بهْران سراج الدین محمدبن یحیی
معرف
فقیه‌ و قاضی‌ زیدی‌ مذهب‌ قرن‌ دهم‌
متن
بَهْران‌ ، سراج‌الدین‌ محمدبن‌ یحیی‌، فقیه‌ و قاضی‌ زیدی‌ مذهب‌ قرن‌ دهم‌. از این‌ جهت‌ وی‌ را بهران‌ و ابن‌بهران‌ نامیده‌اند که‌ نام‌ یکی‌ از اجداد وی‌ بهران‌ بوده‌ است‌. در 888 در شهر صَعْدَة‌ یمن‌ متولد شد و بدین‌روی‌ به‌ صَعْدی‌ نیز شهرت‌ یافت‌. نسبت‌ او به‌ قبیلة‌ تمیم‌ می‌رسد و خاندانش‌ اهل‌ بصره‌ بودند.بهران‌ در جوانی‌ در یمن‌ و حبشه‌ به‌ کار بازرگانی‌ پرداخت‌ و در کنار این‌ شغل‌، نزد عالمان‌ دانش‌ آموخت‌. سیّد مرتضی‌بن‌ قاسم‌، از شخصیتهای‌ مشهور فقه‌ زیدی‌، از برجسته‌ترین‌ استادان‌ وی‌ به‌ شمار می‌آید (شوکانی‌، ج‌ 2، ص‌ 279؛ د.ا.د.ترک‌ ، ذیل‌ مادّه‌؛ زرکلی‌، ج‌ 7، ص‌ 140).بهران‌، علاوه‌ بر فقه‌ زیدی‌ در برخی‌ علوم‌ دیگر از جمله‌ حدیث‌، تفسیر و ادب‌، سرآمد بوده‌ و طبع‌ شعر نیز داشته‌ است‌. او در دورة‌ حکمرانی‌ متوکّل‌ الی‌الله‌ زیدی‌، یحیی‌بن‌ شمس‌الدین‌ (943ـ 965)، منصب‌ قاضی‌القضاتی‌ یافت‌، و سرانجام‌ در 957 در زادگاه‌ خویش‌ درگذشت‌ (شوکانی‌؛ د.ا.د.ترک‌ ، همانجاها؛ زرکلی‌، ج‌ 7، ص‌ 140، ج‌ 8، ص‌ 150؛ عطیة‌الله‌، ج‌ 1، ص‌ 381؛ کحّاله‌، ج‌ 12، ص‌ 109، ج‌ 13، ص‌ 203).آثار مهم‌ بهران‌ عبارت‌ است‌ از: تنقیح‌ القلوب‌ و الابصار یا شرح‌ الاثمار ، در چهار جلد، که‌ شرحی‌ است‌ بر الاثمار فی‌ فقه‌ الائمّة‌ الاطهار یحیی‌بن‌ شمس‌الدین‌ که‌ کتابی‌ است‌ در فقه‌ استدلالی‌ زیدیه‌ و دارای‌ نکته‌های‌ بدیع‌ است‌. وی‌ در این‌ کتاب‌، علاوه‌ بر شرح‌، الاثمار را تنفیح‌ و تهذیب‌ کرده‌ است‌؛ الکافل‌ بنیل‌ السؤل‌ فی‌ علم‌ الاصول‌ ، کتابی‌ مختصر در اصول‌ فقه‌ زیدیان‌؛ المعتمد ، در حدیث‌، که‌ مختصری‌ است‌ از صحاح‌ ستّه‌ اهل‌ سنت‌ و جامع‌الاصول‌ ابن‌اثیر، و آن‌ را به‌ شیوة‌ ابواب‌ فقه‌ مرتب‌ و تنظیم‌ کرده‌ است‌؛ جواهرالاخبار و الا´ثار المستخرجة‌ من‌ لجّة‌ البحرالزخّار ، در اصول‌ دین‌، اصول‌ فقه‌، فِرَق‌، آیات‌الاحکام‌، و تاریخ‌ و فقه‌ زیدی‌. بهران‌ مآخذ و منابع‌ احادیث‌ مورد استناد در کتاب‌ البحرالزخّار ابن‌مرتضی‌ (755ـ840) را از بخش‌ احکام‌ به‌ بعد، استخراج‌ و در ذیل‌ متن‌ نقل‌ کرده‌ است‌. این‌ اثر همراه‌ با جلد دوم‌ به‌ بعد البحرالزخّار چاپ‌ شده‌ است‌؛ حاشیه‌ بر کشّاف‌ زمخشری‌، به‌ نام‌ تکمیل‌ الکشّاف‌ و تفسیر ابن‌کثیر از دیگر آثار اوست‌: المختصر الشّافی‌ در علم‌ عروض‌ و قافیه‌؛ قرّة‌الارواح‌ در معانی‌ و بیان‌؛ بهجة‌الجمال‌ و محجّة‌الکمال‌ در اخلاق‌؛ التّحفة‌ در نحو و علوم‌ زبان‌ عرب‌ (شوکانی‌؛ د.ا.د.ترک‌ ؛ عطیّة‌الله‌، همانجاها؛ ابن‌مرتضی‌، ج‌ 2، ص‌ ر؛ زرکلی‌، ج‌ 1، ص‌ 269، ج‌ 7، ص‌ 140؛ بغدادی‌، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 2، ستون‌ 243ـ244؛ همو، ایضاح‌ المکنون‌ ، ج‌ 1، ستون‌ 269). از وی‌ دیوانی‌ مشتمل‌ بر قصائد و موشّحات‌، در مدح‌ یحیی‌بن‌ شمس‌الدین‌ و خاندان‌ او بر جای‌ مانده‌ است‌ (ایمن‌ فؤاد سیّد، ص‌ 209؛ شوکانی‌؛ ابن‌مرتضی‌، همانجاها).منابع‌: ابن‌مرتضی‌، کتاب‌ البحر الزخّار ، ج‌ 2، قاهره‌ [ بی‌تا. ] ؛ اسماعیل‌ بغدادی‌، ایضاح‌ المکنون‌ ، ج‌ 1، در حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌ الظنون‌ ، ج‌ 3، بیروت‌ 1410/1990؛ همو، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 2، در حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌ الظنون‌ ، ج‌ 6، بیروت‌ 1410/1990؛ خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام‌ ، بیروت‌ 1980؛ ایمن‌ فؤاد سید، مصادر تاریخ‌ الیمن‌ فی‌ العصر الاسلامی‌ ، قاهره‌ 1974؛ محمدبن‌ علی‌ شوکانی‌، البدرالطالع‌ ، بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛ احمد عطیة‌الله‌، القاموس‌ الاسلامی‌ ، قاهره‌ 1383ـ1396/ 1963ـ1976؛ عمررضا کحاله‌، معجم‌ المؤلفین‌ ، دمشق‌ 1957ـ1961، چاپ‌ افست‌ بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛TDVI A , s.v. "Behran" (by Harun غnal)
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مرتضی دهقان

حوزه موضوعی

فقه وحقوق

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده