حسن کیاده (کیاشهر کنونی)
معرف
حسن کیادِه (کیاشهر کنونى)،# بخش و شهرى بندرى در شهرستان آستانه اشرفیه در استان گیلان.
متن
حسن کیادِه (کیاشهر کنونى)، بخش و شهرى بندرى در شهرستان آستانه اشرفیه در استان گیلان.حسن‌کیاده در نیمه اول قرن نهم به دستور حسن کیا کارگیابن سیدحیدر کیا (متوفى 844) احداث، و به‌نام وى خوانده شد (فقیه محمدیجلالى، ج 1، ص 401؛ نیز رجوع کنید به مهدوى لاهیجانى، ص 187). از وقایع مهمى که در حسن‌کیاده رخ داد، شکست مدعیان سلطنت و شورشیان این ناحیه از قواى شاه‌طهماسب اول صفوى در 979 بود (روملو، ج 3، ص 1473ـ1476؛ رابینو، ص 437؛ قس فومنى، ص 59، که نوشته است این واقعه در 12 ربیع‌الاول 977 رخ داد). نام حسن‌کیاده در شرح درگیریهاى نیروهاى دولتى و روسها با مجاهدان جنگل نیز مشاهده میشود (رجوع کنید به پاینده، ص 355). لوئى رابینو، که از 1324 تا 1330 در ایران به‌سر برده، لاهیجان را یکى از بخشهاى نوزده‌گانه ولایت گیلان با هفت بلوک و حسن‌کیاده را در بلوک لَشتِ نشاء آن ضبط کرده (ص 57ـ58، 306ـ307، 332) و گفته است که مالیات سالیانه آن 10، 658،1 قران است. در زمان او، حسن‌کیاده صیدگاه بزرگى در دهانه سفیدرود داشت. وى ارزش کالاهایى را که از روسیه، از طریق بندر حسن‌کیاده وارد میشد، در یک سال (از محرّم 1323 تا محرّم 1324) 400، 132 فرانک (هر 25 فرانک = 59 قران) و ارزش کالاهاى صادره به روسیه را 250، 893، 366فرانک ضبط کرده است (ص 257ـ 258، 332). رابینو خاطرنشان ساخته که صیدگاه و بندر حسن‌کیاده و صادرات آن درگذشته در دست بلژیکیها بوده و به نظر او، صیدگاه حسن‌کیاده مهم‌تر از چمخاله بوده است. در این صیدگاه، در فصل بهار ماهى خاویار صید می شد و سردخانه جدیدى در آن احداث کرده بودند و همه کارهاى صیدگاه، در زمینه‌هاى نجارى و قایق‌سازى و چلیک و بشکه‌سازى، با چوبهایى که از روسیه می آوردند، در خود صیدگاه انجام می گرفت (ص60، 303، پانویس). در زمان قاجار، گروهى از کردهاى تبعیدى، در این منطقه سکونت کردند و همراه با ترکهاى مهاجر و ساکنان اولیه آن، که گیلک بودند، ساکنان کنونى شهر را تشکیل دادند (فقیه محمدى جلالى، ج 1، ص 394).حسن‌کیاده در 1309ش به شهر بدل شد (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1382ش، ذیل «استان گیلان»). در کتاب اسامى دهات کشور (ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت‌احوال، ج 1، ص 33)، نام آن به عنوان قصبه‌اى در دهستان آستانه شهرستان لاهیجان ضبط شده است و رزم‌آرا در حدود 1328ش حسن‌کیاده را یکى از دهستانهاى سه‌گانه بخش آستانه شهرستان لاهیجان، واقع در مصب سفیدرود، با چهارمحله به نامهاى بالامحله، میان‌محله، سردهنه و موسی چاى معرفى کرده و نوشته است ساکنان آن شیعه‌مذهب‌اند و به گیلکى، فارسى و ترکى سخن می گویند (ج 2، ص 91).1) بخش کیاشهر. در 4 بهمن 1343، شهر بندرى و بخش حسن‌کیاده فرحناز نامیده شد (اصلاح عربانى، ص40) و در 21 اردیبهشت 1359، نام آنها به کیاشهر تغییر یافت (ایران. وزارت کشور. معاونت برنامه‌ریزى و خدمات مدیریت، ص 15).در تقسیمات‌کشورى جمهوریاسلامیایران، از بخش کیاشهر به‌مرکزیت بندر کیاشهر نام برده شده که داراى یک شهر (کیاشهر) و دو دهستان به نامهاى دهگاه/ دهکاه (به مرکزیت دهگاه) و کیاشهر (به مرکزیت دهسر) است (ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1382ش، همانجا؛ همو، 1385ش، ذیل «استان گیلان»؛ نیز رجوع کنید به نقشه تقسیمات کشورى جمهورى اسلامى ایران).رشته‌کوه البرز در جنوب این بخش امتداد دارد. سفیدرود* از میان آن می گذرد و به دریاى خزر می پیوندد (کیهان، ج 1، ص68؛ ستوده، ج2، ص 155؛ محمودى، ص 98). حشمت‌رود (از شعبات سفیدرود) نیز در این بخش جارى است (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 16، ص 62) و براى رفع مشکل کم‌آبى، سدى از نوع انحرافى خاکى روى آن احداث شده است (افشین، ج 2، ص 121 و پانویس). رود دیگر در این بخش، رود حسن کیاده به عمق دوازده ساچین (هر ساچین = 949ر1 متر) است (خودزکو، ص 52). سرچشمه این رود از آب باران است و نهر حسن کیاده نیز نامیده شده است (بولر، ص 25؛ رزم‌آرا، همانجا).در سواحل بخش کیاشهر، خروج گازهاى قابل اشتعال از دل خاک، گزارش و تأیید شده است (ریاضى ضیابرى، ص 293). در سرشمارى 1375ش، جمعیت بخش 313، 23تن بوده است (مرکز آمار ایران، 1376ش الف، ص 2).بیشتر اهالى این بخش به کشاورزى و صیادى اشتغال دارند. از محصولات آن برنج، تره‌بار و بادام‌زمینى است. پرورش کرم ابریشم نیز در آنجا متداول است. صنایع‌دستى بخش شامل بافتن تور ماهیگیرى و حصیر و سبد، و ساخت جارو و قاشق و کاسه‌هاى چوبى است (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، همانجا؛ فقیه محمدی جلالى، ج 1، ص 395). از گذشته، در این بخش سیب‌زمینى، چاى،ذرت و کنف کشت می شده‌است (ایران.وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت‌احوال، ج 1، ص 146؛ رزم‌آرا، همانجا؛ رابینو، ص302). در کیاشهر سه بازار هفتگى دایر است. در این بخش، در ماههاى محرّم و صفر مراسم عزادارى خاصى برگزار می شود (رجوع کنید به فقیه محمدجلالى، ج 1، ص 129، 145، 221). اماکن قدیمى بخش کیاشهر عبارت‌اند از : بقعه سه برادران در روستاى سالکده؛ بی بی هیبت در روستاى دهسر (پوراحمد جکتاجى، ص 577؛ فقیه محمدى جلالى، ج 2، ص 149، 162)؛ بقعه آقاسیدابوجعفر در گورستان عمومى کیاشهر، که به شهیدمزار و امامزاده آقاسید نیز معروف است (رابینو، ص 332؛ رزم‌آرا، همانجا؛ ستوده، ج 2، ص 198)؛ و بقعه سیدزکریابن امام موسی الکاظم در میانکوى حسن‌کیاده (ستوده، ج 2، ص 197).2) شهر بندرى کیاشهر، مرکز بخش کیاشهر. در نزدیکى مصب سفیدرود در 27- مترى از سطح دریا، در شمال بخش و 18 کیلومترى آستانه اشرفیه واقع است (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 16، ص 62ـ63؛ فقیه محمدى جلالى، ج 1، ص 393؛ نیز رجوع کنید به نقشه تقسیمات کشورى جمهورى اسلامى ایران). بیشترین دماى آن در تابستان ْ36، کمترین آن در زمستان ْ3 سانتیگراد، و مقدار بارش سالیانه شهر حدود 640، 1میلیمتر است (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 16، ص 63؛ نیز رجوع کنید به سازمان هواشناسى کشور، ص 566). در سرشمارى عمومى 1375ش، کیاشهر 133، 14تن جمعیت داشته است (مرکز آمار ایران، 1376ش ب، ص هشتادوسه).منابع : ابراهیم اصلاح عربانى، «گیلان در تقسیمات کشورى»، در کتاب گیلان، به سرپرستى ابراهیم اصلاح عربانى، ج 1، تهران: گروه پژوهشگران ایران، 1374ش؛ یداللّه افشین، رودخانه‌هاى ایران، تهران 1373ش؛ ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، کتاب اسامى دهات کشور، ج 1، تهران 1329ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت برنامه‌ریزى و خدمات مدیریت، تغییر نام واحدهاى تقسیمات کشورى و عوارض طبیعى از ابتداى انقلاب اسلامى تا پایان فروردین ماه 1365، ]تهران 1365ش[؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، عناصر و واحدهاى تقسیمات کشورى: آذر 1385، ]تهران 1385ش[؛ همو، نشریه اسامى عناصر و واحدهاى تقسیماتى (به همراه مراکز)، تهران 1382ش؛ الکساندر بولر، سفرنامه بهلر: جغرافیاى رشت و مازندران، چاپ علی اکبر خداپرست، تهران [?1354ش[؛ محمود پاینده، خونینه‌هاى تاریخ دارالمرز: گیلان و مازندران، رشت 1370ش؛ محمدتقى پوراحمد جکتاجى، «بقاع متبرکه و اماکن مذهبى گیلان»، در کتاب گیلان، همان؛ آلکساندر خودزکو، سرزمین گیلان، ترجمه سیروس سهامى، تهران 1354ش؛ رزم‌آرا؛ حسن روملو، احسن التواریخ، چاپ عبدالحسین نوائى، تهران 1384ش؛ حسین ریاضى ضیابرى، «پتانسیلهاى معدنى گیلان»، در کتاب گیلان، همان؛ سازمان هواشناسى کشور، سالنامه آمارى هواشناسى : 76ـ 1375، تهران 1378ش؛ منوچهر ستوده، از آستارا تا اِستارباد، تهران 1349ش ـ ؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج16: رشت، تهران: سازمان جغرافیائى نیروهاى مسلح، 1371ش؛ محمدمهدى فقیه محمدجلالى، سیماى کوچان: بررسى تاریخ، جغرافیا، اقتصاد و معرفى مشاهیر علم و ادب، آثار تاریخى، مذهبى و سیاحتى آستانه اشرفیه و بندر کیاشهر، قم 1383ش؛ عبدالفتاح فومنى، تاریخ گیلان: در وقایع سال‌هاى 923ـ1038 هجرى قمرى، چاپ منوچهر ستوده، تهران 1349ش؛ مسعود کیهان، جغرافیاى مفصل ایران، تهران 1310ـ 1311ش؛ فرج‌اللّه محمودى، «سیماى طبیعى و زمین‌شناسى گیلان»، در کتاب گیلان، همان؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن1375: شناسنامه آبادیهاى کشور استان گیلان، شهرستان آستانه اشرفیه، تهران 1376ش الف؛ همو، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن 1375: نتایج تفصیلى کل کشور، تهران 1376ش ب؛ محمد مهدوى لاهیجانى، جغرافیاى گیلان، نجف 1389/ 1969؛ محمدتقى میرابوالقاسمى، «بازارهاى هفتگى گیلان»، در کتاب گیلان، همان، ج 3؛ نقشه تقسیمات کشورى جمهورى اسلامى ایران، مقیاس 000، 500،1:2، تهران: سازمان نقشه‌بردارى کشور، 1383ش؛Hyacinth Louis Rabino, Les provinces Caspiennes de la Perse: Le Guilan , Paris 1917.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

معصومه رضازاده شفارودی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده