بهروچی (بروچی ) حسن بن نوح بن یوسف هندی
معرف
عالم‌ و مؤلف‌ مشهور اسماعیلی‌ قرن‌ دهم‌
متن
بَهروچی‌ (بَروچی‌)، حسن‌بن‌ نوح‌بن‌ یوسف‌ هندی‌، عالم‌ و مؤلف‌ مشهور اسماعیلی‌ قرن‌ دهم‌. وی‌ از پیروان‌ شاخة‌ مُستَعلَوی‌ ـ طیّبی‌ فرقة‌ اسماعیلیه‌ که‌ در هند به‌ بُهره‌ * مشهورند، بود.در اواسط‌ قرن‌ نهم‌، در شهر خَمبهات‌ (کَمبی‌ کنونی‌) واقع‌ در گجرات‌ زاده‌ شد. سالهای‌ جوانی‌ و تحصیلات‌ اولیه‌ را در همانجا، که‌ از مراکز مهم‌ دعوت‌ اسماعیلیان‌ طیّبی‌ در هند بود، گذراند. دلیل‌ انتساب‌ وی‌ به‌ بهروچ‌ (بروچ‌ ) معلوم‌ نیست‌. او نیز مانند عدة‌ دیگری‌ از اسماعیلیان‌ طیبی‌ هند، برای‌ تکمیل‌ تحصیلات‌ دینی‌ خود در رشته‌های‌ مختلف‌ «علوم‌ الدعوة‌» حدود 904 به‌ یمن‌ ـ که‌ مرکز اصلی‌ دعوت‌ و محل‌ اقامت‌ داعی‌ مطلق‌ اسماعیلیان‌ طیبّی‌ بود ـ عزیمت‌ کرد. سالهای‌ بسیاری‌ را در یمن‌ گذراند و در ضمن‌ شبه‌ جزیرة‌ عربستان‌ را سیاحت‌ و مکه‌ و مدینه‌ را زیارت‌ کرد. در یمن‌ در مجالس‌ درس‌ حسن‌بن‌ ادریس‌ (متوفی‌ 918) بیستمین‌ داعی‌ مطلق‌ اسماعیلیان‌ طیّبی‌، شرکت‌ جست‌؛ همچنین‌ با علی‌بن‌ حسین‌بن‌ ادریس‌ و محمدبن‌ حسن‌بن‌ ادریس‌، بترتیب‌ بیست‌ و دومین‌ و بیست‌ و سومین‌ داعیان‌ مطلق‌، روابط‌ دوستانه‌ای‌ برقرار کرد. پس‌ از چندی‌، جزو مدرّسان‌ حوزة‌ علمی‌ اسماعیلیان‌ در یمن‌ شد. یوسف‌بن‌ سلیمان‌ (متوفی‌ 974)، یکی‌ دیگر از فضلای‌ اسماعیلیان‌ هند که‌ بعداً به‌ عنوان‌ اولین‌ اسماعیلی‌ در هند به‌ مقام‌ بیست‌ و چهارمین‌ داعی‌ مطلق‌ طیّبیان‌ منصوب‌ شد، از شاگردان‌ وی‌ بود. بهروچی‌ در یازدهم‌ ذیقعدة‌ 939 درگذشت‌.مهمترین‌ اثر بهروچی‌ کتاب‌ الازهار و مجمع‌ الانوار الملقوطة‌ من‌ بساتین‌ الاسرار است‌ که‌ حدود 933 آن‌ را در هفت‌ مجلد تألیف‌ کرد. این‌ اثر گزیده‌ای‌ است‌ از آثار مؤلفان‌ متقدم‌ اسماعیلی‌ که‌ بسیاری‌ از آنها اکنون‌ مفقود است‌، ازینرو کتاب‌ الازهار در میان‌ آثار اسماعیلی‌ اهمیت‌ خاصی‌ دارد. همچنین‌ قسمتهایی‌ از آثار مؤلفان‌ غیراسماعیلی‌، مانند شیعیان‌ زیدی‌، خاصه‌ در شرح‌حال‌ و مناقب‌ حضرت‌ علی‌بن‌ ابیطالب‌ علیه‌السلام‌ در این‌ کتاب‌ نقل‌ شده‌ است‌. تاکنون‌ فقط‌ جلد نخستین‌ این‌ اثر به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌ (رجوع کنید به بهروچی‌، ص‌ 181ـ 250). بهروچی‌ در مقدمة‌ کتاب‌ (ص‌ 186 و بعد) پس‌ از شرح‌ حال‌ خود، از کتبی‌ که‌ در یمن‌ نزد بیستمین‌ داعی‌ مطلق‌ مطالعه‌ کرده‌، فهرست‌ کاملی‌ آورده‌ که‌ در نوع‌ خود بی‌نظیر است‌.منابع‌: محمدمحسن‌ آقابزرگ‌ طهرانی‌، الذریعة‌ الی‌ تصانیف‌ الشیعة‌ ، چاپ‌ علی‌نقی‌ منزوی‌ و احمد منزوی‌، بیروت‌ 1403/1983، ج‌ 2، ص‌ 339ـ341 (که‌ بهروچی‌ و جلد ششم‌ کتاب‌ الازهار را با اشتباهاتی‌ معرفی‌ می‌کند)؛ حسن‌بن‌نوح‌ بهروچی‌، کتاب‌الازهار ، در منتخبات‌ اسماعیلیه‌ ، چاپ‌ عادل‌ عوا، دمشق‌ 1958؛ اسماعیل‌بن‌ عبدالرسول‌ مجدوع‌، فهرسة‌ الکتب‌ و الرسائل‌ ، چاپ‌ علینقی‌ منزوی‌، تهران‌ 1344 ش‌، ص‌ 77ـ88؛Asaf A. A. Fyzee, "The study of the literature of the Fatimid Da ـ wa", in Arabic and Islamic studies in honor of Hamilton A. R. Gibb , ed. G. Makdisi, Leiden 1965, 233-242; W. Ivanow, Aguide to Ismaili literature , London 1933, 65-66; idem, Ismaili Literature: a bibliogrephical survey , Tehran 1963, 83-88; Ismail K. Poonawala, Biobibliography of Isma ¦ i ¦l i ¦literature , Malibu, Calif. 1977, 178-183.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فرهاد دفتری

حوزه موضوعی

کلام و فرق

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده