حفْص بن سلیمان بن مغیره اسدی
معرف
معروف به حفیص و غاضرى، مُقرى و مشهورترین راوى قرائت عاصم‌بن ابی‌النجود* (از معروف‌ترین قرّاء سبعه)
متن
حَفْص‌بن سلیمان بن مغیره اسدى، معروف به حفیص و غاضرى، مُقرى و مشهورترین راوى قرائت عاصم‌بن ابی‌النجود* (از معروف‌ترین قرّاء سبعه). در سال 90 زاده شد (ذهبى، 1404، ج 1، ص140؛ ابن‌جزرى، النشر فى القراءات العشر، ج 1، ص 156). از اهالى کوفه و پیشه‌اش بزازى بود (دانى، ص 6؛ مزّى، ج 7، ص10ـ11؛ ابن‌حجر عسقلانى، ج 2، ص 364).شرح‌حال‌نگاران کنیه‌اش را ابوعمر ذکر کرده‌اند (رجوع کنید به همانجاها). او رَبیبِ (فرزند همسر) عاصم و در میان یاران و شاگردان عاصم از همه به قرائت او داناتر بود (ابن‌جزرى، النشر فی‌القراءات العشر، همانجا). ابن‌معین تنها روایت صحیح از قرائت عاصم را روایت حفص دانسته است که عاصم، با واسطه ابوعبدالرحمان سُلَمى (متوفى 74 یا 75)، از على علیه‌السلام فرا گرفته بود (رجوع کنید به ابن‌ندیم، ص 31؛ ابن‌جزرى، غایةالنهایة فی‌طبقات القراء، ج 1، ص 254؛ همو، النشر فی‌القراءات‌العشر، همانجا). حفص را در علم قرائت بر ابوبکربن عیاش* (دیگر راوى قرائت عاصم ؛ متوفى 194) ترجیح داده‌اند (رجوع کنید به دانى، همانجا؛ ابن‌جزرى، غایةالنهایة فى طبقات القراء، ج 1، ص 254) و حتى او را داناترین فرد روزگارش به علم قرائت دانسته‌اند (رجوع کنید به ابن‌جزرى، غایةالنهایة فى طبقات القراء؛ همو، النشر فی‌القراءات العشر، همانجاها؛ ذهبى، 1963ـ1964، ج 1، ص 558). او در بغداد و مکه نیز به تعلیم قرائت (اِقْراء) مشغول گردید (ابن‌جزرى، غایةالنهایة فى طبقات القراء، همانجا). ابن‌جزرى (النشر فى القراءات العشر، ج 1، ص 152ـ155) سلسله راویان قرائت حفص را ــکه از دو طریقِ عبیدبن صباح (متوفى 235) و عمروبن صباح (متوفى 221) می‌باشدــ به‌تفصیل ذکر کرده است. جز این دو، ابن‌جزرى (غایةالنهایة فى طبقات القراء، ج 1، ص 254ـ255) از کسانى نام برده که قرائت را از او روایت کرده‌اند. طوسى (ص 150، 189) او را در شمار اصحاب امام باقر و امام صادق علیهماالسلام آورده است، اما این دلیل بر تشیع اوست (شوشترى، ج 3، ص 582).قرائت حفص تنها در یک مورد با قرائت عاصم اختلاف دارد و آن، قرائت واژه «ضعف» در آیه 54 سوره روم است که عاصم به فتح «ض» خوانده و حفص به ضم آن؛ اما میان قرائت حفص و شعبةبن عیاش بیش از پانصد اختلاف در حرکاتِ حروف گزارش شده است (ابن‌جزرى، غایةالنهایة فى طبقات القراء، ج 1، ص 254). گفتنى است که چون قرائت حفص براساس ضوابط و اصول زبان عربى استوار است، بر قرائت ابوبکربن عیاش ترجیح داده می‌شود (رجوع کنید به یاقوت‌حموى، ج3، ص1180).اکنون در بیشتر سرزمینهاى اسلامى قرآن را به قرائت حفص از عاصم تلاوت می‌کنند (حبش، ص 66) و غالب قرآنهاى رایج براساس این قرائت نگاشته شده است.عبدالغنى نابلسى* در قصیده‌اى قرائت حفص‌بن سلیمان را به شعر سروده و خود او آن قصیده را شرح کرده و نام صرف العنان الى قرأة (قراءة) حفص‌بن سلیمان را بر آن نهاده است. این رساله را اغناطیوس عبده خلیفةالیسوعى تصحیح کرده و در چند شماره از مجله المشرق (1961ـ1963) به‌چاپ رسانده است.ارزش و اعتبار حفص در دانش حدیث، برخلاف جایگاه والاى او در علم قرائت است. شرح‌حال‌نگاران عموماً با پذیرش مقام والایش در دانش قرائت، او را متروک‌الحدیث (رجوع کنید به عُقیلى، سفر1، ص 27؛ خطیب‌بغدادى، ج 9، ص 66ـ67؛ مزّى، ج 7، ص 13ـ14) و ضعیف (ابن‌عدى، ج 3، ص 268) شمرده‌اند. ابن‌حِبّان او را کسى معرفى کرده که در سند احادیث دست می‌برده و ابن‌خراش او را کذاب و جاعل حدیث شناسانده است (رجوع کنید به حلبى، ص 154). نام او در بیشتر کتابهاى شرح‌حال راویان ضعیف آمده است (براى نمونه رجوع کنید به دارقطنى، ص 78؛ ذهبى، 1408، ج 1، ص 214). ابن‌حجر عسقلانى (همانجا) برخى از کسانى را که او از آنان روایت کرده و نیز شمارى از راویان او را ذکر کرده است (نیز رجوع کنید به ذهبى، 1404، همانجا).حفص‌بن‌سلیمان، بنابر قول مشهور، در سال 180 وفات یافت (همانجا؛ ابن‌جزرى، غایةالنهایة فى طبقات‌القراء، ج1، ص 255). دانى (ص 6) سال وفات او را حدود 190 ذکر کرده است.منابع : ابن‌جزرى، غایةالنهایة فى طبقات‌القرّاء، چاپ برگشترسر، قاهره ]بی‌تا.[؛ همو، النشر فی‌القراءات العشر، چاپ علی‌محمد ضباع، مصر [? 1940[، چاپ افست تهران ]بی‌تا.[؛ ابن‌حجر عسقلانى، کتاب تهذیب‌التهذیب، چاپ صدقى جمیل عطار، بیروت 1415/ 1995؛ ابن‌ عدى، الکامل فى ضعفاءالرجال، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علی‌محمد معوض، بیروت 1418 /1997؛ ابن‌ندیم (تهران)؛ محمد حبش، القراءات المتواترة و اثرها فی‌الرسم القرآنى و الاحکام الشرعیة، بیروت 1419/1999؛ برهان‌الدین حلبى، الکشف‌الحثیث عَمّن رُمى بوضع‌الحدیث، چاپ صبحى سامرائى، بغداد ] 1984[؛ خطیب بغدادى؛ علی‌بن عمر دارقطنى، کتاب‌الضُعفاء و المتروکین، چاپ صبحى بدرى سامرائى، بیروت 1406/1986؛ عثمان‌بن سعید دانى، کتاب ‌التیسیر فی‌القراءات السبع، چاپ اوتوپرتسل، استانبول 1930؛ محمدبن احمد ذهبى، دیوان‌الضعفاء و المتروکین، بیروت 1408/1988؛ همو، معرفةالقرّاء الکبار علی‌الطبقات و الاعصار، چاپ بشار عواد معروف، شعیب ارنؤوط، و صالح مهدى عباس، بیروت 1404/1984؛ همو، میزان الاعتدال فى نقدالرجال، چاپ على محمد بجاوى، قاهره 1963ـ1964، چاپ افست بیروت ]بی‌تا.[ ؛ شوشترى؛ محمدبن حسن طوسى، رجال‌الطوسى، چاپ جواد قیومی‌اصفهانى، قم 1415؛ محمدبن عمروعُقیلى، کتاب‌الضعفاءالکبیر، چاپ عبدالمعطى امین قلعجى، بیروت 1404/1984؛ یوسف‌بن عبدالرحمان مِزّى، تهذیب‌الکمال فى اسماءالرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1422/ 2002؛ یاقوت حموى، معجم‌الادباء، چاپ احسان عباس، بیروت 1993.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

احمد زرنگار

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده