حسنی/ حسنیون

معرف

نام شرفای علوی از اخلاف امام حسن علیه‌السلام در مراکش
متن
حَسَنی/ حسنیون، نام شرفای علوی از اخلاف امام حسن علیه‌السلام در مراکش. عنوان حسنی به شرفایی اطلاق می شود که از اولاد محمدبن‌عبداللّه، نفس زّکیه*، هستند و به این ترتیب، آنان از عموزاده‌های ادریسی (رجوع کنید به ادریسیان*) خود متمایز می شوند. خاندان حسنی در تاریخ مغرب و صحرای غربی نقش چشمگیری ایفا کردند؛ نه فقط به سبب تعدادشان، بلکه به سبب به‌وجود آوردن دو سلسله بزرگ شرفا*: سعدیان* در سده دهم و یازدهم/ شانزدهم و هفدهم و علویان* که از نیمه سده یازدهم/ هفدهم تا زمان حاضر در مراکش فرمانروایی می کنند (علویان به فِلالی یا سِجِلْماسی و سعدیان به زیدانیان نیز شهرت دارند).زمان و سبب استقرار حسنیون در جنوب مراکش دقیقاً معلوم نیست. اثبات افسانه‌هایی که در این‌باره از طریق نوشته‌های بسیار به دست ما رسیده است، دشوار است. با این‌همه، نویسندگان عرب درباره ورود نخستین شرفا به سجلماسه در اواخر سده هفتم/ سیزدهم هم‌عقیده‌اند: آنان را یا حجاج از عربستان به سجلماسه* بازگرداندند، یا هیئتهای مخصوصی که در جستجوی این شرفا در یَنبُع*، بندر کوچکی در حجاز، بودند آنان را به این سرزمین وارد ساختند. ساکنان واحه تافِیلالْت* (پایتخت: سجلماسه)، به امید تضمین فراوانی محصولاتشان، پذیرای این شرفا شدند. نخستین فرد این شرفا همنام نیایش حسن بود و چون نخستین کسی بود که به این سرزمین وارد شد به «الداخل» مشهور گردید. قبایل ساکن در واحه‌های وادی دَرَعه، زیدان، نخستین عموزاده حسن، را ظاهراً به همان سبب و در همین زمان فراخواندند. گفته می شود که این علویان، احتمالاً با قبایل مَعْقِل*، که در آن هنگام حکومتشان را بر واحه‌های مراکش در جنوب اطلس مستقر ساخته بودند، به مراکش آمدند و در آنجا به عنوان کسانی که مایه خیر و اقبال‌اند و در مشاجرات میان این چادرنشینان مهاجر عربستان حَکَم قرار می گیرند، نقش سنّتی خود را ایفا کردند. این فرضیه جالب‌توجه به نظر می آید اما درستی آن هنوز تأیید نشده است. برخی نویسندگان عرب، درباره شاخه بلافصل اعقاب محمد نفس زکّیه و حتی خاستگاه شرفای اولیه سعدیان تردید کرده‌اند، اما امروزه، تبارشناسی همه حسنیون، هر چند که هیچ‌وقت قطعی نبوده است، مورد بحث نیست.منابع : ]ابن‌قاضی، جذوةالاقتباس فی ذکر من حَلَّ من الاعلام مدینة فاس، رباط 1973ـ1974؛ ادریس‌بن احمد علوی، الدرر البهیة و الجواهر النبویة فی الفروع‌الحسنیة والحسینیة ، فاس 1314/ 1896[؛ عبدالسلام بن‌طیب قادری، الدر السنی فی بعض‌ من ‌بفاس‌ من ‌النسب ‌الحسنی، فاس 1308/1891؛ ]محمدبن جعفر کتّانی، سَلوةالانفاس و محادثة الاکیاس بمن اقبر من العلماء و الصلحاء بفاس، چاپ عبداللّه کامل کتّانی، حمزة بن محمد طیب کتّانی، و محمد حمزةبن علی کتّانی، دارالبیضاء 1425/2004؛ احمدبن خالد ناصری، کتاب‌الاستقصا لاخبار دول المغرب ‌الاقصی، چاپ احمدبن‌جعفر ناصری، دارالبیضاء 2001ـ 2005[؛J.D. Brethes, Contribution a l'histoire du Maroc par les recherches numismatiques, Casablanca (Dar-al-Baida) [1939]; A. Cour, Etablissement des dynasties des Cherifs, Paris 1904; G.Deverdun, Inscriptions arabes de Marrakech, Rabat 1956; E. Levi-Provencal, Les Historiens des Chorfa, Paris 1922; H. Terrasse, Histoire du Maroc, Casablanca 1949-1950.
نظر شما
مولفان
گ. دوردون (د. اسلام) ,
گروه
رده موضوعی
جلد 13
تاریخ 93
وضعیت چاپ
  • چاپ شده