حصین بن نمیر
معرف
از سرداران بنی‌امیه در دوران معاویه، یزید و مروان
متن
حُصَین‌بن نُمَیر، از سرداران بنی‌امیه در دوران معاویه، یزید و مروان. نسب وى به شَبیب‌بن سَکُون، از بزرگان قبیله کِنْدَه (از قبایل عرب یمانى)، می‌رسد (ابن‌حزم، ص 429). مسعودى (تنبیه، ص 282) نام او را در فهرست کاتبان پیامبر آورده است.در سال 11، در روزگار خلافت ابوبکر، از حصین‌بن نمیر در جنگهاى ردّه یاد شده است. هنگامى که ابوبکر، زیادبن لَبید را براى جمع‌آورى زکات بنى عَمروبن معاویه گسیل کرد و آنان حاضر به پرداخت زکات نشدند، زیاد، حصین‌بن نمیر را مأمور سرکوبى آنان کرد (ابن‌اثیر، ج 2، ص 380). در زمان خلافت عمربن خطّاب، هنگام فتح قادسیه در سال چهاردهم هجرت، لشکرى چهار هزار نفرى به فرماندهى سعدبن ابی‌وَقّاص براى فتح عراق فرستاده شد که حصین‌بن نمیر و گروهى از قبیله سَکون نیز در آن بودند (همان، ج 2، ص 451). در روایتى، حصین‌بن نمیر سرسخت‌ترین دشمن در جنگ با على علیه‌السلام خوانده شده است (رجوع کنید به همان، ج 2، ص 452) ولى نصربن مزاحم در کتاب وقعة صفّین (ص 47)، اگر چه از حصین به عنوان یکى از سرداران معاویه یاد کرده، در شرح جنگ صفّین از او نامى نبرده است. به نوشته نصربن مزاحم (ص 128)، معاویه در نامه‌اى به مصریان، از آنان خواست که به کمک حصین‌بن نمیر و معاویةبن خُدَیج ــکه هر دو در مصر بودندــ در مقابل فرماندار حضرت على، قیس‌بن سعد، بایستند. ظاهرآ حصین‌بن نمیر در زمان جنگ صفّین در مصر بوده است. حصین یکى از رؤساى اهل شام بود که در سال 56 معاویه را تشویق کرد یزید را به ولیعهدى برگزیند (رجوع کنید به ابن‌اعثم کوفى، ج 4، ص 334؛ نیز رجوع کنید به طبرى، ج 5، ص 301). در پاره‌اى روایات از حصین‌بن نمیر به عنوان صاحب شُرطه (رئیس پلیس) عبیداللّه‌بن زیاد در سال 60، و از وى در شمار سرداران لشکر عبیداللّه، ضمن رویدادهاى قیام امام حسین علیه‌السلام و واقعه کربلا، نام برده‌اند (رجوع کنید به دینورى، ص 240، 243، 246، 254، 258ـ259؛ ابن‌اعثم کوفى، ج 5، ص 52، 82، 89، 117ـ118)؛ اما ظاهرآ وى را با حصین‌بن تَمیم تمیمى اشتباه کرده‌اند. طبرى همه جا (مثلاً رجوع کنید به ج 5، ص 394ـ395، 401، 434، 437، 439ـ440، 449) از حصین‌بن تمیم تمیمى به عنوان صاحب شرطه عبیداللّه یاد کرده و از وى در حوادث مربوط به قیام امام حسین یاد کرده است.در واقعه حَرّه* (اواخر سال 63)، حصین‌بن نمیر از سرداران همراه مسلم‌بن عُقبه بود که از دمشق روانه مدینه شد. حصین فرماندهى اهل حِمْص را برعهده داشت. در آخر محرّم سال 64 مسلم‌بن عقبه ــ پس از سرکوب قیام مردم مدینه، در حالى که براى سرکوب شورش عبداللّه‌بن زبیر روانه مکه بودــ درگذشت و بنابر سفارش یزید، حصین‌بن نمیر فرماندهى سپاه را برعهده گرفت (دینورى، ص 246؛ یعقوبى، ج 2، ص 251؛ طبرى، ج 5، ص 488،490، 496). مردم در مکه با ابن‌زبیر بیعت کرده بودند (طبرى، ج 5، ص 497). حصین‌بن‌نمیر در 25 یا 26 محرّم 64 وارد مکه شد و ابن‌زبیر را محاصره کرد. ابن‌زبیر و همراهانش به مسجدالحرام پناه بردند. در سوم ربیع‌الاول سال 64، حصین‌بن نمیر و شامیان، در کوههاى اطراف کعبه منجنیقها و عراده‌هایى به‌کار انداختند و با سنگ و آتش به شهر مکه و کعبه حمله کردند که کعبه ویران شد و جامه و چوبهاى آن سوخت (همان، ج 5، ص 497ـ499؛ ابن‌اعثم کوفى، ج 5، ص 164؛ مسعودى، مروج، ج 3، ص 270).در اوج جنگ بین شامیان و مکّیان، خبر مرگ یزید ( 14 ربیع‌الاول 64) به ابن‌زبیر رسید. حصین به ابن‌زبیر پیشنهاد کرد خلافت را بپذیرد و همراه حصین و لشکر وى به شام برود تا از شامیان برایش بیعت بگیرند، اما ابن‌زبیر نپذیرفت و حصین با لشکر خود سوى شام بازگشت (دینورى، ص 268؛ یعقوبى، ج 2، ص 253؛ طبرى، ج 5، ص 499، 501ـ502؛ مسعودى، مروج، ج 3، ص 281).پس از خلافت کوتاه معاویه‌بن یزید و مرگ او در سال 64، حصین براى به خلافت رساندن مروان‌بن حَکَم کوشید (رجوع کنید به طبرى، ج 5، ص 503، 535ـ536). در سال 65، در آغاز خلافت عبدالملک‌بن مروان، حصین جزو فرماندهان شام بود که قیام توابین*، به رهبرى سلیمان‌بن صُرَد، را در عین‌الورده سرکوب کرد (همان، ج 5، ص 594، 597ـ599؛ ابن‌اعثم کوفى، ج 6، ص 221ـ224؛ مسعودى، مروج، ج 3، ص 294ـ295).هنگامى که مختار به خون‌خواهى امام حسین علیه‌السلام قیام کرد، به فرمانده سپاهش، ابراهیم‌بن‌اشتر، سفارش کرد که عبیداللّه‌بن زیاد و حصین‌بن نمیر را به‌قتل برساند (دینورى، ص 293).در سال 66 یا 67، در جنگ میان ابن‌زیاد و ابراهیم‌بن اشتر، بسیارى از قاتلان امام حسین علیه‌السلام کشته شدند و حصین‌بن نمیر نیز هنگام درگیرى با شَریک‌بن جَدیرتَغْلبى، کشته شد (طبرى، ج 6، ص 88ـ90؛ ابن‌اعثم کوفى، ج 6، ص 280؛ مسعودى، مروج، ج 3، ص 298).ابراهیم‌بن اشتر سر حصین و دیگر کشتگان لشکر شام را براى مختار به کوفه فرستاد. مختار سر حصین و عده‌اى دیگر از کشتگان را نزد محمدبن حنفیه به مکه فرستاد و سر بقیه را در کوفه آویزان کرد (ابن‌حبیب، ص 491؛ ابن‌اعثم کوفى، ج 6، ص 282ـ283؛ ذهبى، حوادث و وفیات 61ـ80ه ، ص 56ـ 57).منابع : ابن‌اثیر؛ ابن‌اعثم کوفى، کتاب الفتوح، چاپ على شیرى، بیروت 1411/1991؛ ابن‌حبیب، کتاب‌المُحَبَّر، چاپ ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد، دکن 1361/1942، چاپ افست بیروت ]بی‌تا.[؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب‌العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره ] 1982[؛ احمدبن داوود دینورى، الاخبار الطِّوال، چاپ عبدالمنعم عامر، مصر ]1379/ 1959[، چاپ افست بغداد ]بی‌تا.[؛ محمدبن احمد ذهبى، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمرى، حوادث و وفیات 61ـ80ه ، بیروت 1418/1998؛ طبرى، تاریخ (بیروت)؛ مسعودى، تنبیه؛ همو، مروج (بیروت)؛ نصربن مزاحم، وقعة صفّین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، بیروت 1410/1990؛ یعقوبى، تاریخ.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

زیبا معیر

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده