حقیقت انجمن
معرف
شاخه‌اى از انجمن ایالتى آذربایجان
متن
حقیقت، انجمن، شاخه‌اى از انجمن ایالتى آذربایجان. پس از تأسیس انجمن ایالتى در 18 شعبان 1324، ابتدا نمایندگان هر یک از محلات تبریز در جلسات انجمن شرکت می‌کردند که پس از مدتى حضور آنان سبب اخلال در جلسات شد. درنتیجه، براى هر محله، اتاقى با نام همان محله، در انجمن اختصاص یافت و نمایندگان محلات نتایج مذاکرات خود را کتبى به انجمن گزارش می‌کردند (طاهرزاده بهزاد، ص 148). پس از مدتى، در پى تصمیم نمایندگان محلات به تشکیل انجمن در محلات خود، چند تن از آنان (چون میرزاعلی‌اکبر مجاهد، میرآقاحسینى، حسین‌آقا فشنگچى، میرزامحمود اسکوئى، مشهدى میرزاعلى و اسماعیل امیرخیزى) احتمالا در 1325 انجمن حقیقت را در محله امیرخیز تبریز تأسیس کردند. ستارخان* به عضویت افتخارى انجمن درآمد (رجوع کنید به امیرخیزى، ص 29؛ براى اسامى انجمنهاى محلات دیگر رجوع کنید به طاهرزاده بهزاد، همانجا؛ کسروى، 1381ش، ص 570).انجمن حقیقت، مانند دیگر انجمنهاى محلات، با برگزارى جلسات منظم به شکایات و امور مردم رسیدگى می‌کرد و پیشنهادهاى اصلاحى خود را به انجمن ایالتى می‌فرستاد و بدین‌ترتیب به تسریع امور در انجمن ایالتى کمک می‌کرد (رجوع کنید به طاهرزاده بهزاد، ص 148ـ149). انجمن حقیقت در تصمیمات انجمن ایالتى در امور ایالت و کشور نیز نقش داشت، به‌طورى که در ربیع‌الآخر 1326 به انجمن ایالتى پیشنهاد کرد که براى پایان دادن به اغتشاشات منطقه قره‌داغ، به ایلات آن منطقه اجازه داده شود در انجمن نماینده داشته باشند (رجوع کنید به انجمن، سال 2، ش 26، 26 ربیع‌الثانى 1326، ص 3). گاه نیز انجمن حقیقت تصمیمهاى انجمن ایالتى را امضا و تأیید می‌کرد. در جمادی‌الاولى 1326، که محمدعلی‌شاه با استقرار در باغشاه درصدد براندازى بنیان مشروطه بود، انجمن حقیقت و انجمن ایالتى و تعدادى دیگر از انجمنهاى محلات تبریز در تلگرامى به سایر شهرها اعلام کردند که اهالى آذربایجان دیگر حاضر نیستند زیر بار «سلطنت محمدعلى میرزاى عهدشکن و مخالف کلام‌اللّه مجید» بروند و از مردم ایران خواستند در خلع شاه خائن به ملت و وطن با اهالى آذربایجان همراهى کنند (رجوع کنید به صادق، مجموعه 2، ص 234؛ کسروى، 1381ش، ص 517ـ521).چند روز پس از تلگرام، محمدعلی‌شاه مجلس را به توپ بست و در اواخر جمادی‌الاولى رحیم‌خان چلبیانلو* به عنوان نماینده شاه به تبریز رفت و انجمن ایالتى را غارت کرد. در این میان، ستارخان براى دفاع از انجمن و حکومت مشروطه، با پشتیبانى مردم دسته‌هاى مجاهد را تشکیل داد و با استقرار در ساختمان انجمن حقیقت، در مقابل نیروهاى رحیم‌خان مقاومت کرد (رجوع کنید به کسروى، 1381ش، ص 554ـ557، 682ـ720).انجمن حقیقت در مبارزات مردم تبریز با قواى محمدعلی‌شاه، مرکز عملیات ستارخان بود و با نمایندگانى که براى برقرارى صلح آمده بودند، ملاقات و مذاکره می‌کرد (رجوع کنید به ویجویه، ص 24، 32؛ امیرخیزى، ص 29؛ جورابچى، ص 6).در جمادی‌الآخره 1326، پاختیانوف (کنسول روس) براى برقرارى صلح، به انجمن حقیقت رفت و به ستارخان وعده داد که برایش از دولت، مقام و امنیت کسب کند و از وى خواست از جنگ و مقاومت دست بردارد، ولى ستارخان مخالفت کرد (امیرخیزى، ص 108ـ109؛ جورابچى، ص 15).ستارخان جنگ را از انجمن حقیقت با قواى محمدعلی‌شاه ادامه داد، ولى ظاهراً انجمن با ورود روسها به تبریز در 8 ربیع‌الآخر 1327، تعطیل شده است، چون چند روز پس از آن، ستارخان و باقرخان* در شهبندرخانه (کنسولگرى عثمانى) بست نشستند (رجوع کنید به کسروى، 1378ش، ص 47؛ کتاب آبى، ج 3، ص 556). مهدیقلى هدایت، حاکم تبریز، در 12 شعبان 1327 اعلام کرد که جز «اداره حکومت و انجمن ولایتى» هیچ‌کس حق مداخله در امور را ندارد (ص 195ـ196).منابع : اسماعیل امیرخیزى، قیام آذربایجان و ستارخان، تهران 1339ش؛ محمدتقى جورابچى، حرفى از هزاران کاندر عبارت آمد : وقایع تبریز و رشت 1330ـ1326 هجرى قمرى ، چاپ منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران 1363ش؛ صادق صادق، خاطرات و اسناد مستشارالدوله صادق، چاپ ایرج افشار، تهران 1361ـ 1374ش؛ کریم طاهرزاده بهزاد، قیام آذربایجان در انقلاب مشروطیت ایران، تهران 1334ش؛ کتاب آبى: گزارشهاى محرمانه وزارت امورخارجه انگلیس درباره انقلاب مشروطه ایران، به کوشش و ویراستارى احمد بشیرى، تهران: نشرنو، 1362ـ1369ش؛ احمد کسروى، تاریخ مشروطه ایران، تهران 1381ش؛ همو، تاریخ هیجده ساله آذربایجان، تهران 1378ش؛ محمدباقر ویجویه، تاریخ انقلاب آذربایجان و بلواى تبریز، چاپ على کاتبى، تهران 1355ش؛ مهدیقلى هدایت، خاطرات و خطرات، تهران 1375ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

غلامعلی پاشازاده

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده