بهقباد (فارسی میانه : ویه ـ کوات )
معرف
بخشی‌ حکومتی‌ که‌ قباد اول‌ (متوفی‌ 531 میلادی‌)، شاه‌ ساسانی‌، در اوایل‌ قرن‌ ششم‌ میلادی‌ در کنار شاخة‌ بابلی‌ رود فرات‌ ایجاد کرد
متن
بِهقُباد (فارسی‌ میانه‌: ویه‌ ـ کَوات‌)، بخشی‌ حکومتی‌ که‌ قباد اول‌ (متوفی‌ 531 میلادی‌)، شاه‌ ساسانی‌، در اوایل‌ قرن‌ ششم‌ میلادی‌ در کنار شاخة‌ بابلی‌ رود فرات‌ ایجاد کرد. بهقباد در بخش‌ سفلای‌ به‌اردشیر(رجوع کنید به بهرسیر * ) واقع‌ بود و از محلی‌ آغاز می‌شد که‌ فرات‌ در شش‌ فرسخی‌ (36 کیلومتری‌) پایین‌ نهر کوثی‌' به‌ دو شاخه‌ تقسیم‌ می‌گردید. نام‌ ساسانی‌ این‌ بخش‌ بر روی‌ مُهرهای‌ اواخر عهد ساسانی‌ دیده‌ شده‌؛ اثر مهری‌ از موبد بابل‌ نیز به‌ دست‌ آمده‌ است‌. بابل‌ احتمالاً مرکز بهقباد بوده‌ است‌. بهقباد در 16/637 به‌ دست‌ مسلمانان‌ افتاد. کهنترین‌ شاهد تقسیم‌ این‌ بخش‌ به‌ بهقباد اعلی‌' و اوسط‌ و اسفل‌ (بهقبادات‌)، مربوط‌ به‌ زمان‌ انتصاب‌ والیان‌ در سال‌ 66 به‌ دستور مختار، و درهمهای‌ بهقباد اوسط‌ و اسفل‌ است‌ که‌ پس‌ از سال‌ 90 ضرب‌ شده‌ است‌.در هیچیک‌ از این‌ دو مورد، نواحی‌ («طساسیج‌») این‌ تقسیمات‌ («استان‌»ها) مشخص‌ نشده‌، و جغرافی‌دانان‌ مسلمان‌ ظاهراً نواحی‌ بهقباد اعلی‌ و اوسط‌ را جابه‌جا کرده‌اند. بهقباد اوسط‌ (در واقع‌ اعلی‌) در کرانة‌ آن‌ بخش‌ از فرات‌ قرار داشته‌ که‌ نهرسُورای‌ علیا خوانده‌ می‌شده‌ است‌ و می‌دانیم‌ که‌ نواحی‌ سورا (سُوری‌')، بَربیسما (بیسما)، باروسما، و بانیقیا در قرن‌ اول‌ وجود داشته‌اند. در اوایل‌ قرن‌ سوم‌، نواحی‌ نهر مَلِک‌ و جُبّه‌ و بُدات‌ (بُداة‌) نیز به‌ آنها افزوده‌ شد. بهقباد اعلی‌ (در واقع‌ اوسط‌) به‌ همراه‌ بخشهای‌ بابل‌، خُطَرنیه‌، فَلّوجة‌ علیا و سفلی‌ (فَلّوجَتَین‌، فلالیج‌) و نَهرَین‌ در امتداد بخش‌ سفلای‌ نهر سورا واقع‌ بود، که‌ شواهدی‌ دال‌ بر وجود آنها در قرن‌ اول‌ وجود دارد. در اوایل‌ قرن‌ سوم‌، عین‌التَمْر را نیز در برمی‌گرفت‌. هنگام‌ فتوحات‌ مسلمانان‌، باقیماندة‌ نواحی‌ بهقباد در منطقة‌ جنوب‌ شرقی‌ نهر سورای‌ سفلی‌ شامل‌ فُرات‌ سِریا، هرمزجرد، روذمِسْتان‌، و نِستَر بود. در اوایل‌ قرن‌ سوم‌، بهقباد اسفل‌ ظاهراً به‌ سمت‌ غرب‌ چرخش‌ پیدا کرده‌ و نواحی‌ کوفه‌، حیره‌، سَیلَحین‌، و فُرات‌ بادَقْلا را در برگرفته‌ است‌. تمام‌ بخش‌ بهقبادات‌ در قرن‌ سوم‌، 000 ، 17 کُرّ گندم‌، 000 ، 24 کرّ جو، (هر کرّ 825 کیلوگرم‌) بیش‌ از 000 ، 600 ، 1 درهم‌ مالیات‌ عاید می‌شده‌ است‌.منابع‌: ابن‌خرداذبه‌، کتاب‌ المسالک‌ و الممالک‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1967، ص‌8 ؛ احمدبن‌ یحیی‌ بلاذری‌، فتوح‌ البلدان‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1968، ص‌265، 457؛ عمروبن‌ بحر جاحظ‌، رسائل‌ الجاحظ‌ ، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمد هارون‌، قاهره‌ 1384/1964، ج‌2، ص‌32؛ محمدبن‌ عبدوس‌ جهشیاری‌، کتاب‌ الوزراء و الکتّاب‌ ، لایپزیگ‌ 1926، ص‌36؛ احمدبن‌ داوود دینوری‌، الاخبار الطوال‌ ، چاپ‌ فلادیمیر گرگاس‌، لیدن‌ 1888، ص‌66، 68، 115، 163؛ سهراب‌، کتاب‌ عجائب‌ الاقالیم‌ السبعة‌ ، لایپزیگ‌ 1930، ص‌124ـ 125؛ محمدبن‌ جریر طبری‌، تاریخ‌ الرسل‌ و الملوک‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1879ـ1901، سلسلة‌ اول‌، 2050ـ2052، 2170، 2420ـ2424، سلسلة‌ دوم‌، ص‌ 635، 773، 955؛ قدامة‌بن‌ جعفر، کتاب‌ الخراج‌ ، لیدن‌ 1889، ص‌236ـ 238؛ محمدبن‌ احمد مقدسی‌، احسن‌ التقاسیم‌ فی‌ معرفة‌ الاقالیم‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1877، ص‌133؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌ البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873؛ ج‌1، ص‌241، 465، 483، 770، ج‌2، ص‌31، ج‌3، ص‌915ـ916؛ [ احمدبن‌ اسحاق‌ یعقوبی‌، تاریخ‌ الیعقوبی‌ ، بیروت‌، بی‌تا.، ج‌2، ص‌204 ] ؛Abu ¦Yu ¦sof, Livre de l'impآt foncier , Paris 1921, 172, 182; E. G. Browne,"Some account of the Arabic work entitled `Nihayatu'l-irab fi akhbؤri'l Furs wa'l- ـ Arab", JRAS (1900), 254, 266; R. N. Frye, "Sassanian clay sealing in the Baghdad Museum", Sumer , 26 (1970),238-239,fig.3; H. Gaube, Arabosasanidische Numismatik , Brunswick 1973, 89; R. H. Hewson,"Introduction to the study of Armenian historical geography:The Aىxarhac ـ oyc ـ of Ananias of ëirak", Ph. D. dissertation, Georgetown University, 1967, 289; J. Marquart, E ¦ra ¦nىahr , Berlin 1901, 163-165; G. Miles, "Rare Islamic coins", Numismatic notes and monographs , 118, New York 1950, 23; M. Morony, "Continuity and change in the administrative geography of late Sasanian and early Islamic al-Ira ¦q", Iran , 20 (1982), 25-27; idem, Iraq after the Muslim conquest , Princeton 1984, 49, 128, 147-152, 157, 203, 282, 307; A. Musil, The Middle Euphrates , New York 1927, 125, 244, 276, 280, 296.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

م . مُرُنی ، با اندکی تلخیص از ( ایرانیکا )

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده