حسن طاهربن کمال عباسی جونپوری
معرف
صوفى، عالم و فقیه قرن دهم در شبه‌قاره
متن
حسن طاهربن کمال عباسى جونپورى، صوفى، عالم و فقیه قرن دهم در شبه‌قاره. طاهر، پدر حسن، در اصل از مُلتان بود که براى تحصیل علم به شهر بِهار*، در نزدیکى دهلى، رفت. حسن در این شهر متولد شد (عبدالحق دهلوى، ص 388؛ غلام سرور لاهورى، ج1، ص409). در جوانى، به همراه خانواده‌اش، به جونپور* رفت و نزد قاضى شهاب‌الدین دولت‌آبادى به فراگیرى علم پرداخت. در آنجا به تصوف گرایش یافت و به صحبت با درویشان روى آورد (عبدالحق دهلوى، همانجا؛ حسنی لکهنوى، ج 4، ص 78). در همین ایام، با وجود مخالفت پدرش، نزد یکى از مشایخ عصر به خواندن فصوص‌الحکم ابن‌عربى پرداخت، اما مدتى نگذشت که رضایت پدر خود را جلب کرد (عبدالحق دهلوى؛ غلام سرور لاهورى، همانجاها). پس از آن مرید حامدبن ابوحامد چشتى مانکپورى (مشهور به راجى حامد شه/ شاه، متوفى 901) شد و طریقت چشتیه را از او اخذ کرد (عبدالحق دهلوى، ص 388ـ389؛ غلام سرور لاهورى، ج 1، ص 409ـ410)؛ بنابراین، نسب سلسله حسن از همین طریق، با پنج واسطه، به نظام‌الدین اولیاء* می رسد (رجوع کنید به دهلوى کشمیرى همدانى، ص 102).حسن نزد راجى حامد شاه بسیار مقبول بود تا جایى که راجى او را حجت محکمى در روز قیامت براى خود می دانست (حسنی لکهنوى، همانجا). وى حسن را به کمال الحق یا کمال‌اللّه ملقب کرد (رجوع کنید به لعلى بدخشى، ص 1125؛ حسنى لکهنوى، همانجا). علاوه بر این، حسن تحت تربیت معنوى بهاءالدین جونپورى قرارگرفت و پس از مدتى خلیفه راجى سید نور شد (عبدالحق دهلوى، ص 388؛ لعلى بدخشى، همانجا).از علماى همعصر حسن طاهر، مولانااِله‌داد بود که او نیز، به درخواست حسن، مرید راجى حامد شاه شد (عبدالحق دهلوى، ص 392؛ دهلوى کشمیرى همدانى، همانجا). سلطان سکندر لودى، به سبب حمایتى که حسن از او می کرد، سخت به وى معتقد بود و از همین‌رو حسن را به دهلى دعوت کرد. حسن نیز با خانواده خود به دهلى رفت و در کوشکِ بِجَی مَندِل، که برج حصار سلطان محمدبن تُغلُق بود، سکونت یافت و در 909 در همانجا درگذشت (عبدالحق دهلوى، ص 389؛ دهلوى کشمیرى همدانى، همانجا). گفته شده است که او با شنیدن یک رباعى به سماع برخاست و سپس رو به قبله کرد و جان داد (لعلى بدخشى، ص 1126). از او فرزندانى به جاماند که برجسته‌ترین آنها شیخ محمدحسن بود. با اینکه حسن به سلسله چشتیه منسوب است، فرزند او به سلسله قادریه نسبت داده شده است (عبدالحق دهلوى، ص470؛ حنیف، ذیل "Hasan, Shaikh "Muhammad).حسن طاهر رسائلى در سیر و سلوک و توحید داشته که از آنها فقط به رساله فارسى مفتاح‌الفیض اشاره شده است. این رساله شامل دو قسم است: تصوف، و اصطلاحات صوفیان (عبدالحق دهلوى، ص 389؛ منزوى، ج 3، ص 1963). قسمتهایى از مفتاح در اخبارالاخیار عبدالحق دهلوى (ص389ـ 391) و کلمات‌الصادقین دهلوى کشمیرى همدانى (ص 103) آمده است (براى نسخه‌هاى آن رجوع کنید به منزوى، همانجا؛ تسبیحى، ج 1، ص 110؛ هندستان کى کتابخانون مین مخطوطاتِ تصوّف، ص 91).منابع : محمدحسین تسبیحى، کتابخانه‌هاى پاکستان، ج 1، اسلام‌آباد 1355ش؛ عبدالحى حسنی لکهنوى، نزهة الخواطر و بهجة المسامع و النواظر، ج 4، حیدرآباد، دکن 1410/1989؛ محمدصادق دهلوى کشمیرى همدانى، کلمات‌الصادقین: تذکره صوفیان مدفون در دهلى تا سال 1023 هجرى قمرى، چاپ محمد سلیم اختر، لاهور 1988؛ عبدالحق دهلوى، اخبارالاخیار فى اسرار الابرار، چاپ علیم اشرف‌خان، تهران 1383ش؛ غلام سرور لاهورى، خزینة الاصفیا، کانپور 1332/1914؛ لعل‌بیگ‌بن شاه قلى سلطان لعلى بدخشى، ثمرات القدس من شجرات الانس، چاپ کمال حاج سیدجوادى، تهران 1376ش؛ احمد منزوى، فهرست مشترک نسخه‌هاى خطى فارسى پاکستان، اسلام‌آباد 1362ـ1370ش؛ هندستان کى کتابخانون مین مخطوطاتِ تصوّف: فارسى و عربى، در تصوّف بَرّ صَغیر مین : تصوّف کى نادر مخطوطات پرجنوبى ایشیائى علاقائى سمینار منعقده 1985 کى مقالات، پتنه: خدابخش اوریننل پبلک لائبریرى، 1992؛N. Hanif, Biographical encyclopaedia of Sufis (South Asia), New Delhi 2000.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فیروزه صادق زاده دربان

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده