بهجت افندی بهلول
معرف
فقیه‌، مورخ‌ و فیلسوف‌ قرن‌ سیزدهم‌ و چهاردهم‌
متن
بهجت‌افندی‌ ، بهلول‌، فقیه‌، مورخ‌ و فیلسوف‌ قرن‌ سیزدهم‌ و چهاردهم‌. به‌ گفتة‌ خود او، نسبش‌ به‌ ابوایّوب‌ انصاری‌ صحابی‌ مشهور می‌رسد. در 1288، در زنگی‌ زور، از نواحی‌ قره‌باغ‌ ارمنستان‌، متولد شد؛ در همانجا به‌ تحصیل‌ علم‌ پرداخت‌، نزد پدر خود، قاضی‌ محمد سعادت‌، و شیخ‌ نجیب‌الله‌ زنگی‌ زوری‌ فقه‌ آموخت‌؛ علوم‌ عقلی‌ را نزد شیخ‌ محمد قاضی‌زاده‌ تحصیل‌ کرد، و در عرفان‌ و طریقت‌ شاگرد سراج‌الدین‌ نقشبندی‌ بود. بهجت‌ افندی‌ سفرهایی‌ به‌ بلاد مختلف‌، از جمله‌ استانبول‌، مصر، بغداد، ایران‌ و بخارا کرد. هرچند زمان‌ این‌ سفرها و قصد وی‌ از سفرها بر ما معلوم‌ نیست‌، همین‌ قدر می‌دانیم‌ که‌ وی‌ در استانبول‌ از شیخ‌الاسلام‌ آنجا سیدابوالهدی‌ صیّادی‌ رفاعی‌، و نیز از پدر خود اجازة‌ روایت‌ اخذ کرده‌ است‌ (بهجت‌ افندی‌، مقدمة‌ نجفی‌ مرعشی‌، ص‌ 18ـ19). وی‌ پس‌ از پایان‌ تحصیلات‌ در زنگی‌ زور، به‌ قضاوت‌ و تدریس‌ و تألیف‌ پرداخت‌ و کسان‌ زیادی‌ از محضر درس‌ او استفادة‌ علمی‌ کردند (همان‌، ص‌ 73).او عالمی‌ آزاداندیش‌ بود و ازینرو از مذهب‌ قبلی‌ خود که‌ حنفی‌ بود برگشت‌ و به‌ مذهب‌ شافعی‌ گروید. تألیفات‌ او نیز دلیل‌ بر آزاداندیشی‌ اوست‌. آیت‌الله‌ شهاب‌الدین‌ مرعشی‌، مرجع‌ تقلید معاصر شیعه‌ (متوفی‌ 1369 ش‌) با وی‌ در همدان‌ و تبریز ملاقات‌ کرده‌، و او را در مناظرات‌ توانا می‌دانست‌، و لذا به‌ درخواست‌ بهجت‌ افندی‌، اجازة‌ روایت‌ کتب‌ اخبار شیعه‌ را به‌ او داد، و خود از وی‌ اجازة‌ مفصّلی‌ برای‌ روایت‌ کتابهای‌ حدیث‌ عامّه‌ دریافت‌ کرد (همان‌، مقدمة‌ نجفی‌ مرعشی‌، ص‌ 18). مهمترین‌ نوشتة‌ بهجت‌ افندی‌، تشریح‌ و محاکمه‌ در تاریخ‌ آل‌محمد است‌ که‌ به‌ «تاریخ‌ آل‌ محمد» هم‌ معروف‌ است‌. علامه‌ امینی‌ (ج‌ 1، ص‌ 149) این‌ کتاب‌ را از «حسنات‌ دهر» شمرده‌ است‌. اصل‌ این‌ کتاب‌ به‌ زبان‌ ترکی‌ است‌ که‌ میرزامهدی‌ ادیب‌ تبریزی‌ به‌ فارسی‌ برگردانده‌ و سپس‌ میرزاعلی‌ قمشه‌ای‌ به‌ عربی‌ ترجمه‌ کرده‌ است‌ (آقابزرگ‌ طهرانی‌، ج‌ 3، ص‌ 213). ترجمة‌ فارسی‌ این‌ کتاب‌ با مقدّمه‌ و تعلیقات‌ سیدمحمود طالقانی‌ * (متوفی‌ 1358 ش‌) مکرّراً چاپ‌ شده‌ است‌. آثار دیگر او عبارت‌اند از: کتاب‌ مأة‌یوم‌ یا صد روز در گزارش‌ جنگ‌ صفّین‌؛ کتاب‌ حُجربن‌ عدی‌ ، در زندگی‌ و شهادت‌ حجر به‌ صورت‌ منظوم‌؛ آثار آذربایجان‌ دارای‌ بخشهای‌ ادبی‌، تاریخی‌ و جغرافیایی‌. رسالة‌ دیگر او در ذکر افرادی‌ از علمای‌ عامه‌ است‌ که‌ قضیة‌ سوزاندن‌ درِ خانة‌ حضرت‌ زهرا سلام‌الله‌ علیها را روایت‌ کرده‌اند (این‌ رساله‌ را به‌ خواهش‌ آیت‌الله‌ مرعشی‌ نوشت‌)؛ رساله‌ای‌ در اعراب‌ کلمة‌ توحید ؛ کتابی‌ در شرح‌ مسلک‌ دموکراسی‌ و مسالک‌ دیگر؛ حاشیه‌ بر تفسیر بیضاوی‌ ؛ الودود و النقود در مناظرات‌ ؛ رساله‌ در طریقت‌ نقشبندی‌ . بهجت‌ افندی‌ در 1350 درگذشت‌، ولی‌ بنابر نقل‌ برخی‌، وی‌ را به‌ قتل‌ رساندند (بهجت‌ افندی‌، مقدمة‌ نجفی‌ مرعشی‌، ص‌ 19؛ امینی‌، همانجا).منابع‌: محمدمحسن‌ آقابزرگ‌ طهرانی‌، الذریعة‌ الی‌ تصانیف‌ الشیعة‌ ، چاپ‌ علی‌نقی‌ منزوی‌ و احمد منزوی‌، بیروت‌ 1403 /1983؛ عبدالحسین‌ امینی‌، الغدیر فی‌ الکتاب‌ و السنة‌ و الادب‌ ، ج‌ 1، بیروت‌ 1387/1967؛ بهلول‌ بهجت‌ افندی‌، تشریح‌ و محاکمه‌ در تاریخ‌ آل‌محمد علیهم‌السلام‌ ، ترجمة‌ میرزامهدی‌ ادیب‌، تهران‌ [ 1361 ش‌ ] .
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

داود الهامی

حوزه موضوعی

فقه وحقوق

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده