بهرامی سرخسی ابوالحسن علی
معرف
از شاعران‌ و استادان‌ فنّ عروض‌ در قرن‌ پنجم‌
متن
بهرامی‌ سرخسی‌ ، ابوالحسن‌ علی‌، از شاعران‌ و استادان‌ فنّ عروض‌ در قرن‌ پنجم‌. قدیمترین‌ مأخذی‌ که‌ از او نام‌ برده‌ و در شرح‌ بعضی‌ لغات‌ به‌ اشعار او استناد کرده‌، لغت‌ فرس‌ اسدی‌ طوسی‌ است‌ (ص‌ 23، 35، 74، 123، 175، 184، 198ـ 200). نظامی‌ عروضی‌ (ص‌ 28)، نام‌ او را در شمار شاعران‌ بزرگ‌ آل‌ناصرالدین‌ (غزنویان‌) آورده‌ است‌. وی‌ (ص‌ 30) از دو کتاب‌ بهرامی‌، به‌ نامهای‌ غایة‌ الروضَیْن‌ (شمس‌ قیس‌، ص‌ 189: غایة‌ العروضیین‌ ؛ قس‌ نظامی‌، حواشی‌ قزوینی‌، ص‌ 159) و کنز القافیة‌ ، یاد کرده‌ است‌. غایة‌ العروضین‌ ، از امهات‌ کتب‌ علوم‌ شعری‌ است‌ که‌ آن‌ را در ردیف‌ اولین‌ آثار معتبر در عروض‌ دانسته‌اند (صفا، ج‌ 1، ص‌ 568، ج‌ 2، ص‌ 917). شمس‌ قیس‌ رازی‌ (ص‌ 181، 189)، نام‌ بهرامی‌ را در شمار عروضیان‌ عجم‌ آورده‌ و به‌ بیان‌ شواهدی‌ از غایة‌ العروضیین‌ پرداخته‌ است‌. همچنین‌ او ابداع‌ دوایر مجهول‌ و 21 بحر مستحدث‌ را به‌ بهرامی‌ و بزرجمهر سرخسی‌ و دیگر عروضیان‌ عجم‌ نسبت‌ می‌دهد (ص‌ 181) و در باب‌ «زیادات‌» (بخشی‌ از معایب‌ شعری‌)، نیز یک‌بار به‌ شعر بهرامی‌ استناد کرده‌ است‌.عوفی‌ (ج‌ 2، ص‌ 56) و دیگران‌ به‌ نقل‌ از او (امین‌ احمد رازی‌، ج‌ 2، ص‌ 40؛ هدایت‌، ج‌ 1، ص‌ 448؛ مدرس‌ تبریزی‌، ج‌ 1، ص‌ 297؛ فروزانفر، ص‌ 153؛ مصفّا، ج‌ 1، ص‌ 469)، از اثری‌ دیگر از بهرامی‌ به‌ نام‌ خجسته‌نامه‌ یاد می‌کنند و عوفی‌ (همانجا) آن‌ را از آثار بی‌نظیر دربارة‌ عروض‌ می‌داند.اشعار باقیمانده‌ از وی‌ نشان‌دهندة‌ شدت‌ تأثیرپذیری‌ وی‌ از شاعران‌ دورة‌ سامانیان‌ است‌ و برخی‌، مهارت‌ و کمال‌ او را در شاعری‌ نیز ستوده‌اند (همان‌، ج‌ 2، ص‌ 55 ـ 56؛ هدایت‌، همانجا). همچنین‌ وی‌ در برخی‌ از سروده‌های‌ خود متأثر از منجیک‌ ترمذی‌ است‌ (مصفا، همانجا).برخی‌ به‌ اشتباه‌، او را از معاصران‌ ناصرالدین‌ سبکتکین‌ (متوفی‌ 387) دانسته‌اند (هدایت‌؛ مدرس‌تبریزی‌، همانجاها، ج‌ 1، ص‌ 297؛ اته‌، ص‌ 38؛ دهخدا، ذیل‌ مادّه‌)، و برخی‌ از جمله‌ امین‌احمد رازی‌ (همانجا)، او را معاصر محمود غزنوی‌ (متوفی‌ 421) می‌دانند. اما چون‌ وفات‌ بهرامی‌ را در 500 دانسته‌اند (هدایت‌، ج‌ 1، ص‌ 449؛ فروزانفر، همانجا)، این‌ اقوال‌ را نمی‌توان‌ پذیرفت‌، یا باید گفت‌ که‌ در ضبط‌ سال‌ وفات‌ او اشتباه‌ شده‌ است‌.منابع‌: کارل‌ هرمان‌ اته‌، تاریخ‌ ادبیات‌ فارسی‌ ، ترجمه‌ با حواشی‌ رضازاده‌ شفق‌، تهران‌ 1356 ش‌؛ علی‌بن‌ احمد اسدی‌، لغت‌ فرس‌ ، چاپ‌ فتح‌الله‌ مجتبائی‌ و علی‌ اشرف‌ صادقی‌، تهران‌ 1365 ش‌؛ امین‌ احمد رازی‌، هفت‌ اقلیم‌ ، چاپ‌ جواد فاضل‌، تهران‌ [ بی‌تا. ] ؛ علی‌اکبر دهخدا، لغت‌نامه‌ ، زیرنظر محمد معین‌، تهران‌ 1325ـ 1359 ش‌؛ محمدبن‌ قیس‌ شمس‌ قیس‌، کتاب‌ المعجم‌ فی‌ معاییر اشعار العجم‌ ، تصحیح‌ محمدبن‌ عبدالوهاب‌ قزوینی‌، چاپ‌ مدرس‌ رضوی‌، تهران‌ [ 1338 ش‌ ] ؛ ذبیح‌الله‌ صفا، تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌ ، ج‌ 1 و 2، تهران‌ 1363 ش‌؛ محمدبن‌ محمد عوفی‌، لباب‌ الالباب‌ ، چاپ‌ ادوارد براون‌ و محمد قزوینی‌، لیدن‌ 1903ـ1906؛ محمدحسن‌ فروزانفر، سخن‌ و سخنوران‌ ، تهران‌ 1358 ش‌؛ محمدعلی‌ مدرس‌ تبریزی‌، ریحانة‌ الادب‌ ، تهران‌ 1369 ش‌؛ مظاهر مصفّا، پاسداران‌ سخن‌: مجموعة‌ اشعار از رودکی‌ تا عصر حاضر ، ج‌ 1، تهران‌ 1335 ش‌؛ احمدبن‌ عمر نظامی‌، کتاب‌ چهار مقاله‌ ، چاپ‌ محمدبن‌ عبدالوهاب‌ قزوینی‌، لیدن‌ 1327/1909، چاپ‌ افست‌ تهران‌ [ بی‌تا. ] ؛ رضاقلی‌بن‌ محمد هادی‌ هدایت‌، مجمع‌ الفصحا ، چاپ‌ مظاهر مصفّا، تهران‌ 1336ـ1340 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

حمیرا زمرّدی

حوزه موضوعی

ادبیات و زبان ها

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده