بهرام میرزا
معرف
فرزند شاه‌اسماعیل‌ صفوی‌ و برادر تنی‌ شاه‌طهماسب‌
متن
بهرام‌میرزا ، فرزند شاه‌اسماعیل‌ صفوی‌ و برادر تنی‌ شاه‌طهماسب‌. وی‌، که‌ مادرش‌ تاجلو بیگم‌ دختر یکی‌ از امرای‌ موصلوی‌ بود، در شعبان‌ 923 در مراغه‌ به‌ دنیا آمد (منشی‌ قمی‌، ج‌ 1، ص‌ 176، ج‌ 2، ص‌ 954؛ اسکندر منشی‌، ج‌ 1، ص‌ 44؛ غیاث‌الدین‌ خواندمیر، ج‌ 4، ص‌ 556). در 936، در نوجوانی‌، به‌ فرمان‌ شاه‌طهماسب‌ حاکم‌ خراسان‌ شد و به‌ همراه‌ لله‌اش‌ غازی‌خان‌ تکلو به‌ هرات‌ رفت‌ (اسکندرمنشی‌، ج‌ 1، ص‌ 58؛ غفاری‌ قزوینی‌ ص‌ 285؛ روملو، ج‌ 12، ص‌ 305). در این‌ مأموریت‌ خواجه‌ شجاع‌الدین‌ محمود شیرازی‌ وزیر او بود (طهماسب‌ صفوی‌ اول‌، ص‌ 14). چندی‌ بعد، عبیدخان‌ ازبک‌، هرات‌ را محاصره‌ کرد. مقاومت‌ سپاه‌ صفوی‌ و بهرام‌میرزا، که‌ بیش‌ از یک‌ سال‌ به‌ درازا کشید، به‌ سبب‌ داد و ستد پنهانی‌ گروهی‌ از ازبکهای‌ مخالف‌ عبیدخان‌ با اهالی‌ شهر بود (روملو، ج‌ 12، ص‌ 318؛ منشی‌ قمی‌، ج‌ 1، ص‌ 222)؛ تا اینکه‌ سرانجام‌ در 939 با حرکت‌ شاه‌طهماسب‌ به‌ سوی‌ هرات‌ عبیدخان‌ گریخت‌ (روملو، ج‌ 12، ص‌ 319) و شاه‌ حکومت‌ هرات‌ را به‌ برادر دیگرش‌ سام‌میرزا سپرد (محمود خواندمیر، ص‌ 284). با حملة‌ سلطان‌ سلیمان‌ قانونی‌ به‌ آذربایجان‌، بهرام‌میرزا همراه‌ با برادرش‌ القاص‌میرزا و چند تن‌ از امرای‌ قزلباش‌ به‌ آن‌ سو رفت‌ (روملو، ج‌ 12، ص‌ 326) و تا 943 درگیر جنگ‌ با سپاهیان‌ عثمانی‌ بود (غفاری‌ قزوینی‌، ص‌ 290ـ291). او در همین‌ سال‌، به‌ حکومت‌ گیلان‌ برگزیده‌ شد. ناتوانی‌ بهرام‌میرزا در حل‌ اختلافات‌ محلی‌، ادارة‌ امور و دستگیری‌ کیاخور کیاطالقانی‌، وکیل‌ کارکیا سلطان‌حسن‌ که‌ نزد مردم‌ اعتبار داشت‌، به‌ شورش‌ اهالی‌ منجر شد و او ناگزیر به‌ قزوین‌ گریخت‌ (اسکندر منشی‌، ج‌ 1، ص‌ 110؛ روملو، ج‌ 12، ص‌ 361ـ362). در 955، سلطان‌ سلیمان‌ عثمانی‌ همراه‌ با القاص‌میرزا که‌ یاغی‌ شده‌ بود، حملة‌ دیگری‌ به‌ ایران‌ آغاز کرد. بهرام‌میرزا در این‌ هنگام‌ حاکم‌ همدان‌ بود (اسکندر منشی‌، ج‌ 1، ص‌ 72). القاص‌میرزا با جنگهای‌ نامنظم‌ به‌ داخل‌ ایران‌ نفوذ کرد و در همدان‌ زنان‌ و فرزندان‌ بهرام‌میرزا را به‌ اسارت‌ گرفت‌ و با خود به‌ بغداد برد، امّا در آنجا آنان‌ را آزاد کرد و به‌ نزد شاه‌ طهماسب‌ فرستاد ( عالم‌آرای‌ شاه‌طهماسب‌ ، ص‌ 108ـ110؛ غفاری‌ قزوینی‌، ص‌ 298). بهرام‌میرزا در نوزدهم‌ رمضان‌ 956 در ییلاق‌ جغتو (در کردستان‌) درگذشت‌ و در مشهد به‌ خاک‌ سپرده‌ شد. او سه‌ پسر داشت‌: سلطان‌حسین‌میرزا حاکم‌ قندهار، سلطان‌ ابراهیم‌میرزا و بدیع‌الزمان‌ میرزا حاکم‌ سیستان‌ که‌ این‌ دو به‌ دستور شاه‌اسماعیل‌ دوم‌ (حک : 984ـ 985) کشته‌ شدند (روملو، ج‌ 12، ص‌ 442ـ 443؛ ایرانیکا ، ذیل‌ مادّه‌).بهرام‌میرزا شعر می‌سرود، «بهرامی‌» و «بهرام‌» تخلص‌ می‌کرد و معما می‌دانست‌. او در نقاشی‌، خوشنویسی‌ و موسیقی‌ مهارت‌ داشت‌ و هنرمندان‌ و دانشمندان‌ را حمایت‌ می‌کرد (هدایت‌، ج‌1، ص‌19؛ بیانی‌، ج‌1، ص‌103). یحیی‌بن‌ عبداللطیف‌ قزوینی‌، کتاب‌ لب‌التواریخ‌ را به‌ نام‌ او نگاشت‌ (رجوع کنید به ص‌ 4). نمونه‌هایی‌ از خط‌ و نقاشی‌ بهرام‌میرزا در کتابخانة‌ طوپقاپی‌سرای‌ استانبول‌ نگهداری‌ می‌شود ( ایرانیکا ، همانجا؛ برای‌ اطلاع‌ بیشتر رجوع کنید به بیانی‌، ج‌ 1، ص‌ 103ـ104).همایون‌ پادشاه‌، دومین‌ شاه‌ بابریان‌ هند، پس‌ از درگذشت‌ بهرام‌میرزا سوگنامه‌ای‌ به‌ همراهِ وزیرش‌، قاضی‌ شیخ‌علی‌، برای‌ شاه‌طهماسب‌ فرستاد (ریاض‌ الاسلام‌، ص‌ 64، 69، 82).منابع‌: اسکندر منشی‌، تاریخ‌ عالم‌آرای‌ عباسی‌ ، تهران‌ 1350 ش‌؛ مهدی‌ بیانی‌، احوال‌ و آثار خوشنویسان‌ و نستعلیق‌نویسان‌ ، تهران‌ 1345 ش‌؛ غیاث‌الدین‌بن‌ همام‌الدین‌ خواندمیر، تاریخ‌ حبیب‌ السیر ، چاپ‌ محمد دبیر سیاقی‌، تهران‌ 1362 ش‌؛ محمودبن‌ غیاث‌الدین‌ خواندمیر، ایران‌ در روزگار شاه‌اسماعیل‌ و شاه‌ طهماسب‌ صفوی‌ ، چاپ‌ غلامرضا طباطبایی‌، تهران‌ 1370 ش‌؛ حسن‌ روملو، احسن‌ التواریخ‌ ، چاپ‌ عبدالحسین‌ نوائی‌، ج‌ 12، تهران‌ 1357 ش‌؛ ریاض‌ الاسلام‌، تاریخ‌ روابط‌ ایران‌ و هند ( در دورة‌ صفویه‌ و افشاریه‌ )، ترجمة‌ محمدباقر آرام‌ و عباسقلی‌ غفاری‌فرد، تهران‌ 1373 ش‌؛ طهماسب‌ صفوی‌ اول‌، شاه‌ ایران‌، تذکرة‌ شاه‌طهماسب‌ ، با مقدمه‌ و فهرست‌ اعلام‌ امرالله‌ صفری‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1363 ش‌؛ عالم‌آرای‌ شاه‌طهماسب‌ ، چاپ‌ ایرج‌ افشار، تهران‌ 1370 ش‌؛ احمدبن‌ محمد غفاری‌ قزوینی‌، تاریخ‌ جهان‌آرا ، تهران‌ 1343 ش‌؛ یحیی‌بن‌ عبداللطیف‌ قزوینی‌، کتاب‌ لب‌ التواریخ‌ ، تهران‌ 1363 ش‌؛ احمدبن‌ حسین‌ منشی‌ قمی‌، خلاصه‌ التواریخ‌ ، چاپ‌ احسان‌ اشراقی‌، تهران‌ 1359ـ1363 ش‌؛ رضاقلی‌بن‌ محمدهادی‌ هدایت‌، مجمع‌ الفصحا ، چاپ‌ مظاهر مصفا، تهران‌ 1336ـ1340 ش‌؛Encyclopaedia Iranica , s.v. "Bahra ¦m M ¦ârza ¦" (by p. Soucek).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مهین فهیمی

حوزه موضوعی

تاریخ

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده