، چاپ‌ میرهاشم‌ محدث‌، تهران‌ 1361 ش‌؛ عطاملک‌بن‌محمد جوینی‌، کتاب‌ تاریخ‌ جهانگشای‌ ، چاپ‌ محمدبن‌عبدالوهاب‌ قزوینی‌، لیدن‌ 1329ـ 1355/ 1911ـ1937، چاپ‌ افست‌ تهران‌ ] بی‌تا. [ ؛ حسن‌بن‌مرتضی‌ حسینی‌ استرآبادی‌، تاریخ‌ سلطانی‌: از شیخ‌صفی‌ تا شاه‌صفی‌ ، چاپ‌ احسان‌ اشراقی‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ محمدتقی‌ حکیم‌، گنج‌دانش‌: جغرافیای‌ تاریخی‌ شهرهای‌ ایران‌، چاپ‌ محمدعلی‌ صوتی‌ و جمشید کیانفر، تهران‌ 1366 ش‌؛ حمدالله‌بن‌ابی‌بکر حمدالله‌ مستوفی‌، تاریخ‌گزیده‌ ، چاپ‌ عبدالحسین‌ نوائی‌، تهران‌ 1362 ش‌ الف‌ ؛ همو ، کتاب‌ نزهة‌القلوب‌ ، چاپ‌ گی‌ لسترنج‌، لیدن‌ 1915، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1362 ش‌ ب‌ ؛ محمدجعفربن‌ محمدعلی‌ خورموجی‌، حقایق‌الاخبار ناصری‌ ، چاپ‌ حسین‌ خدیوجم‌، تهران‌ 1363 ش‌؛ رشیدالدین‌ فضل‌الله‌، جامع‌التواریخ‌ ، چاپ‌ بهمن‌ کریمی‌، تهران‌ 1338 ش‌؛ حسن‌روملو، احسن‌التواریخ‌ ، چاپ‌ عبدالحسین‌ نوائی‌، ج‌ 11، تهران‌ 1349 ش‌، ج‌ 12، تهران‌ 1357 ش‌؛ محمدیوسف‌ ریاضی‌، عین‌الوقایع‌: تاریخ‌ افغانستان‌ در سالهای‌ 1207ـ1324 ق‌ ، چاپ‌ محمدآصف‌ فکرت‌ هروی‌، تهران‌ 1369 ش‌؛ محمدتقی‌ سپهر، ناسخ‌التواریخ‌ ، چاپ‌ جهانگیر قائم‌مقامی‌، تهران‌ 1337 ش‌؛ محمدبن‌هندوشاه‌ شمس‌ منشی‌، دستورالکاتب‌ فی‌ تعیین‌ المراتب‌ ، چاپ‌ عبدالکریم‌علی‌ اوغلی‌ علیزاده‌، مسکو 1964ـ1976؛ محمدجعفربن‌محمدحسین‌ طرب‌ نایینی‌، جامع‌جعفری‌ ، چاپ‌ ایرج‌ افشار، تهران‌ 1353 ش‌؛ ابوبکر طهرانی‌، کتاب‌ دیاربکریه‌ ، چاپ‌ نجاتی‌ لوغال‌ و فاروق‌ سومر، تهران‌ 1356 ش‌؛ عالم‌آرای‌ شاه‌ طهماسب‌ ، چاپ‌ ایرج‌ افشار، تهران‌ 1370 ش‌؛ غلام‌ محمدغبار، افغانستان‌ در مسیرتاریخ‌ ، قم‌ 1359 ش‌؛ ابوالحسن‌ غفاری‌ کاشانی‌، گلشن‌مراد ، چاپ‌ غلامرضا طباطبایی‌ مجد، تهران‌ 1369 ش‌؛ فرامین‌فارسی‌ ماتناداران‌ ، ایروان‌ 1956؛ غیاث‌الدین‌ فریومدی‌، ذیل‌ مجمع‌الانساب‌ شبانکاره‌ای‌، چاپ‌ میرهاشم‌ محدث‌، تهران‌ 1363 ش‌؛ حسن‌بن‌حسن‌ فسائی‌، فارسنامة‌ ناصری‌ ، چاپ‌ منصور رستگار فسائی‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ فیض‌ محمد، نژادنامة‌ افغان‌ ، مقدمه‌، تحشیه‌ و تعلیقه‌ از کاظم‌ یزدانی‌، چاپ‌ عزیزالله‌ رحیمی‌، قم‌ 1372 ش‌؛ هنری‌ فیلد، مردم‌شناسی‌ ایران‌ ، ترجمة‌ عبدالله‌ فریار، تهران‌ 1343 ش‌؛ ابوالقاسم‌بن‌ عیسی‌ قائم‌مقام‌، منشات‌ قائم‌مقام‌ فراهانی‌ ، چاپ‌ بدرالدین‌ یغمایی‌، تهران‌ 1366 ش‌؛ ابراهیم‌ قفس‌ اوغلی‌، تاریخ‌ دولت‌ خوارزمشاهیان‌ ، ترجمة‌ داود اصفهانیان‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ محمودبن‌حسین‌ کاشغری‌، نامها و صفتها و ضمیرها و پسوندهای‌ دیوان‌ لغات‌الترک‌ ، ترجمه‌ و تنظیم‌ و ترتیب‌ الفبائی‌ محمد دبیرسیاقی‌، تهران‌ 1375 ش‌؛ کتابچة‌ نفوس‌ استرآباد در سال‌ 1296 هجری‌ قمری‌ ، در گرگان‌نامه‌ ، به‌ کوشش‌ مسیح‌ ذبیحی‌، چاپ‌ ایرج‌ افشار، تهران‌ 1363 ش‌؛ محمدبن‌ابوالقاسم‌ کلانتر، روزنامه‌ میرزامحمد کلانتر فارس‌ ، شامل‌ وقایع‌ قسمتهای‌ جنوبی‌ ایران‌ از سال‌ 1142ـ 1199 هجری‌ قمری‌ ، چاپ‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، تهران‌ 1362 ش‌؛ مسعود کیهان‌، جغرافیای‌ مفصل‌ ایران‌ ، تهران‌ 1310ـ1311 ش‌؛ ابوالحسن‌بن‌ محمدامین‌ گلستانه‌، مجمل‌التواریخ‌ ، چاپ‌ مدرس‌ رضوی‌، تهران‌ 1356 ش‌؛ گی‌ لسترنج‌، جغرافیای‌ تاریخی‌ سرزمینهای‌ خلافت‌ شرقی‌ ، ترجمة‌ محمود عرفان‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ ظهیرالدین‌بن‌ نصیرالدین‌ مرعشی‌، تاریخ‌ طبرستان‌ و رویان‌ و مازندران‌ ، چاپ‌ محمدحسین‌ تسبیحی‌، تهران‌ 1345 ش‌؛ محمدخلیل‌بن‌ داود مرعشی‌ صفوی‌، مجمع‌التواریخ‌ ، چاپ‌ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، تهران‌ 1362 ش‌؛ محمدکاظم‌ مروی‌، عالم‌آرای‌ نادری‌ ، چاپ‌ محمدامین‌ ریاحی‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ جعفربن‌ محمدتقی‌ مشیرالدوله‌ تبریزی‌، رسالة‌ تحقیقات‌ سرحدیه‌ ، چاپ‌ محمد مشیری‌، تهران‌ 1348 ش‌؛ معین‌الدین‌ نطنزی‌، منتخب‌التواریخ‌ معینی‌ ، چاپ‌ ژان‌ اوبن‌، تهران‌ 1336 ش‌؛ جلال‌الدین‌ محمد منجم‌ یزدی‌، تاریخ‌ عباسی‌، یا، روزنامة‌ ملاّ جلال‌ ، چاپ‌ سیف‌الله‌ وحیدنیا، تهران‌ 1366 ش‌؛ محمدبن‌ احمد نسوی‌، سیرت‌ جلال‌الدین‌ مینکبرنی‌، چاپ‌ مجتبی‌ مینوی‌، تهران‌ 1365 ش‌؛ محمدرحیم‌ نصرت‌ ماکوئی‌، تاریخ‌ انقلاب‌ آذربایجان‌ و خوانین‌ ماکو ، قم‌ 1373؛ زین‌العابدین‌ عبدالمؤمن‌ نویدی‌، تکملة‌الاخبار : تاریخ‌ صفویه‌ از آغاز تا 978 هجری‌ قمری‌ ، چاپ‌ عبدالحسین‌ نوائی‌، تهران‌ 1369 ش‌؛ محمدطاهربن‌ حسین‌ وحید قزوینی‌، عباسنامه‌، یا، شرح‌ زندگانی‌ 22 سالة‌ شاه‌ عباس‌ ثانی‌ ( 1052ـ1073 )، چاپ‌ ابراهیم‌ دهگان‌، اراک‌ 1329 ش‌؛ احمدعلی‌ وزیری‌ کرمانی‌، تاریخ‌ کرمان‌ ، چاپ‌ محمدابراهیم‌ باستانی‌ پاریزی‌، تهران‌ 1352 ش‌؛ رضاوکیلی‌ طباطبائی‌ تبریزی‌، تاریخ‌ عراق‌ ( اراک‌ )، چاپ‌ منوچهر ستوده‌ در فرهنگ‌ ایران‌ زمین‌ ، ج‌ 14 (1345ـ1346 ش‌)؛ والتر هینتس‌، تشکیل‌ دولت‌ ملی‌ در ایران‌: حکومت‌ آق‌قوینلو و ظهور دولت‌ صفوی‌ ، ترجمة‌ کیکاووس‌ جهانداری‌، تهران‌ 1361 ش‌؛ چارلز ادوارد ییت‌، خراسان‌ و سیستان‌ ، ترجمة‌ قدرت‌الله‌ روشنی‌ زعفرانلو و مهرداد رهبری‌، تهران‌ 1365 ش‌؛Encyclopaedia Iranica, s.v. "Baya ¦t" (by G. Doerfer)
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علی پورصفر قصابی نژا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده