بهلول بن راشد ابوعمرو حجری
معرف
محدّث‌ مالکی‌ مغرب‌ در قرن‌ دوم‌
متن
بُهلول‌بن‌ راشد ، ابوعمرو حجری‌، محدّث‌ مالکی‌ مغرب‌ در قرن‌ دوم‌. در 128 در قیروان‌ متولد شد. از بزرگان‌ آن‌ عصر، مانند مالک‌، سفیان‌ ثوری‌، لیث‌بن‌ سعد، حارث‌بن‌ نَبْهان‌، یونس‌بن‌ یزید (متوفی‌ 159)، حنظلة‌بن‌ ابی‌سفیان‌ (متوفی‌ 151)، موسی‌بن‌ علی‌بن‌ رباح‌ (متوفی‌ 163) و دیگران‌ حدیث‌ شنید (مالکی‌، ج‌1، ص‌200ـ201؛ عیاض‌بن‌ موسی‌، تراجم‌ اغلبیة‌ ، ص‌ 27؛ ابن‌حِبّان‌، ج‌ 8، ص‌ 152؛ ذهبی‌، ج‌ 1، ص‌ 355؛ ابن‌ماکولا، ج‌ 3، ص‌ 84؛ ابن‌ابی‌حاتم‌، ج‌ 2، ص‌ 429؛ ابن‌حجر عسقلانی‌، ج‌ 2، ص‌ 66). وی‌ نخست‌ به‌ عبادت‌ و زهد روی‌ آورد، ولی‌ با احساس‌ نیاز مردم‌ به‌ علم‌، به‌ کسب‌ علوم‌ پرداخت‌. مُوَطّأ مالک‌ را نزد علی‌بن‌ زیاد و ابن‌غانم‌ خواند؛ جامع‌ صغیرِ سفیان‌ را از ابوالخطّاب‌ و ابوخارجه‌ و جامع‌ کبیر را از علی‌بن‌ زیاد شنید (عیاض‌بن‌موسی‌، ص‌ 28). پس‌ از اتمام‌ تحصیل‌ و رسیدن‌ به‌ مرتبة‌ فقاهت‌، موردتوجه‌ مردم‌ قرار گرفت‌ و مقام‌ مرجعیّت‌ و فتوای‌ مالکیان‌ به‌ وی‌ محوّل‌ شد. وی‌ شخصی‌ پرهیزکار مستجاب‌الدّعوه‌ و نیک‌سیرت‌ و بخشنده‌ و در عین‌ حال‌ در مذهب‌ خود متعصّب‌ بود و مخالفان‌ خود را طرد می‌کرد. نمونه‌هایی‌ از عبادت‌ و زهد او در منابع‌ گزارش‌ شده‌ است‌ (مالکی‌، ج‌ 1، ص‌ 203ـ212؛ عیاض‌بن‌ موسی‌، ص‌ 29ـ 37؛ ابن‌حجر عسقلانی‌، همانجا؛ ابن‌فرحون‌، ص‌ 166). مخالفت‌ بهلول‌ با تصمیم‌ امیر افریقیه‌، محمدبن‌ مقاتل‌ عکّی‌، مبنی‌ بر فرستادن‌ سلاح‌ و آهن‌ و مس‌ برای‌ ملک‌ روم‌، در پی‌ ایجاد روابط‌ دوستانه‌ با او، سبب‌ دشمنی‌ عکّی‌ با بهلول‌ و حبس‌ و تازیانه‌ خوردن‌ وی‌ شد. جراحت‌ ناشی‌ از این‌ تازیانه‌ها به‌ مرگ‌ بهلول‌ در سال‌ 182 یا 183 انجامید (مالکی‌، ج‌1، ص‌201، 212ـ213؛ عیاض‌بن‌ موسی‌، ص‌ 37ـ39، 40؛ ابن‌قُنفُذ، ص‌ 145؛ ابن‌حجر عسقلانی‌، ج‌ 2، ص‌ 66ـ67).بهلول‌ علاوه‌ بر مقام‌ فتوی‌ و مرجعیّت‌، در نشر فقه‌ و حدیث‌ و تربیت‌ محدثان‌ نیز نقش‌ بزرگی‌ داشته‌ و بسیاری‌ از بزرگان‌ مالکی‌ مثل‌ سَحْنون‌ * ، عون‌بن‌ یوسف‌ خزاعی‌، خلیفه‌بن‌ یزید، یحیی‌بن‌ سلام‌، ابوزکریّا حَفری‌، عبدالمتعالی‌، ابوسنان‌ و قعنبی‌ و دیگران‌ از وی‌ حدیث‌ شنیده‌اند (عیاض‌بن‌موسی‌، ص‌28؛ مالکی‌؛ ابن‌فرحون‌؛ ابن‌حبّان‌؛ ابن‌حجرعسقلانی‌؛ ابن‌ماکولا؛ ابن‌ابی‌حاتم‌، همانجاها). تنها اثر باقیمانده‌ از بهلول‌ کتابی‌ در فقه‌ مالکی‌ است‌ که‌ می‌گویند شاگردان‌ وی‌ آن‌ را تدوین‌ کرده‌اند. او در این‌ کتاب‌، بیشتر به‌ اقوال‌ و نظریات‌ سفیان‌ ثوری‌ توجه‌ کرده‌ است‌ (مالکی‌؛ عیاض‌بن‌ موسی‌، همانجاها). دربارة‌ مقام‌ علمی‌ و درجة‌ توثیق‌ وی‌، مُورّخان‌ و ارباب‌ جرح‌ و تعدیل‌، از معاصران‌ و متأخّران‌، نظر داده‌اند؛ از جمله‌ ابوعبدالله‌ اجذابی‌، بهلول‌ را از علمای‌ بزرگ‌ مغرب‌ در عصر خود شمرده‌ و گفته‌ است‌ که‌ هر وقت‌ مالک‌ بهلول‌ را می‌دید، می‌گفت‌ بهلول‌ عابد سرزمین‌ مغرب‌ است‌. سحنون‌ نیز وی‌ را استاد و مقتدای‌ خود دانسته‌ است‌ (مالکی‌، ج‌ 1، ص‌ 202ـ 203؛ عیاض‌بن‌موسی‌، ص‌ 28، 36؛ ابن‌فرحون‌؛ ابن‌حجرعسقلانی‌، همانجاها). از متأخّرین‌ نیز ابن‌ابی‌حاتم‌ و عقیلی‌ وی‌ را توثیق‌ کرده‌اند (عیاض‌بن‌ موسی‌، ص‌ 28؛ ابن‌حجرعسقلانی‌، همانجا). ابن‌حبان‌ (همانجا) از وی‌ یاد کرده‌ است‌. ذهبی‌ و ابن‌ابی‌حاتم‌ و ابن‌حجرعسقلانی‌ (همانجاها) می‌گویند که‌ ابن‌معین‌ دربارة‌ او اظهار عدم‌ شناخت‌ کرده‌ است‌. نمونه‌های‌ احادیث‌ بهلول‌بن‌ راشد در صحیح‌ مسلم‌ آورده‌ شده‌ است‌ (مالکی‌، ج‌ 1، ص‌ 201).منابع‌: ابن‌ابی‌حاتم‌، کتاب‌ الجرح‌ والتعدیل‌ ، حیدرآباد دکن‌ 1371ـ 1373/ 1952ـ1953، چاپ‌ افست‌ بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛ ابن‌حِبّان‌، کتاب‌ الثقات‌ ، حیدرآباد دکن‌ 1393ـ1403/ 1973ـ1983؛ ابن‌حجر عسقلانی‌، لسان‌المیزان‌ ، بیروت‌ 1390/1971؛ ابن‌فرحون‌، الدّیباج‌ المذهب‌ فی‌ معرفة‌ اعیان‌ علماء المذهب‌ ، چاپ‌ مامون‌بن‌ محیی‌الدین‌ جنان‌، بیروت‌ 1417/ 1996؛ ابن‌قنفذ، الوفیات‌ ، چاپ‌ عادل‌ نویهض‌، بیروت‌ 1400/ 1980، ابن‌ماکولا، الاکمال‌ ، چاپ‌ عبدالرحمان‌بن‌ یحیی‌ معلمی‌ یمانی‌، بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛ محمدبن‌احمد ذهبی‌، میزان‌ الاعتدال‌ فی‌ نقد الرجال‌ ، چاپ‌ علی‌محمد بجاوی‌، قاهره‌ 1963ـ 1964، چاپ‌ افست‌ بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛ عیاض‌بن‌موسی‌، تراجم‌اغلبیة‌ ، چاپ‌ محمد طالبی‌، [ تونس‌ ] 1968؛ عبدالله‌بن‌محمد مالکی‌، کتاب‌ ریاض‌النفوس‌ ، چاپ‌ بشیر بکوش‌، بیروت‌ 1401ـ1403/ 1981ـ1983.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عبدالله کیانی فرید

حوزه موضوعی

قرآن و حدیث

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده