حسنی/ حسنیون
معرف
نام شرفاى علوى از اخلاف امام حسن علیه‌السلام در مراکش
متن
حَسَنى/ حسنیون، نام شرفاى علوى از اخلاف امام حسن علیه‌السلام در مراکش. عنوان حسنى به شرفایى اطلاق می شود که از اولاد محمدبن‌عبداللّه، نفس زّکیه*، هستند و به این ترتیب، آنان از عموزاده‌های ادریسى (رجوع کنید به ادریسیان*) خود متمایز می شوند. خاندان حسنى در تاریخ مغرب و صحراى غربى نقش چشمگیرى ایفا کردند؛ نه فقط به سبب تعدادشان، بلکه به سبب به‌وجود آوردن دو سلسله بزرگ شرفا*: سعدیان* در سده دهم و یازدهم/ شانزدهم و هفدهم و علویان* که از نیمه سده یازدهم/ هفدهم تا زمان حاضر در مراکش فرمانروایى می کنند (علویان به فِلالى یا سِجِلْماسى و سعدیان به زیدانیان نیز شهرت دارند).زمان و سبب استقرار حسنیون در جنوب مراکش دقیقاً معلوم نیست. اثبات افسانه‌هایى که در این‌باره از طریق نوشته‌هاى بسیار به دست ما رسیده است، دشوار است. با این‌همه، نویسندگان عرب درباره ورود نخستین شرفا به سجلماسه در اواخر سده هفتم/ سیزدهم هم‌عقیده‌اند: آنان را یا حجاج از عربستان به سجلماسه* بازگرداندند، یا هیئتهاى مخصوصى که در جستجوى این شرفا در یَنبُع*، بندر کوچکى در حجاز، بودند آنان را به این سرزمین وارد ساختند. ساکنان واحه تافِیلالْت* (پایتخت: سجلماسه)، به امید تضمین فراوانى محصولاتشان، پذیراى این شرفا شدند. نخستین فرد این شرفا همنام نیایش حسن بود و چون نخستین کسى بود که به این سرزمین وارد شد به «الداخل» مشهور گردید. قبایل ساکن در واحه‌هاى وادى دَرَعه، زیدان، نخستین عموزاده حسن، را ظاهراً به همان سبب و در همین زمان فراخواندند. گفته می شود که این علویان، احتمالاً با قبایل مَعْقِل*، که در آن هنگام حکومتشان را بر واحه‌هاى مراکش در جنوب اطلس مستقر ساخته بودند، به مراکش آمدند و در آنجا به عنوان کسانى که مایه خیر و اقبال‌اند و در مشاجرات میان این چادرنشینان مهاجر عربستان حَکَم قرار می گیرند، نقش سنّتى خود را ایفا کردند. این فرضیه جالب‌توجه به نظر می آید اما درستى آن هنوز تأیید نشده است. برخى نویسندگان عرب، درباره شاخه بلافصل اعقاب محمد نفس زکّیه و حتى خاستگاه شرفاى اولیه سعدیان تردید کرده‌اند، اما امروزه، تبارشناسى همه حسنیون، هر چند که هیچ‌وقت قطعى نبوده است، مورد بحث نیست.منابع : ]ابن‌قاضى، جذوةالاقتباس فى ذکر من حَلَّ من الاعلام مدینة فاس، رباط 1973ـ1974؛ ادریس‌بن احمد علوى، الدرر البهیة و الجواهر النبویة فی الفروع‌الحسنیة والحسینیة ، فاس 1314/ 1896[؛ عبدالسلام بن‌طیب قادرى، الدر السنی فی بعض‌ من ‌بفاس‌ من ‌النسب ‌الحسنى، فاس 1308/1891؛ ]محمدبن جعفر کتّانى، سَلوةالانفاس و محادثة الاکیاس بمن اقبر من العلماء و الصلحاء بفاس، چاپ عبداللّه کامل کتّانى، حمزة بن محمد طیب کتّانى، و محمد حمزةبن على کتّانى، دارالبیضاء 1425/2004؛ احمدبن خالد ناصرى، کتاب‌الاستقصا لاخبار دول المغرب ‌الاقصى، چاپ احمدبن‌جعفر ناصرى، دارالبیضاء 2001ـ 2005[؛J.D. Brethes, Contribution a l'histoire du Maroc par les recherches numismatiques, Casablanca (Dar-al-Baida) [1939]; A. Cour, Etablissement des dynasties des Cherifs, Paris 1904; G.Deverdun, Inscriptions arabes de Marrakech, Rabat 1956; E. Levi-Provencal, Les Historiens des Chorfa, Paris 1922; H. Terrasse, Histoire du Maroc, Casablanca 1949-1950.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

گ. دوردون (د. اسلام)

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده