بهرنگی صمد
معرف
نویسندة‌ داستانهای‌ کودکان‌
متن
بِهرنگی‌ ، صمد، نویسندة‌ داستانهای‌ کودکان‌. در تیر 1318، در تبریز به‌ دنیا آمد. پس‌ از گذراندن‌ تحصیلات‌ دورة‌ متوسطه‌ و دانشسرای‌ مقدماتی‌ تبریز، از 1336 ش‌ در مناطق‌ روستایی‌ آذربایجان‌ به‌ معلمی‌ پرداخت‌، ازینرو با مشکلات‌ روستاییان‌ و موانع‌ تحصیل‌ کودکان‌ آن‌ نواحی‌ آشنا شد و با توجه‌ به‌ مسائل‌ و مشکلات‌ آموزش‌ و پرورش‌، بویژه‌ در روستاها، از روشهای‌ آموزش‌ و پرورشِ رایج‌ در ایران‌ انتقاد کرد (قس‌ بهرنگی‌، 1351 ش‌، ص‌ 8 ـ11، 64ـ70). حاصل‌ این‌ بررسیهای‌ منتقدانه‌ در کتاب‌ کندوکاو در مسائل‌ تربیتی‌ ایران‌ آمده‌ است‌ (تبریز 1334 ش‌؛ تجدید چاپ‌ : تهران‌ 1348 ش‌ و 1351 ش‌؛ مشار، ج‌ 4، ستون‌ 4145). از 1344 ش‌ به‌ یاری‌ تنی‌ چند از دوستانش‌، نشریة‌ آدینه‌ را ضمیمة‌ مهد آزادی‌ در تبریز انتشار داد که‌ نخست‌ هر هفته‌، سپس‌ دو هفته‌ یک‌بار منتشر می‌شد. او در این‌ نشریه‌ با امضاهای‌ مستعاری‌ چون‌ «صاد»، «ص‌. قارانقوش‌»، «بهرنگ‌»، «چنگیز مرآتی‌»، و «داریوش‌ نواب‌ مراغی‌» («کارنامة‌ قلمی‌ صمد بهرنگی‌»، ص‌ 105)، روشهای‌ تربیتی‌ رایج‌ را نقد، و با تحلیل‌ فیلمهای‌ بدآموز، اثرات‌ زیانبار آنها را افشا می‌کرد؛ داستان‌ می‌نوشت‌؛ بزرگان‌ علم‌ و ادب‌ جهان‌ را معرفی‌، و گاه‌ پاره‌ای‌ از آثار آنها را ترجمه‌ می‌کرد؛ از جمله‌ برخی‌ از داستانهای‌ کوتاه‌ عزیز نِسین‌، نویسندة‌ ترک‌، که‌ بعد، مجموع‌ ترجمة‌ آنها را با عنوان‌ ما الاغها منتشر کرد (1344 ش‌). گردآوری‌ ادبیات‌ عامیانة‌ آذربایجان‌ از دلبستگیهای‌ بهرنگی‌ بود. نخستین‌ تجربة‌ او در این‌ امر چاپ‌ داستان‌ تلخون‌ بود که‌ با امضای‌ ص‌. قارانقوش‌ در کتاب‌ هفته‌ (مرداد 1342) منتشر شد (درویشیان‌، ص‌ 6). همچنین‌ با همکاری‌ بهروز دهقانی‌، مجموعة‌ متلها و چیستانهای‌ آذربایجانی‌ را به‌نام‌ تاپماجالار، قوشماجالار (بهار 1345) و ترجمة‌ فارسی‌ افسانه‌های‌ آذربایجان‌ را در دو مجلّد (جلد اول‌ 1344 ش‌؛ جلد دوم‌ 1347 ش‌) منتشر کرد (رجوع کنید به ساعدی‌، ص‌ 16، 106). از دیگر کارهای‌ وی‌ در این‌ زمینه‌، تحقیق‌ دربارة‌ حماسة‌ کوراوغلو و چاپ‌ داستان‌ کوراوغلو و کچلْ حمزه‌ است‌ (رجوع کنید به بهرنگی‌، 1359 ش‌، ص‌ 311ـ375). زمینة‌ اصلی‌ فعالیتهای‌ بهرنگی‌، ادبیات‌ کودکان‌ بود که‌ در آن‌ نیز از ادبیات‌ عامیانه‌ و محلی‌ آذربایجان‌ بهره‌ جسته‌ است‌ (قس‌ ساعدی‌، ص‌ 106ـ107). او از آنچه‌ به‌ عنوان‌ ادبیات‌ کودکان‌ انتشار می‌یافت‌، بشدت‌ انتقاد می‌کرد و معتقد بود که‌ کودکان‌ ایران‌ را باید با واقعیتهای‌ تلخ‌ و دردآلود جامعه‌شان‌ و زشتیهای‌ اجتماعی‌ که‌ در آن‌ زندگی‌ می‌کنند، آشنا کرد (قس‌ بهرنگی‌، 1348 ش‌، ص‌ 120ـ123). داستانهای‌ پسرک‌ لبوفروش‌ (همو، 1359 ش‌، ص‌ 169ـ177) و 24 ساعت‌ در خواب‌ و بیداری‌ (همان‌، ص‌ 277ـ308) را با چنین‌ دیدگاهی‌ نوشته‌ است‌.قصه‌های‌ بهرنگی‌ که‌ مجموعة‌ آن‌ تحت‌عنوان‌ قصه‌های‌ بهرنگ‌ (تهران‌، 1359) به‌ طبع‌ رسیده‌، دارای‌ سبک‌ و گرایش‌ فرهنگی‌ و زبانی‌ خاصّ خود است‌. ویژگی‌ بارز سبک‌ قصه‌نویسی‌ او، کاربرد زبان‌ ساده‌ و سالم‌ و آمیختن‌ محتوای‌ قصه‌ با نیازمندیهای‌ تربیتی‌ روز و طرح‌ مسائل‌ فکرانگیز است‌، و در داستانهایی‌ چون‌ اولدوز و کلاغها ، اولدوز و عروسک‌ سخنگو و ماهی‌ سیاه‌ کوچولو ، با بیانی‌ رمزآمیز خوانندگان‌ جوان‌ خود را با تبعیضهای‌ اجتماعی‌، مبارزه‌ با زور و ناروایی‌، پشتیبانی‌ از ستمدیدگان‌ و کوشش‌ برای‌ کسبِ آزادی‌ آشنا کرده‌ است‌ (قس‌ درویشیان‌، ص‌ 26 به‌بعد؛ نیز رجوع کنید به هزارخانی‌، ص‌ 18ـ29). در 1348 ش‌، کتاب‌ ماهی‌ سیاه‌ کوچولو در نمایشگاه‌ بین‌المللی‌ کتاب‌ بولونیای‌ ایتالیا برندة‌ نشان‌ طلا شد (درویشیان‌، ص‌ 40).بهرنگی‌ به‌ مشکلِ سوادآموزی‌ کودکان‌ آذربایجانی‌ که‌ زبان‌ مادریشان‌ ترکی‌ آذربایجانی‌ است‌، توجهی‌ خاص‌ داشت‌ (رجوع کنید به بهرنگی‌، 1351 ش‌، ص‌ 71ـ74) و برای‌ رفع‌ این‌ مشکل‌ کتاب‌ الفبایی‌ تألیف‌ کرد که‌ به‌ چاپ‌ نرسیده‌ است‌ (ساعدی‌، ص‌ 16). دفتری‌ هم‌ ترتیب‌ داده‌ بود که‌ در آن‌ اشعار شاعران‌ معاصر ایران‌ را به‌ ترکی‌ ترجمه‌ کرده‌ بود (همو، ص‌ 106). او پس‌ از 29 سال‌ زندگی‌، در شهریور 1347 در رود ارس‌ غرق‌ شد.منابع‌: صمد بهرنگی‌، قصّه‌های‌ بهرنگ‌ ، تهـران‌ 1359 ش‌؛ همـو، کندوکاو در مسائل‌ تربیتی‌ ایران‌ ، تهران‌ 1351 ش‌؛ همو، مجموعة‌ مقاله‌ها ، تبریز 1348 ش‌؛ علی‌اشرف‌ درویشیان‌، صمد جاودانه‌ شد ، تهران‌ 1356 ش‌؛ غلامحسین‌ ساعدی‌، «گجه‌دور، باخ‌، گجه‌دور»، آرش‌ ، دورة‌ دوم‌، ش‌5 (آذر 1347)؛ «کارنامة‌ قلمی‌ صمد بهرنگی‌»، آرش‌ ، دورة‌ دوم‌، ش‌5 (آذر 1347)؛ خانبابا مشار، فهرست‌ کتابهای‌ چاپی‌ فارسی‌ ، تهران‌ 1350ـ1355 ش‌؛ منوچهر هزارخانی‌، «جهان‌بینی‌ ماهی‌ سیاه‌ کوچولو»، آرش‌ ، دورة‌ دوم‌، ش‌5 (آذر 1347).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمود عبادیان

حوزه موضوعی

ادبیات و زبان ها

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده