حسینی سیدحسن
معرف
شاعر و محقق معاصر
متن
حسینى، سیدحسن، شاعر و محقق معاصر. وى در فروردین 1335 در تهران در خانواده‌اى متوسط به‌دنیا آمد. تحصیلات ابتدایى و متوسطه خود را در این شهر گذراند و در 1353ش دیپلم طبیعى گرفت. از همین سالها اشعارش در برخى نشریات ادبى آن زمان، نظیر مجله فردوسى، منتشر می‌شد. در 1358ش، در مقطع کارشناسى رشته تغذیه از دانشگاه فردوسى مشهد فارغ‌التحصیل شد (حسن حسینى، 1384ش، ص 12؛ ذوالفقارى، ص 26) و در همان سال وارد حوزه هنرى سازمان تبلیغات اسلامى شد و به همراه قیصر امین‌پور*، محسن مخملباف و چند تن دیگر، فعالیتهاى هنرى و ادبى حوزه را راه‌اندازى و ساماندهى کرد (همانجاها).در 1359ش، هم‌زمان با آغاز جنگ عراق با ایران، خدمت سربازى خود را در رادیو ارتش آغاز کرد. در آنجا رباعیهاى فی‌البداهه‌اى می‌سرود که بر زبانِ رزمندگان جارى می‌شد (رجوع کنید به حسن حسینى، همانجا؛ نادمى، ص 32).در 1366ش از حوزه هنرى کناره گرفت و به تدریسِ دروس ادبى در دانشگاهها پرداخت. وى تا 1369ش دوره دکترى رشته زبان و ادبیات فارسى را در دانشگاه آزاد اسلامى تهران تا آخرین مرحله طى کرد (مهدیار حسینى، مصاحبه مورخ 10 بهمن 1387). در 1378ش تدریس را رها کرد و در واحد ویرایش رادیو مشغول به کار شد (حسن حسینى؛ ذوالفقارى، همانجاها).در 1368ش، با همکارى چند تن از دوستانش، به منظور بارورى ذوق شاعرانِ جوان، «دفترِ شعر جوان» را تأسیس کرد و در همین سال به همراه قیصر امین‌پور برنده جایزه ادبى نیما یوشیج شد (ذوالفقارى، ص27؛ مهدیار حسینى، همان مصاحبه).حسینى در 9 فروردین 1383، بر اثر سکته قلبى، در بیمارستانِ بوعلى تهران درگذشت و پیکرش، پس از تشییعى باشکوه، در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به‌خاک سپرده شد. رهبر انقلاب، رئیس‌جمهورى وقت (سیدمحمد خاتمى) و بسیارى از مقامات بلندپایه جمهورى اسلامى، در واقعه درگذشت او پیامهاى تسلیت دادند (رجوع کنید به اندوهیاد شاعر سحرزاد، ص 5ـ6؛ سیدالشعراى انقلاب، ص 2ـ3؛ مهدیار حسینى، همان مصاحبه). وى از اشخاص برجسته و تأثیرگذارِ ادبیات انقلاب اسلامى به‌شمار می‌آید (ذوالفقارى، همانجا).عمده شهرتِ حسینى در شعر، به سبب دو مجموعه شعرِ هم‌صدا با حلق اسماعیل (تهران 1363ش) و گنجشک و جبرئیل (تهران 1364ش) است (همان، ص 27ـ28). هم صدا با حلق اسماعیل گزیده‌اى از سروده‌هاى پیش و پس از انقلاب و دفترى از رباعیات شاعر است که عمدتآ محتواى عاشورایى دارند. گنجشک و جبرئیل شامل سى قطعه شعر در قالب نیمایى و شعر سپید است که مضامین آنها عمدتآ بر محور عاشورا و کربلاست. شاید بتوان گفت گنجشک و جبرئیل نقطه عطفى در شعر انقلاب است. بیان حادثه کربلا در قالبهاى نو، تخیل و احساس قوى، مضامین و تعابیر تازه، موسیقى بیرونى و درونى مناسب با ساختار شعر، و انسجام عناصر شعرى از جمله عوامل موفقیت این مجموعه و نفوذش بر مخاطب محسوب می‌شود. حسینى در این مجموعه کوشیده است با نگاهى تازه به شعر مذهبى، فضایى نو ترسیم کند و از شعارزدگى رایج در حوزه شعر مذهبى دورى جوید (رجوع کنید به شکارسرى، ص 17؛ کاظمى، ص 22؛ ذوالفقارى، ص 28).از ویژگیهاى شعر و نثر حسینى، طنز ظریف و فاخر اوست. با اینکه در این مجموعه زبان طنزآمیز وى، به سبب انعطاف‌ناپذیرى مضامین، فرصت چندانى براى ظهور نیافته است، اما باز این طنز تلخ، خود را نشان می‌دهد (شکارسرى، ص19؛ نیز براى نمونه رجوع کنید به حسن حسینى، 1386ش، ص20ـ21).شعرِ «راز رشید» (رجوع کنید به حسن حسینى، 1386ش، ص 37ـ 38) را، از مجموعه گنجشک و جبرئیل، شاید بتوان تبلور اشعار عاشورایى حسینى دانست که بسیارى از ناقدان و خوانندگان شعر، آن را تحسین کرده‌اند. تصاویر چند لایه، همراه با شبکه‌اى از ایهامها و تناسبها و اغراقها و تلمیحات مناسب، شعرى عمیق و ناب آفریده است (رجوع کنید به شکارسرى، ص 17؛ کاظمى؛ ذوالفقارى، همانجاها).در این دفتر با اینکه حسینى با مهارت توانسته است از صراحت رایج در اشعار مذهبى بپرهیزد، اما اشعار این دفتر از فهم خوانندگان عادى چندان دور نیست و به همین دلیل بارها به‌چاپ رسیده است (رجوع کنید به کاظمى، همانجا).دیگر اثر حسینى، نوشداروى طرح ژنریک (تهران 1383ش) است، مشتمل بر سروده‌هایى مستقل و در عین حال به هم پیوسته، در قالب نیمایى، به زبانى ساده و طنزى تلخ. تناسبهاى لفظى و معنوى، ابهام و ایهام، کاربرد هوشمندانه قافیه، ایجاز و بهره‌گیرى از واژه‌ها و ترکیبهاى عامیانه و روزمره، از ویژگیهاى عمده این مجموعه است (رجوع کنید به حسن حسینى، 1383ش، مقدمه سعید یوسف‌نیا، ص 8ـ11). برخى ناقدان، شیوه طنزپردازى، زبان مناسب، شخصیت‌پردازى و شگردهایى را که شاعر براى ملموس‌تر کردن این اشعار به‌کار گرفته است، ستایش کرده‌اند (رجوع کنید به امینى، ص 29ـ30؛ یوسف‌نیا، ص 32ـ33).با توجه به دشوارى فهم و قرائتِ اشعار بیدلِ دهلوى، یکى از کارهاى ارزشمندِ حسینى، قرائت تمامى غزلیاتِ بیدل است که در چهار لوح فشرده، با نام متن کامل غزلیات بیدل دهلوى، ضبط شده و پس از مرگش، انجمن شاعران ایران آن را در تهران منتشر کرده است.دیگر آثار حسینى عبارت‌اند از: سفرنامه گردباد (تهران 1386ش) که مجموعه اشعار کلاسیک حسینى است و نیز ملکوت سکوت (تهران 1385ش) که مجموعه اشعار سپید و نیمایى اوست (هر دو با مقدمه قیصر امین‌پور). مجموعه شعر از شرابه‌هاى روسرى مادرم (تهران 1385ش) در وصف حضرت فاطمه‌زهرا سلام‌اللّه‌علیها، که پس از درگذشت حسینى با مقدمه قیصر امین‌پور منتشر شد؛ بُراده‌ها (تهران 1365ش)، که مجموعه‌اى است از کلمات قصار و کاریکلماتور که جامعه ادبى از آن استقبال کرده است؛ طلسم سنگ (تهران 1381ش)، که مجموعه‌اى از نثرهاى عاشورایى حسینى است؛ بیدل، سپهرى و سبک هندى (تهران 1367ش)، که جزو نخستین پژوهشهاى بیدل‌شناسى در ایران است و تسلط وى را بر شعر فارسى و خصوصاً سبک هندى نشان می‌دهد؛ مُشت در نماى درشت (تهران 1381ش)، که مقایسه ادبیات و سینما از منظر معانى و بیان است و پژوهشى جدید در این حوزه محسوب می‌شود (رجوع کنید به سعیدى، ص42ـ46)؛ حمام روح (تهران 1363ش)، که ترجمه گزیده‌اى از آثار جبران خلیل جبران* است؛ نگاهى به خویش (تهران 1381ش)، مجموعه گفتگوهاى شاعران معاصر عرب، که حسینى آن را با همکارى موسى بیدج ترجمه کرده است؛ و گزیده‌اى از شعر جنگ و دفاع مقدّس (1381ش) با توضیحات.منابع : اسماعیل امینى، «گفتن و نگفتن: نگاهى به طنزآورى دکتر سیدحسن حسینى در نوشداروى طرح ژنریک»، شعر، ش 41 (اردیبهشت 1384)؛ اندوهیاد شاعر سحرزاد، تهران: انجمن شاعران ایران، ]بی‌تا.[؛ حسن حسینى، «سیدحسن حسینى از زبان سیدحسن حسینى»، شعر، همان؛ همو، گنجشک و جبرئیل: مجموعه شعر (1364ـ 1363)، تهران 1386ش؛ همو، نوشداروى طرح ژنریک، به انضمام چند قلم سروده دیگر، تهران 1383ش؛ حسن‌ذوالفقارى، «دکتر سیدحسن حسینى»، رشد آموزش زبان و ادب فارسى، دوره 18، ش 2 (زمستان 1383)؛ نعمت‌اللّه سعیدى، «شکستن خط با قدم زدن: حاشیه‌هایى بر کتاب مشت در نماى درشت»، شعر، همان؛ سیدالشعراى انقلاب: ویژه‌نامه هفتمین روز کوچ سیدحسن حسینى، به کوشش ابراهیم ترکى، ]تهران[: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، ]1383ش[؛ حمیدرضا شکارسرى، «التزام سرخ: نگاهى به مجموعه شعر گنجشک و جبرئیل» در همان؛ محمدکاظم کاظمى، «حادثه‌اى در شعر عاشورایى: نگاهى به مجموعه شعر گنجشک و جبرئیل» در همان؛ احمد نادمى، «شهادت‌نامه» در همان؛ سعید یوسف‌نیا، «تأملى در نوشداروى طرح ژنریک»، شعر، همان.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

بهرام پروین گنابادی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده