حسن بن سفیان نسوی
معرف
محدّث و فقیه خراسانى در قرن سوم
متن
حسن‌بن سُفیان نَسَوى، محدّث و فقیه خراسانى در قرن سوم. اصل او از روستاى بالوز در سه فرسخى نسا، از شهرهاى خراسان، بود (ابن‌عساکر،ج 13، ص 105؛ ابن‌نقطه، ص 231) و ازاین‌رو وى را نسوى یا نسایى و بالوزى خوانده‌اند (رجوع کنید به ابن‌ابی حاتم، ج 3، ص 16؛ سمعانى، ج 1، ص270). کنیه‌اش ابوالعباس بود که استادش، ابوالحسن علی بن حجر سعدى (متوفى 244)، آن را به وى داد (سمعانى، همانجا؛ ابن‌عساکر، ج 13، ص 101). تاریخ ولادت او مشخص نیست. چون سمعانى (همانجا؛ نیز رجوع کنید به زرکلى، ج 2، ص 192) وفات وى را در 303 در نود و چند سالگى ذکر کرده، خطاى ذهبى (1403، ج 14، ص 157)، که تولد او را در سال دویست و هشتاد و اندى دانسته است، روشن میشود.نسوی براى کسب‌علم سفرهاى زیادی کرد و از بسیارى حدیث شنید و روایت کرد، از جمله در مرو از اسحاق‌بن راهویه، در بلخ از قتیبةبن سعید، در بغداد از احمدبن حنبل و یحیی بن مَعین، در بصره از ابراهیم‌بن حجاج سامى، در کوفه از ابوبکربن ابی شَیْبَه عَبْسى، در مکه از ابراهیم‌بن منذر خَرامى، در مدینه از ابومُصعب احمدبن ابی بکر زهرى، در مصر از حرملةبن یحیى تُجیبى*، و در دمشق از ابوولید هشام‌بن‌عمار سلمى (ابن‌ابی حاتم؛ سمعانى؛ ابن‌عساکر، همانجاها؛ ابن‌نقطه، ص230ـ 231). وى حافظ و محدّث و راوى آثار و مصنفات محدّثان پیش از خود در خراسان بود. مصنفات عبداللّه‌بن مبارک را از حبان‌بن موسى، مُوَطّأ مالک را از حرملةبن یحیى، امهات آثار کوفه را از ابی بکربن ابیشیبه، سنن را از مسیب‌بن واضح، تفسیر را از محمدبن ابی بکر مقدمى و بیشتر مسند ابن‌راهویه را روایت میکرد و بسیارى براى شنیدن حدیث و آموختن فقه از وى، به سویش سفر میکردند (سمعانى، همانجا؛ ابن‌عدیم، ج 5، ص 2367).برخى از شاگردان وى عبارت بودند از: ابوبکر محمدبن اسحاق‌بن خزیمه، که از اقران او بود؛ ابوحاتم محمدبن حبّان بستى؛ ابوبکر احمدبن ابراهیم اسماعیلى؛ ابواحمدعبداللّه‌بن عدى جرجانى؛ ابوبکر محمدبن حسن نقاش؛ ابوبکرعبداللّه‌بن محمدبن مسلم اسفرائینى؛ ابوعبداللّه محمدبن یعقوب شیبانى (سمعانى، همانجا؛ ابن‌عساکر، ج 13، ص 99ـ100؛ ابن‌نقطه، ص 232؛ ابن‌عدیم، ج 5، ص 2364ـ2365؛ ذهبى، 1376ـ 1377، ج 3، ص 895).ابن‌ابی حاتِم (همانجا)، حاکم نیشابورى (رجوع کنید به ابن‌عساکر، ج 13، ص 105)، ابن‌حِبّان (ج 8، ص 171) و ذهبى (1963ـ 1964، ج 1، ص 492) او را توثیق کرده و دانش و دین‌دارى او را ستوده‌اند، هرچند ابوعمرو حِیَرى نقل حدیث وى را براى کسب روزى دانسته است (همو، 1376ـ1377، ج 2، ص 708). درباره ضبط وى گفته‌اند که در نود سالگى برخى حفاظ او را به قلب در اسانید احادیث آزمودند و او آنها را اصلاح کرد (رجوع کنید به ابن‌عساکر، ج13، ص 102؛ ابن‌جوزى، ج 6، ص 135؛ ابن‌نقطه، همانجا). وى در اواخر عمر در زادگاه خود سکنا گزید و در همانجا از دنیا رفت. مقبره وى در آنجا زیارتگاه بوده است (سمعانى، همانجا؛ یاقوت حموى، ذیل «بالوز»).مسندهاى سه‌گانه (المسندالکبیر، الجامع و المعجم) به وى منسوب‌اند (سمعانى، همانجا؛ ابن‌عساکر، ج 13، ص 105؛ ابن‌نقطه، ص 231) که ظاهرآ از هیچ یک اثرى در دست نیست؛ البته ابن‌حجر عسقلانى (1407، ج 1، ص 4) بخشهایى از آنها را در دست داشته و در کتاب الاصابة فى تمییز الصحابة (براى نمونه رجوع کنید به ج 1، ص200، ج 2، ص 92، 96، ج 4، ص 139)، از مطالب آنها بسیار بهره گرفته است. حسن‌بن سفیان کتابى به نام اربعین، در 27 باب در فقه و اخلاق، دارد که از طریق ابن‌صلاح (متوفى 643) روایت شده و با تحقیق محمدبن ناصر عجمى در 1414 در بیروت به چاپ رسیده است. همچنین پاره‌هایى از مسند منسوب به ابن‌مبارک به روایت وى در کتابخانه ظاهریه دمشق موجود است (البانى، ص 103ـ104).منابع : ابن‌ابی حاتم، کتاب الجرح و التعدیل، حیدرآباد، دکن 1371ـ 1373/ 1952ـ 1953، چاپ افست بیروت ]بی تا.[؛ ابن‌جوزى، المنتظم فى تاریخ الملوک و الامم، چاپ محمد عبدالقادر عطا و مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت 1412/1992؛ ابن‌حبان، کتاب الثقات، حیدرآباد ، دکن 1393ـ1403/ 1973ـ1983، چاپ افست بیروت ]بی تا.[؛ ابن‌حجر عسقلانى، کتاب الاصابة فى تمییز الصحابة، مصر 1328، چاپ افست بیروت ]بی تا.[؛ همو، المطالب العالیة بزوائد المسانید الثمانیة، چاپ حبیب‌الرحمان اعظیمى، بیروت 1407/1987؛ ابن‌عدیم، بغیة الطلب فى تاریخ حلب، چاپ سهیل زکار، بیروت [?1408/ 1988[؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، چاپ على شیرى، بیروت 1415ـ 1421/ 1995ـ 2001؛ ابن‌نقطه، التقیید لمعرفة رواة السنن و المسانید، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت 1408/1988؛ محمد ناصرالدین البانى، فهرس مخطوطات دارالکتب الظاهریة: المنتخب من مخطوطات الحدیث، دمشق 1390/1970؛ محمدبن احمد ذهبى، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/ 2003؛ همو، سیر اعلام النبلاء، ج 14، چاپ شعیب ارنؤوط و اکرم بوشى، بیروت 1403/ 1983؛ همو، کتاب تذکرةالحفاظ، حیدرآباد، دکن 1376ـ 1377/ 1956ـ1958، چاپ افست بیروت ]بی تا.[؛ همو، میزان الاعتدال فى نقدالرجال، چاپ علی محمد بجاوى، قاهره 1963ـ1964، چاپ افست بیروت ]بی تا.[؛ خیرالدین زرکلى، الاعلام، بیروت 1999؛ سمعانى؛ یاقوت حموى.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدعلی آقایی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده