بهروچ (بروچ )
معرف
شهری‌ در گُجَرات‌ هند، مرکز اداری‌ ناحیة‌ بهروچ‌
متن
بهروچ‌ (بروچ‌) ، شهری‌ در گُجَرات‌ هند، مرکز اداری‌ ناحیة‌ بهروچ‌. در جنوب‌شرقیِ ایالت‌ گجرات‌، نزدیک‌ خلیج‌ کَمبایه‌ در دریای‌ عربستان‌ واقع‌ است‌. نخستین‌ اطلاعات‌ ما دربارة‌ شهر بهروچ‌ به‌ زمانی‌ که‌ جزو متصرفات‌ مَوْریا بود، و بعداً (ح 150 میلادی‌) که‌ به‌ تصرف‌ ساهه‌ های‌ پارتی‌ درآمد، مربوط‌ می‌شود. یونانیان‌ از طریق‌ واژة‌ بهار و گاکشاـ ی‌ هندی‌ میانه‌، مأخوذ از بهر گوکشِترا ـ ی‌ سانسکریت‌، آن‌ را به‌ نام‌ بارونازا می‌شناختند و آن‌ بندری‌ بود که‌ کالاهای‌ دریای‌ سرخ‌ از آنجا حمل‌ می‌شد (بطلمیوس‌، > جغرافیا < ، ج‌ 7، بخش‌ 1، ص‌ 63؛ ج‌ 8، بخش‌ 26، ص‌ 12)، و مبدأ یکی‌ از مهمترین‌ راههای‌ تجاری‌ هند به‌ شمار می‌رفت‌ ( > پریپلوس‌ < ، فقره‌های‌ 47ـ48). نام‌ این‌ شهر در منظومة‌ حماسی‌ هند باستان‌ ( مَهابهاراتا ) نیز آمده‌ است‌.این‌ شهر در دست‌ راجپوتها و گورجَره‌ها، یعنی‌ خراجگزاران‌ احتمالی‌ چالوکیه‌ها، بود. در سالهای‌ 15، 99، 154 مسلمانان‌ به‌ آن‌ حمله‌ بردند. در قرن‌ سوم‌ و چهارم‌، راشْتْراکوته‌ها آن‌ را تصرف‌ کردند، تا اینکه‌ چالوکیه‌ها دوباره‌ بر آن‌ دست‌ یافتند. بهروچ‌ تا 798 ـ که‌ محمد ظفرخان‌ (آغاز حکومت‌ : 793) اعلام‌ استقلال‌ کرد ـ پیوسته‌ تحت‌ فرمانروایی‌ حاکمان‌ مسلمانی‌ بود که‌ سلاطین‌ دهلی‌ منصوب‌ می‌کردند [ در زمان‌ بهلول‌ لودهی‌، بهروچ‌ (بهرایچ‌) از متصرفات‌ وی‌ بود ودر 883 آن‌ را به‌ خواهرزادة‌ خود، محمد قرملی‌، داد (فرشته‌، ج‌ 1، ص‌ 178) ] . پس‌ از آن‌ بهروچ‌ تابع‌ سلاطین‌ احمدشاهی‌، و سرانجام‌ در 980 ضمیمة‌ متصرفات‌ اکبرشاه‌ (حک : 963ـ1014) شد. در 1135، عبدالله‌بیگ‌ در دکن‌ اعلام‌ استقلال‌ کرد و در زمان‌ حکومت‌ بر گجرات‌، بهروچ‌ را ضمیمة‌ املاک‌ شخصی‌ خود ساخت‌. در 1149، وی‌ از نظام‌الملک‌ لقب‌ نیک‌ عالَم‌خان‌ دریافت‌ کرد و سلسلة‌ «نَوّاب‌»های‌ بهروچ‌ را بنیان‌ نهاد. در 1196/1782، انگلیسیها آنجا را تصرف‌ کردند، و نام‌ انگلیسی‌ بروچ‌ از همان‌ زمان‌ است‌. در 1218/1803، بهروچ‌ به‌ کمپانی‌ هند شرقی‌ واگذار شد.قبل‌ از تجزیة‌ هند در 1326 ش‌/1947، بخش‌ اعظم‌ مسلمانان‌ بهروچ‌ که‌ عمدتاً بُهره‌ * بودند به‌ ایالت‌ سند پاکستان‌ کوچ‌ کردند. بهروچ‌ امروزه‌ از مراکز صنعتی‌ و بازرگانی‌ است‌. جمعیت‌ شهر در 1360 ش‌/1981، 070 ، 110 تن‌، و جمعیت‌ شهر با حومه‌های‌ آن‌ 524 ، 120 تن‌ بوده‌ است‌.ناحیة‌ بهروچ‌ از مشرق‌ به‌ ایالت‌ مَهارَشْتْرا، و از مغرب‌ به‌ خلیج‌ کمبایه‌ محدود است‌ و حدود 045 ، 9 کیلومتر مربع‌ وسعت‌ دارد. جمعیت‌ آن‌ در 1360 ش‌/1981، 451 ، 296 ، 1 تن‌ بوده‌ است‌. بهادرشاه‌ گجراتی‌ (حک : 932ـ943) استحکامات‌ قدیمی‌ بهروچ‌ را مرمت‌ کرد. اورنگ‌ زیب‌ در 1071 بخشی‌ از آن‌ را ویران‌ کرد، ولی‌ در 1097 برای‌ حفظ‌ آنجا در مقابل‌ خطر هجوم‌ مراتهه‌ها * ، دستور تجدید بنای‌ آن‌ را داد. امروزه‌ این‌ استحکامات‌ نیمه‌ ویرانه‌ است‌. مسجدجامع‌ (متعلق‌ به‌ حدود 701) از لحاظ‌ سیر تحول‌ معماری‌ در گجرات‌ اهمیت‌ بسیاری‌ دارد: کهنترین‌ بناهای‌ پَتَن‌، تقلید محض‌ از بناهای‌ جین‌ و هندوی‌ متعلق‌ به‌ آن‌ عهد است‌، حال‌ آنکه‌ مسجد جامع‌، مسجدی‌ اصیل‌ است‌ که‌ با اسلوبی‌ حساب‌ شده‌ طراحی‌، و از مصالح‌ معابد پیشین‌ ساخته‌ شده‌ است‌. حصارهای‌ آن‌ از سنگهای‌ معابد که‌ دوباره‌ به‌ گونه‌ای‌ خاص‌ تراش‌خورده‌ ساخته‌ شده‌، لذا قدیمترین‌ نمونة‌ معماری‌ مستقل‌ اسلامی‌ در گجرات‌ است‌. «لیوان‌»، گذرگاهی‌ است‌ مسقّف‌ با ستونهای‌ متعدد که‌ رواقهای‌ سه‌گانة‌ آن‌ همان‌ «مانداپا »ی‌ سه‌گانة‌ پرستشگاه‌ هندو است‌ که‌ عیناً برپا شده‌ و فقط‌ صورت‌ حیوانات‌ از آن‌ زدوده‌ شده‌ است‌ و 48 ستون‌ دارد که‌ بسیار ماهرانه‌ تراش‌خورده‌ است‌. محرابهای‌ سه‌گانة‌ آن‌ همان‌ طاقچه‌های‌ معابد است‌ که‌ به‌ قسمت‌ پایین‌ نعل‌ درگاه‌ آنها قوسهای‌ نوک‌تیزی‌ افزوده‌ شده‌ است‌. بام‌ «لیوان‌»، با سه‌ گنبد بزرگ‌ و ده‌ گنبد کوچک‌، سقفهای‌ مزیّن‌ و زیبایی‌ دارد که‌ از معابد به‌ آنجا منتقل‌ شده‌ است‌. این‌ طرحها ـ که‌ در اصل‌ هندویی‌ است‌ ـ سبک‌ ویژه‌ای‌ دارد که‌ در بناهای‌ اسلامی‌ متأخر گجرات‌ استمرار یافته‌ است‌. ظاهراً کلّ بنا حاصل‌ کار هنرمندان‌ هندوی‌ محلی‌ بوده‌ که‌ زیرنظر ناظران‌ مسلمان‌ آن‌ را به‌ انجام‌ رسانده‌اند (برای‌ آگاهی‌ بیشتر رجوع کنید به گجرات‌ * ).منابع‌: [ محمد قاسم‌بن‌ غلامعلی‌ فرشته‌، تاریخ‌ فرشته‌، یا، گلشن‌ ابراهیمی‌ ، لکهنو 1281 ] ؛Bombay gazetteer , vol. II, 1877, 337-569; J. Burgess, "On the Muhammadan architecture of Bharoch... in Gujarat", in ASWI , VI (= Archaeological Survey of India, New imperial series , XXIII), London 1896.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ج . برتن ـ پیج ، با اندکی تلخیص از ( د. اسلام ) ؛با اضافاتی از ( بریتانیکا )

حوزه موضوعی

شبه قاره هند و جنوب شرق آسیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده