بهدرا (بدهیرا/ ودهیرا) گنیش داس
معرف
مورخ‌ فارسی‌نویس‌ هندو مذهب‌ سدة‌ سیزدهم‌ از تاریخ‌ تولد و آغاز زندگی‌ او اطلاعی‌ در دست‌ نیست‌
متن
بهدرا (بدهیرا/ ودهیرا)، گَنیش‌ داس‌، مورخ‌ فارسی‌نویس‌ هندو مذهب‌ سدة‌ سیزدهم‌ از تاریخ‌ تولد و آغاز زندگی‌ او اطلاعی‌ در دست‌ نیست‌. لقبش‌ را از نام‌ جد بزرگش‌، کاکامَل‌ بهدرا گرفت‌ (ظهورالدین‌ احمد، ج‌ 4، ص‌ 30) که‌ در 894 مِهتَة‌ (استاندار یا ناظم‌ امور دیوانی‌) سیالکوت‌ و بهلول‌پور بود. پدرش‌ شیودیال‌ (متوفی‌ 1218)، از امرای‌ دربار سردار «صاحب‌ سینگ‌» بود (رجوع کنید به بهدرا، ص‌ 230، مقدمة‌ سینگ‌، ص‌ 10). گروهی‌ از مردم‌ قبیلة‌ او در دورة‌ سلطنت‌ اورنگ‌ زیب‌ (1037ـ 1068) به‌ اسلام‌ گرویدند و گروهی‌ دیگر که‌ پدرش‌ با آنان‌ نسبت‌ داشت‌، در زمان‌ اکبرشاه‌ (963ـ1014) به‌ گجرات‌ مهاجرت‌ کردند (همان‌، ص‌ 232، مقدمة‌ سینگ‌، ص‌ 10). بهدرا در گجرات‌ «قانون‌ گو» (مأمور مالیاتی‌ بخش‌) شد و چندی‌ بعد به‌ پیشنهاد راجا گلاب‌ سینگ‌ (متوفی‌ 1273) نخستین‌ فرمانروای‌ دوگرا، کشمیر و جامو به‌ کشمیر رفت‌ و در آنجا به‌ ریاست‌ دارالانشا برگزیده‌ شد. تاریخ‌ مرگ‌ او مانند تولدش‌ معلوم‌ نیست‌، اما با توجه‌ به‌ سال‌ تألیف‌ تحفة‌ الهدایت‌ (1277) مسلّماً تا آن‌ تاریخ‌ در قید حیات‌ بوده‌ است‌.بهدرا افزون‌ بر تاریخنگاری‌ در شاعری‌ و بویژه‌ در سرودن‌ اشعار تاریخی‌ مهارت‌ داشت‌. او در نوشته‌هایش‌ اشعار شاعران‌ ایرانی‌، مانند فردوسی‌، سعدی‌ و حافظ‌ را نقل‌ کرده‌ است‌ (بهدرا، مقدمة‌ سینگ‌، ص‌ 12).بهدرا با تبحری‌ که‌ در زبان‌ فارسی‌، انشانگاری‌ و تاریخ‌نویسی‌ داشت‌، با حمایت‌ راجا گلاب‌ سینگ‌ آثار بسیاری‌ به‌ رشتة‌ تحریر درآورد. از آثار مشهور او می‌توان‌ به‌ چهار باغ‌ پنجاب‌ ، تحفة‌ الهدایت‌ و راج‌ دَرشَنی‌ اشاره‌ کرد (منزوی‌، ج‌ 10، ص‌ 585 ـ586).چهار باغ‌ پنجاب‌ . نام‌ اصلی‌ آن‌، رسالة‌ صاحب‌نما (بهدرا، ص‌ 2) و اثری‌ است‌ تاریخی‌ که‌ از قدیمترین‌ روزگاران‌ بشر و دورة‌ اساطیری‌ هند آغاز شده‌ و به‌ موضوعاتی‌ از قبیل‌ حملات‌ احمد شاه‌ ابدالی‌، تاریخ‌ سیکها، رهبران‌ مذهبی‌، خانواده‌های‌ سلطنتی‌ اسلامی‌ و غیراسلامی‌ پرداخته‌ است‌. نویسنده‌ به‌ بزرگان‌ دینی‌ هندو، مسلمان‌، سیک‌، صوفی‌، عارف‌، و داستانهای‌ پنجاب‌ اهمیت‌ خاصی‌ داده‌ است‌. بسیاری‌ از شهرها، قصبه‌ها و روستاهایی‌ که‌ در این‌ اثر ذکر شده‌اند، امروزه‌ تغییر نام‌ داده‌ یا بکلی‌ از بین‌ رفته‌اند. بهدرا در این‌ کتاب‌، دور از هر گونه‌ تعصب‌، از حکومتهای‌ مسلمانان‌ و خاندانهای‌ سلطنتی‌ اسلامی‌ یاد کرده‌ است‌. ذکر تاریخ‌ حملات‌ پادشاهان‌ پنجاب‌ و حکومت‌ هر پادشاه‌ به‌ تاریخ‌ میلادی‌، قمری‌ و بِکرمی‌ (سال‌ بِکرماجیت‌ مطابق‌ با 56 ق‌م‌)، از ویژگیهای‌ دیگر این‌ کتاب‌ است‌ (رجوع کنید به ص‌ 44، 46). بهدرا در نگارش‌ این‌ اثر از آیات‌ قرآنی‌ و احادیث‌ نبوی‌، اشعار فارسی‌ و اصطلاحات‌ هندی‌ و پنجابی‌ بهره‌ برده‌ است‌. نگارش‌ این‌ کتاب‌ در 1265 به‌ پایان‌ رسید (همان‌، ص‌ 410ـ411) و در 1343 ش‌/1965 به‌ کوشش‌ کِرپال‌ سینگ‌ و با تجدیدنظر دیوان‌ سینگ‌ چاپ‌ شد.تحفة‌الهدایت‌ . این‌ کتاب‌ در 1277/1860 تألیف‌ شده‌ و مؤلف‌ در مقدمه‌ اشاره‌ می‌کند که‌ آن‌ را در پاسخ‌ به‌ انتقادهای‌ تحفة‌الهند از آیین‌ هندو، نگاشته‌ شده‌ است‌. بهدرا با بهره‌گیری‌ از کتابهای‌ بنیادی‌ هندوان‌، به‌ بیان‌ اعمال‌ و آرای‌ آنان‌ و دفاع‌ از عقایدشان‌ پرداخته‌ است‌. این‌ کتاب‌ مشتمل‌ بر دو «هدیه‌» (هدایت‌) است‌: هدیة‌ نخست‌ هفده‌ «زاد» (فصل‌) و هدیة‌ دوم‌ پانزده‌ زاد است‌ (ظهورالدین‌ احمد، ج‌ 4، ص‌ 36ـ37). نسخه‌های‌ خطی‌ این‌ کتاب‌ در موزة‌ بریتانیا و کتابخانة‌ شخصی‌ ظهورالدین‌ احمد موجود است‌ (همان‌، ج‌ 4، ص‌ 39).راج‌ دَرشَنی‌ . این‌ کتاب‌ که‌ تاریخ‌ ایالت‌ جاموست‌ از قدیمترین‌ سلسله‌های‌ پادشاهی‌ هند یعنی‌ سُورَج‌ بَنسی‌ (فرزندان‌ خورشید) آغاز شده‌ (همان‌، ج‌ 4، ص‌ 32) و نسخة‌ خطی‌ آن‌ در کتابخانة‌ موزة‌ بریتانیا نگهداری‌ می‌شود (ریو، ج‌ 3، ص‌ 955).منابع‌: ظهورالدین‌ احمد، پاکستان‌ مین‌ فارسی‌ ادب‌ ، ج‌ 4، لاهور 1985؛ گنیش‌ داس‌ بهدرا، چهارباغ‌ پنجاب‌ ، چاپ‌ کِرپال‌ سینگ‌ و تجدیدنظر دیوان‌ سینگ‌، پنجاب‌ 1965؛ احمد منزوی‌، فهرست‌ مشترک‌ نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ پاکستان‌ ، اسلام‌آباد 1362ـ1370 ش‌؛Charles Rieu, Catalogue of the Persian manuscripts in the British Museum , Oxford 1966.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

شاهد چوهدری

حوزه موضوعی

تاریخ

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده