بهمنیار احمد
معرف
ادیب‌ و استاد دانشکدة‌ ادبیات‌ و علوم‌ انسانی‌ دانشگاه‌ تهران‌
متن
بهمنیار، احمد ، ادیب‌ و استاد دانشکدة‌ ادبیات‌ و علوم‌ انسانی‌ دانشگاه‌ تهران‌. وی‌ در بیست‌ و نهم‌ ربیع‌الاول‌ 1301 در کرمان‌ به‌دنیا آمد و علوم‌ مقدماتی‌ را در همین شهر نزد آقامیرزاحسن‌ کوهبنانی‌ و ملاغلامرضا رباطی‌ فراگرفت‌؛ سپس‌ نزد پدر و برادرش‌، آقامحمدعلی‌ و آقامحمدجواد که‌ هر دو به‌ «مُعَلِّم‌» معروف‌ بودند، به‌ تحصیل‌ صرف‌ و نحو و علوم‌ و معارف‌ متداول‌ پرداخت‌ و شانزده‌ساله‌ بود که‌ خود نیز به‌تدریس‌ اشتغال‌ یافت‌. در هیجده‌سالگی‌، علاوه‌ بر تدریس‌، ادارة‌ مدرسة‌ ابراهیمیّه‌ را که‌ بعداً با نظام‌ و برنامة‌ جدید وزارت‌ معارف‌، «علمیّه‌» و «سعادت‌» نامیده‌ شد، بر عهده‌ گرفت‌ و مدرسة‌ دیگری‌ هم‌ به‌نام‌ «اسلامیّه‌» در بم‌ تأسیس‌ کرد که‌ پس‌ از چندی‌ به‌ «عمادیّه‌» شهرت یافت‌ (بهمنیار، مقدمة‌ باستانی‌ پاریزی‌، ص‌ یکم‌، چهارم‌، ششم‌، هشتم‌، دهم‌).بهمنیار در آغاز جوانی‌ به‌ میرزا احمد دهقان‌ معروف‌ بود و در اشعاری‌ که‌ با نوعی‌ نوآوری‌ و تجدُّدخواهی‌ می‌سرود، «دهقان‌» تخلص‌ می‌نمود و با دیگر آزادیخواهان‌ کرمان‌ در حزب‌ دموکرات‌ به‌ فعالیتهای‌ سیاسی‌ و اجتماعی‌ نیز مشغول‌ بود. در 1329، روزنامة‌ دهقان‌ را تأسیس‌ کرد و به‌ نشر مقالات‌ و اشعار انقلابی‌ پرداخت‌، که‌ در 1334، به‌دستگیری‌ او و جمعی‌ از هم‌مسلکانش‌ منجر شد و بهمنیار مدت‌ چهارده‌ ماه‌ و هفت‌ روز در فارس‌ در ارگ‌ کریمخانی‌ زندانی‌ گردید. بهمنیار زبان‌ ترکی‌ عثمانی‌ را در زندان‌ به‌ خوبی‌ یاد گرفت‌، و قصیده‌ای‌ غرّا دربَثّالشَّکْوی‌ * سرود که‌ متجاوز از صد بیت‌ است‌ و از حیثِ مضمون‌ و معنی‌، حبسیّات‌ مسعودسعد و خاقانی‌ و از لحاظ‌ وزن‌ و قافیه‌ و برخی‌ تعبیرات‌ و الفاظ‌، یکی‌ از قصاید سنایی‌ را به‌ یاد می‌آورد (فروزانفر، ص‌296؛ افشار، ص‌293؛ برای‌ قصیده‌ رجوع کنید به بهمنیار، مقدمة‌ باستانی‌ پاریزی‌، ص‌ سی‌ و دوم‌ ـ سی‌ و ششم‌؛ فرزام‌، 1373 ش‌، ص‌ 17).بهمنیار در رمضان‌ 1335، با سپردن‌ تعهدنامة‌ عدم‌ دخالت‌ در امور سیاسی‌، به‌اتفاق‌ دیگر زندانیان‌ آزاد و عازم‌ تهران‌ گردید. او براثر تنگدستی‌، به‌خدمت‌ در ادارة‌ مالیة‌ خراسان‌ و عضویت‌ در ادارة‌ تحدید، تن‌ در داد. در 1301ش‌ در مشهد، روزنامه‌ای‌ به‌ نام‌ فکر آزاد منتشر کرد که‌ دو سال‌ ادامه‌ یافت‌ سپس‌، از دارایی‌ خراسان‌ استعفا کرد و به‌ تهران‌ برگشت‌ (1303ش‌) و به‌یاری‌ حسین‌ پژمان‌ * بختیاری‌ یک‌ سال‌ دیگر روزنامه‌ را انتشار داد، اما پس‌ از دورة‌ سوم‌، روزنامه‌ تعطیل‌ شد. در 1305ش‌، به‌ادارة‌ معارف‌ آذربایجان‌ انتقال‌ یافت‌ و پس‌ از یک‌ سال‌ تدریس‌ در دبیرستان‌ محمّدیة‌ تبریز، به‌ تهران‌ بازگشت‌ و در 1306ش‌، در زمان‌ داور * ، در تصحیح‌ قوانین‌ و تجدید تشکیلاتِ عدلیّه‌ با چند تن‌ از فضلا و صاحب‌نظران‌ همکاری‌ نمود. در مأموریتهایی‌ که‌ به‌وی‌ محوّل‌ شد، ابتدا به‌قزوین‌ و بعد به‌ همدان‌ رفت‌ و در آنجا با بهاءالملک‌، برادر اعتمادالدوله‌ میرزایحیی‌خان‌ قراگزلو، وزیر معارفِ وقت‌ آشنا شد؛ از این‌ رهگذر بدان‌ وزارتخانه‌ منتقل‌ گردید و در دارالفنون‌ و دیگر مدارس‌ به‌ تدریس‌ پرداخت‌ و در بهمن‌ 1310 به‌ معلّمی‌ دارالمعلمین‌ عالی‌ انتخاب‌ گردید، اما پس‌ از مدتی‌ مجدداً به‌دارالفنون‌ برگشت‌. در 1313ش‌، بعد از تأسیس‌ دانشگاه‌ تهران‌، بهمنیار به‌ عضویت‌ هیئت‌ علمی‌ دانشکدة‌ معقول‌ و منقول‌ درآمد، و در 1315ش‌ به‌ استادی‌ زبان‌ و ادبیات‌ عربی‌ در دانشکدة‌ ادبیات‌ منصوب‌ شد و مدارج‌ کمال‌ را یکی‌ پس‌ از دیگری‌ پیمود و در 1321ش‌ به‌ عضویت‌ پیوستة‌ فرهنگستان‌ ایران‌ انتخاب‌ گردید (افشار، ص‌294؛ بهمنیار، مقدمة‌ باستانی‌ پاریزی‌، ص‌ سیم‌، چهل‌ و چهارم‌ ـ چهل‌ و نهم‌).بهمنیار از 1332ش‌، در هفتادسالگی‌، به‌ چند ساعت‌ تدریس‌ عربی‌ در دورة‌ دکتری‌ اکتفا کرد و تا پایان‌ زندگی‌ بدین‌ خدمت‌ معنوی‌ ادامه‌ داد. او در روز جمعه‌ دوازدهم‌ آبان‌ 1334 درگذشت‌ و روز پنجشنبه‌ هجدهم‌ آبان‌ همان‌ سال‌ در کربلا، در وادی‌ ایمن‌، به‌ خاک‌ سپرده‌ شد (بهمنیار، مقدمة‌ باستانی‌ پاریزی‌، ص‌ چهل‌ و نهم‌ ـ پنجاهم‌).بهمنیار فهرست‌ آثار و تألیفاتش‌ را به‌خط‌ خود نگاشته‌ است‌ (همان‌، ص‌ شصت‌ و پنجم‌ ـ شصت‌ و ششم‌؛ نیز رجوع کنید به همان‌ مقدمه‌، جاهای‌ متعدد). مهمترین‌ آثار چاپ‌ شدة وی‌ عبارت‌اند از : روزنامة‌ دهقان‌ (کرمان‌ ـ دو سال‌ ـ 1329ـ 1331؛ روزنامة‌ فکر آزاد (مشهد ـ دو سال‌ ـ ، تهران‌ ـ یک‌ سال‌ ـ، 1301ـ 1304 ش‌)؛ تحفة‌ احمدیه‌ در شرح‌ الفیّة‌ ابن‌مالک‌ (1330، 2 جلد)؛ تصحیح‌ اسرارالتوحید فی مقامات‌ الشیخ‌ ابی‌سعید (تهران‌ 1313ش‌)؛ تصحیح‌ التوسل‌ الی‌ التّرسلِ بهاءالدین‌ محمدبن‌ مؤید بغدادی‌ (تهران‌ 1315 ش‌)؛ تصحیح‌ تاریخ‌ بیهق‌ ِ ابوالحسن‌ علی‌بن‌ زید بیهقی‌ (تهران‌ 1317ش‌)؛ منتخب‌ اسرارالتوحید فی‌ مقامات‌ الشیخ‌ ابی‌سعید (تهران‌ 1320 ش‌)؛ «املای‌ فارسی‌» ( نامة‌ فرهنگستان‌ ، ش‌ 4، سال‌ اول‌ و ش‌1، سال‌ دوم‌ 1322ـ1323ش‌؛ دهخدا، مقدمه‌، ص‌ 148ـ177)؛ شرح‌ احوال‌ و آثار صاحب‌بن‌ عبّاد (به‌کوشش‌ باستانی‌ پاریزی‌، دانشگاه‌ تهران‌، 1344 ش‌)؛ داستان‌نامة‌ بهمنیاری‌ (به‌ کوشش‌ فریدون‌ بهمنیار، دانشگاه‌ تهران‌، چاپ‌ دوم‌، 1369ش‌)؛ تصحیح‌ الابنیة‌ عن‌ حقایق‌ الادویة‌ (به‌ کوشش‌ حسین‌ محبوبی‌ اردکانی‌، دانشگاه‌ تهران‌، 1371 ش‌).دیوان‌ اشعار استاد بهمنیار که‌ خود از آن‌ نام‌ برده‌، بیش‌ از 500 ، 1 بیت‌ است‌. بعضی‌ از قصاید و غزلها و مسمطها و قطعه‌ها و مثنویهای‌ او در جاهای‌ گوناگون‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ که‌ از آن‌ میان‌ جبسیة‌ 123 بیتی‌ او و نیز قطعات‌ و مثنویهای‌ انتقادی‌ طنزآمیز و نغزی‌ که‌ به‌شیوة‌ لافونتن‌، داستان‌پرداز معروف‌ فرانسوی‌، به‌نظم‌ آورده‌ در خور توجه‌ است‌ (فرزام‌، 1373 ش‌، ص‌19).رسالة‌ املای‌ فارسی‌ بهمنیار که‌ بیش‌ از نیم‌ قرن‌ از چاپ‌ آن‌ می‌گذرد، مانند دیگر آثار وی‌، از جهت‌ صحّت‌ و اتقانِ مطالب‌ و نظم‌ منطقی‌ و قبول‌ خاص‌ و عام‌، از بهترین‌ آثاری‌ است‌ که‌ تاکنون‌ در این‌ باره‌ تألیف‌ شده‌ است‌.بهمنیار، در سالهای‌ 1319ـ1320ش‌ نیز، در تنظیم‌ و تدوین‌ لغت‌نامه‌ با علی‌اکبر دهخدا همکاری‌ می‌کرد (دهخدا، ج‌1، مقدمة‌ معین‌، ص‌421، 424).منابع‌: ایرج‌ افشار، «احمد بهمنیار، 1301 ق‌ ـ 1334 ش‌»، فرهنگ‌ ایران‌زمین‌ ، ج‌3، (1334ش‌)؛ احمد بهمنیار، داستان‌نامه‌ بهمنیاری‌ ، چاپ‌ فریدون‌ بهمنیار، تهران‌ 1369ش‌؛ علی‌اکبر دهخدا، لغت‌نامه‌ ، زیر نظر محمد معین‌، تهران‌ 1325ـ1359ش‌؛ حمید فرزام‌، «استاد احمد بهمینار کرمانی‌»، نامة‌ فرهنگستان‌ علوم‌ ، سال‌ 5، ش‌ 10 و 11 (پاییز و زمستان‌ 1377)، همو، «یادی‌ از استاد بهمنیار کرمانی‌»، فصلنامة‌ کرمان‌ ، ش‌13 و 14 (تابستان‌ و پائیز 1373)؛ محمدحسن‌ فروزانفر، مجموعة‌ مقالات‌ و اشعار استاد بدیع‌الزمان‌ فروزانفر ، با مقدمة‌ زرین‌کوب‌، چاپ‌ عنایت‌الله‌ مجیدی‌ : «احمد بهمنیار»، تهران‌ 1351 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

حمید فرزام

حوزه موضوعی

ادبیات و زبان ها

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده