حسین مؤنس
معرف
مورخ معاصر مصرى
متن
حسین مؤنس، مورخ معاصر مصرى. او در 4 رمضان 1329/ 28 اوت 1911 در شهر سوئز زاده شد و از کودکى تحت تعلیم و تربیت پدرش قرار گرفت. در 1309ش/ 1930، پس از دریافت دیپلم، در دانشگاه قاهره به تحصیل مشغول شد و در 1313ش/ 1934 در رشته تاریخ مدرک کارشناسى گرفت (شوقى ضیف، ص 218؛ محمد مؤنس عوض، ص 65). او نخست با سمت مترجمى زبان فرانسه در بانک قرضى مشغول شد و با گروهى از دوستانش براى ترجمه آثار اندیشمندان بزرگ جهان، هیئت دانشگاهیان براى ترویج علم (لَجنَة الجامعیین لنشر العلم) را تشکیل داد (شوقی‌ضیف، همانجا).حسین مؤنس در 1316ش/ 1937 از پایان‌نامه‌اش با عنوان «فتح العرب للمغرب» دفاع کرد و مدرک کارشناسى ارشد گرفت و به استخدام دانشگاه قاهره درآمد. در همان سال، با راتبه (بورس) دولتى راهى فرانسه شد و پس از دو سال، از دانشگاه پاریس دیپلم مطالعات تاریخى قرون وسطا و از مدرسه مطالعات عالى وابسته به دانشگاه پاریس، دیپلم مطالعات تاریخى گرفت (رجوع کنید به شوقی‌ضیف، ص 219؛ نیز رجوع کنید به مکى، ص 167ـ 168).حسین مؤنس پس از شروع جنگ جهانى دوم به سویس رفت و در 1322ش/1943 از دانشگاه زوریخ دکترى تاریخ گرفت و در مرکز مطالعات خارجى همان دانشگاه به تدریس مشغول شد. پس از پایان جنگ در 1324ش/1945، حسین مؤنس به مصر بازگشت و در دانشگاه قاهره به تدریس پرداخت (شوقی‌ضیف؛ محمد مؤنس عوض، همانجاها). تأسیس مرکز مصرى مطالعات اسلامى مادرید (المعهدالمصرى للدراسات الاسلامیة فى مدرید) در 1329ش/1950 حاصل تلاشهاى او بود (رجوع کنید به مکى، ص 168). او در 1333ش/1954 به مقام استادى در تاریخ اسلام رسید و در همان سال رئیس مرکز مصرى مطالعات اسلامى شد و به مادرید رفت. در مدت اقامت یک‌ساله‌اش در این مرکز، براى غنى ساختن کتابخانه آن کوشید و دومین شماره مجلة المعهدالمصرى را منتشر کرد (شوقی‌ضیف؛ مکى، همانجاها).حسین مؤنس در 1334ش/ 1955 به مصر بازگشت ورئیس اداره کل فرهنگ و ارتباطات خارجى (ادارةالثقافة العامة و العلاقات الخارجیة) شد. او که به تألیف و ترجمه کتابهاى مفید و چاپ ارزان قیمت آن براى اقشار کم درآمد معتقد بود، طرح «هزار کتاب» را به راه انداخت که از جمله خدمات فرهنگى وى به شمار می‌آید (شوقی‌ضیف، همانجا؛ مکى، ص 169).حسین مؤنس در اواخر 1335ش/ اوایل 1957، به درخواست اداره اطلاعات و فرهنگ مصر (مصلحة الاستعلامات المصریة) و به منظور ایجاد مناسبات فرهنگى با کشورهاى اسپانیایی‌زبان امریکاى لاتین، به مکزیک و شیلى و اکوادور و پرو سفر کرد و ضمن تأسیس مراکز فرهنگى در این کشورها، به کمک رهبران اقلیتهاى عرب و مسلمان، آنها را با مرکز مصرى مطالعات اسلامى مادرید مرتبط ساخت (مکى، ص 170). پس از آن، حسین مؤنس بار دیگر راهى مادرید شد و حدود دوازده سال مدیریت مرکز مصرى مطالعات اسلامى را برعهده داشت. او در این سالها مجلة المعهد را به کمک دستیارش، محمودعلى مکى، چاپ کرد و انتشارات این مرکز را به دو زبان عربى و اسپانیایى فعال نمود (رجوع کنید به همان، ص 170ـ171؛ نیز رجوع کنید به شوقى ضیف، همانجا).حسین مؤنس در 1348ش/1969 بازنشسته شد و به مصر بازگشت و بلافاصله به دعوت دانشگاه کویت که در حال تأسیس بود، به آنجا رفت و نخست به عنوان استاد در بخش تاریخ و سپس در مقام ریاست بخش تاریخ در دانشکده ادبیات هشت سال خدمت کرد. او در کویت تعدادى از کتابهایش را نیز به چاپ رساند. همچنین در مجلات علمى کویت مقاله می‌نوشت و ستون روزانه‌اى به نام «الکلمة الطیبة» در روزنامه القَبَس داشت که مطالب سیاسى و اجتماعى و علمى و فکرى را در برمی‌گرفت (شوقی‌ضیف، ص 219ـ220؛ مکى، ص 171؛ نیز رجوع کنید به علاونه، ذیل مادّه).حسین مؤنس در 1351ش/ اواخر 1972 براى تألیف اطلس تاریخ الاسلام به لندن و پاریس و هامبورگ سفر کرد (حسین مؤنس، ص 6). او در 1356ش/ 1977 به مصر بازگشت و بار دیگر در بخش تاریخ دانشکده ادبیات دانشگاه قاهره به کار مشغول شد. همچنین از 1356 تا 1360ش/ 1977ـ1981، سردبیر مجله الهلال شد، آنگاه به هفته‌نامه اکتبر رفت (شوقی‌ضیف، ص 220؛ مکى، ص 171ـ172). وى در 1364ش/ 1985 به عضویت فرهنگستان زبان عربى در قاهره (مجمع‌اللغة العربیة بالقاهرة) درآمد و تا 1373ش/1994 عضو آن بود (مکى، ص 172؛ محمد مؤنس عوض، ص 66).حسین مؤنس در 27 اسفند 1376/ 17 مارس 1996 درگذشت (محمد مؤنس عوض، همانجا).او در برخى مجامع علمى جهانى عضویت داشت، از جمله در الجمعیة المصریةالتاریخیة، و المجلس الاعلى للفنون و الاداب. چندین نشان و مدال و تقدیرنامه و جایزه نیز از مصر و دیگر کشورها دریافت کرد (همان، ص 79).حسین مؤنس با انگیزه‌هاى علمى و دینى و با رویکردى نقادانه و به دور از روشهاى سنتّى و کلیشه‌اى، مقالات و کتابهاى بسیارى با محتواى عمیق و متنوع نوشت (رجوع کنید به مکى، ص 167؛ محمد مؤنس عوض، ص 74). بعضى از مقالاتش در مجلات معتبر و تخصصى (چون مجله الجمعیة التاریخیة، مجله کلیةالاداب، ماهنامه عالم‌الفکر، و مجله المعهدالمصرى للدراسات الاسلامیه بمدرید) به چاپ رسید. بیشتر آثار او در زمینه تاریخ مغرب و اندلس، و تاریخ اسلام و تمدن آن است (رجوع کنید به محمد مؤنس عوض، ص 66ـ73). حسین مؤنس طرحى نیز درباره سیره پیامبر صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم در دست داشت که با مرگش ناتمام ماند (رجوع کنید به شوقی‌ضیف، ص 220ـ221). او کتابهایى را از انگلیسى و اسپانیایى و فرانسوى به عربى ترجمه کرد، از جمله تاریخ الادب الاندلسى و تراث‌الاسلام (رجوع کنید به مکى، ص 173؛ محمد مؤنس عوض، ص 71ـ72).حسین مؤنس علاوه بر تاریخ به ادبیات و داستان‌نویسى علاقه‌مند بود و آثارى در این زمینه از او باقی‌مانده است. داستان طنزآمیز و نقادانه «اداره عموم الزیر» که در مورد نظام بوروکراسى در مصر بود، چنان شهرتى یافت که به ضرب‌المثل میان مصریان بدل شد (شوقی‌ضیف، ص 222؛ مکى، ص 173).تعدادى از آثار تاریخى حسین مؤنس به فارسى ترجمه شده است. اطلس تاریخ اسلام وى با وجود اشتباهات فراوان که ناشى از تعصب و قوم‌گرایى وى می‌باشد (حسین مؤنس، پیشگفتار آذرنوش، ص پنج)، از جمله این آثار است.منابع : حسین مؤنس، اطلس تاریخ‌الاسلام، قاهره 1407/1987؛ همان : اطلس تاریخ اسلام، ترجمه آذرتاش آذرنوش، تهران 1375ش؛ شوقى ضیف، «فى استقبال العضو الجدید الدکتور حسین مؤنس»، مجلة مجمع‌اللغة العربیة، ش 57 (صفر 1406)؛ احمد علاونه، ذیل الاعلام، جده 1418/1998؛ محمد مؤنس عوض، رُوّاد تاریخ العصور الوسطى فى مصر، قاهره 2007؛ محمودعلى مکى، «صرح شامخ هوى: رحیل الدکتور حسین مؤنس»، الهلال، سال 104 (مایو 1996).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ستار عودی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده