بهاء زهیْر ابوالفضل بن محمدبن علی مهلبی ازْدی (معروف به بهاء زهیر)
معرف
شاعر نامی‌ عرب‌ در عصر ایّوبیان‌
متن
بهاء زُهَیْر ، ابوالفضل‌بن‌ محمدبن‌ علی‌ مُهَلَّبی‌ اَزْدی‌ (معروف‌ به‌بهاء زهیر)، شاعر نامی‌ عرب‌ در عصر ایّوبیان‌. در پنجم‌ ذیحجة‌ 581 در مکه‌ به‌دنیا آمد. در نوجوانی‌ به‌مصر رفت‌ و در قُوص‌ (واقع‌ در مصر علیا) به‌آموختن‌ قرآن‌ و ادب‌ همت‌ گماشت‌ و سرانجام‌، در 625 در قاهره‌ مقیم‌ شد. بهاء زهیر به‌ خدمت‌ الملک‌ الصالح‌ ایّوب‌، فرزند المَلِک‌الکامل‌ اول‌ ایوبی‌، درآمد و در 629 او را در لشکرکشی‌ به‌ بلاد شام‌ و بین‌النهرین‌ علیا همراهی‌ کرد. در 637، هنگامی‌ که‌ صالح‌ پس‌ از وفات‌ پدر به‌مصر بازمی‌گشت‌، سپاهیان‌ وی‌ در نابُلُس‌ به‌او خیانت‌ کردند و گرفتارش‌ ساختند و او را به‌پسر عَمَّش‌ الناصر داوود سپردند. الناصر او را به‌ زندان‌ انداخت‌؛ اما شاعر، که‌ نسبت‌ به‌ممدوح‌ خود در گرفتاریش‌ نیز وفادار بود، چندی‌ در نابلس‌ ماند. زمانی‌ که‌ صالح‌ فرمانروای‌ مصر شد، شاعر را مقام‌ «وزیری‌» داد و غرق‌ نعمت‌ ساخت‌. بهاء در 646، در المَنْصوره‌ * ، کنار فرمانروای‌ خود که‌ درگیر هفتمین‌ جنگ‌ صلیبی‌ (با سن‌لوئی‌) بود، حضور داشت‌. وی‌ به‌ سبب‌ سوءتفاهمی‌ از مخدوم‌ خود بی‌مهری‌ دید، و پس‌ از وفات‌ او به‌شام‌ رفت‌ و الناصر یوسف‌، حاکم‌ دمشق‌، را در زیباترین‌ قصاید خود مدح‌ گفت‌؛ اما توفیقی‌ نیافت‌ و ناچار، پریشان‌ و درمانده‌، به‌ قاهره‌ بازگشت‌ و گرفتار تنهایی‌ و بینوایی‌ شد تا عاقبت‌ در 656 درگذشت‌.نسخة‌ خطی‌ دیوان‌ او (ش‌3173) در کتابخانة‌ ملی‌ پاریس‌ و جاهای‌ دیگر نگهداری‌ می‌شود و در قاهره‌ به‌چاپ‌ رسیده‌ است‌ (1314/1896). پامر چاپ‌ نفیسی‌ از این‌ دیوان‌ همراه‌ با ترجمة‌ انگلیسی‌ آن‌ عرضه‌ کرده‌ است‌. در سروده‌هایش‌، غالباً او را شاعری‌ صادق‌ و متفنّنی‌ زبردست‌ در موسیقی‌ شعر می‌یابیم‌. شیوة‌ او در گزینش‌ کلمات‌ و قوالب‌ و اسالیب‌ و بحور، همچنین‌ ضرب‌ مؤثر و هماهنگی‌ اشعارش‌ نشان‌ از ذوق‌ والای‌ او دارد. بهاء زهیر نه‌ فنّ شعر روزگار خود را نفی‌ می‌کند و نه‌ علوم‌ بدیعی‌ و صنایع‌ بیشمار آن‌ را، اما این‌ فنون‌ و صنایع‌ بدیعی‌ کمتر در شعرش‌ نمودار است‌.منابع‌: ابن‌خلکان‌، وفیات‌الاعیان‌ ، چاپ‌ ووستنفلد، بولاق‌ 1299، ج‌ 1، ص‌ 345؛ ابن‌عماد، شذرات‌ الذّهب‌ فی‌ اخبار من‌ ذهب‌ ، قاهره‌ 1351، ج‌ 5، ص‌ 276؛ مصطفی‌ سقّاء، ترجمةُ بهاءالدین‌ زهیر ، قاهره‌ 1347/1929؛ عبدالرحمان‌بن‌ ابی‌بکر سیوطی‌، حسن‌ المحاضرة‌ فی‌ أخبار مصر و القاهرة‌ ، قاهره‌ 1299، ج‌ 1، ص‌ 327؛ مصطفی‌ عبدالرزاق‌، البهاء زهیر ، قاهره‌ 1935؛ احمدبن‌ علی‌ مقریزی‌، السلوک‌ لمعرفة‌ دول‌ الملوک‌ ، قاهره‌ 1934، ص‌ 334؛Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur , Leiden 1943-1949, I, 264, Supplementband , Leiden 1937- 1942, I, 465; S. Guyard, Le D i ¦wa ¦n de Baha ¦ Ýad-D i ¦n Zoheir, variantes au texte arabe , Paris 1883; E. H. Palmer, The D i ¦wa ¦n of Baha ¦ Ýal-D i ¦n Zuhayr , Cambridge 1876; Jawdat Rikabi, La poإsie profane sous les Ayyu ¦bides , Paris 1949.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رکابی ( د. اسلام )

حوزه موضوعی

ادبیات و زبان ها

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده