حصن الغراب (قلعه کلاغ)
معرف
نام کوهى با ویرانه‌هاى قلعه‌اى باستانى بر قله آن، در ساحل جنوبى عربستان در قلمرو سلطان‌نشین واحدى* در منتهاالیه شرقى فدراسیون عربستان جنوبى، نزدیک شهر بئرعلى (ْ14 شمالى، َ19 ْ48 شرقى)
متن
حِصن‌الغُراب (قلعه کلاغ)، نام کوهى با ویرانه‌هاى قلعه‌اى باستانى بر قله آن، در ساحل جنوبى عربستان در قلمرو سلطان‌نشین واحدى* در منتهاالیه شرقى فدراسیون عربستان جنوبى، نزدیک شهر بئرعلى (ْ14 شمالى، َ19 ْ48 شرقى). این کوه، که مانند چند جزیره کوچکِ هم‌جوارش منشأ آتشفشانى دارد و نامش را از رنگ قهوه‌اى مایل به سیاه خود گرفته، از نخستین سده میلادى با باریکه زمین شنى پستى به سرزمین اصلى متصل شده است. این کوه از طرف جنوب‌غربى به شکل دماغه‌اى، یک خلیج‌کوچک را می‌پوشاند و در گوشه شمال‌شرقی‌اش بندر تجارى بئرعلى قرار گرفته است. خلیج مذکور بهترین بندرگاه ساحل جنوبى عربستان در شرق عدن به ‌شمار می‌آید. کوه حصن‌الغراب تقریباً در چهارکیلومترى بندر قرار دارد. روى زمینى مسطح، درست مجاور دامنه شمالى کوهستان، ویرانه‌هاى ساختمانهایى سنگى است، که با ویرانه‌هاى مرکز تجارى کانه، مذکور در پریپلوس و جغرافیاى بطلمیوس (در کتیبه‌هاى عربستان جنوبى: ق ن ء)، بندر و گذرگاه داد و ستدهاى زمینى براى تجارت بخور و بازرگانى بین مصر و هندوستان در دوره بطالسه و رومیها، یکى دانسته شده است. به‌نظر برخى صاحب‌نظران، و اخیراً ه . فون ویسمان، شاید منظور از قَنّه / کَنّه در عهد عتیق، کتاب حزقیال (:27 23)، همین بندر باشد؛ اما اثرى که این موضوع را ثابت کند، در کاوشهاى سطحى باستان‌شناسى جدید به ‌دست نیامده‌است. روى قله این کوه ویرانه‌هاى یک قلعه، چند آب‌انبار و اثرى از یک برج دیده‌بانى و بناهاى گوناگون دیگر به چشم می‌خورد. مسیرى مارپیچ بندر باستانى را به قلعه پیوند می‌دهد. در امتداد بخش بالایى قلعه، کتیبه‌هایى هست که ستوان ولستد آنها را در 1250/ 1834 کشف‌کرد [رجوع کنید به ج2، ص421ـ424، تصویر کتیبه حصن‌الغراب نیز در این کتاب آمده است[، که گواهى بر نام باستانى این کوه و قلعه، «عور م و ى ت»، و وجود رابطه‌اى نزدیک بین آن و کانه (ق نء) است. امروزه بر این نکته اتفاق‌نظر وجود دارد که جایگاه کانه نه در بَلحاف در سمت مغرب، یا در مَجَدحه در ده کیلومترى مشرق بئرعلى، بلکه در حصن‌الغراب است.منابع :J.R. Wellsted Travels in Arabia, London 1838, repr. Graz, Austria 1978; H. von Wissmann, De Mari Erythraeo, in Hermann Lautensach-Festschrift = Stuttgarter Geogr. Studien, LXIX (Stuttgart 1957), 294f.براى صورت کامل منابع رجوع کنید به د. اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ج ـ شلیفر ـ ]ل. ا. شومان[ (د. اسلام)

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده