بهارلو
معرف
ایلی‌ ترک‌، متفرّق‌ در آذربایجان‌، خراسان‌، کرمان‌ و فارس‌
متن
بَهارلو ، ایلی‌ ترک‌، متفرّق‌ در آذربایجان‌، خراسان‌، کرمان‌ و فارس‌. به‌ گفتة‌ سرجان‌ ملکم‌ ، این‌ ایل‌ در اصل‌ شاخه‌ای‌ از طایفة‌ شاملو * بود «که‌ تیمور آنان‌ را از بلاد شام‌ به‌ ایران‌ آورد» (ج‌ 1، ص‌ 237). هوتم‌ ـ شیندلر نیز بر همین‌ عقیده‌ بود و می‌گفت‌ که‌ «بهارلوها در فارس‌ به‌ طورکلی‌ به‌ ایل‌ «عرب‌» معروف‌اند؛ شاید به‌ علت‌ اینکه‌ از سوریه‌ [ = شام‌ ] آمده‌اند» (ص‌ 48). اما هیچیک‌ از این‌ دو محقق‌، اسنادی‌ برای‌ تأیید ادعای‌ خود به‌ دست‌ نداده‌اند. شاید بتوان‌ چنین‌ استدلال‌ کرد که‌ ایل‌ بهارلوی‌ فارس‌ را غالباً، به‌ سبب‌ پیوستگی‌ آنان‌ با ایل‌ عرب‌ در اتحادیة‌ ایلات‌ خمسه‌، عرب‌ می‌خوانند. از سوی‌ دیگر، میان‌ ایل‌ بهارلو و ایل‌ قراگُزلو * ، که‌ شاخه‌ای‌ از ایل‌ شاملو شناخته‌ می‌شود، پیوند نزدیکی‌ وجود داشته‌ است‌ ( د. اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذیل‌ «قراگزلو»). در 25 کیلومتری‌ شمال‌ غرب‌ میاندوآب‌، روستایی‌ به‌ نام‌ قراگزلو وجود دارد (رزم‌آرا، ج‌ 4، ص‌ 365)، که‌ به‌ محل‌ سکونت‌ بهارلوها واقع‌ در شمال‌ غرب‌ مراغه‌ بسیار نزدیک‌ است‌. در غرب‌ همدان‌ نیز روستاهایی‌ به‌ نام‌ بهارلو و قراگزلو یافت‌ می‌شود (همان‌، ج‌ 5، ص‌ 60، 321). تیره‌ای‌ از بهارلوهای‌ فارس‌ هم‌ به‌ قراگزلو مشهورند (مصاحبه‌های‌ شخصی‌ نویسنده‌ با ابراهیم‌خان‌ بهارلو و امیرآقاخان‌ بهارلو، شیراز، 1336 ش‌).مینورسکی‌ ، بهارلو را نام‌ دیگری‌ برای‌ ایل‌ بارانی‌ (یا بارانْلو) یعنی‌ ایل‌ سلسلة‌ حکام‌ قراقوینلو می‌داند که‌ شاخه‌ای‌ از ایلِ ایوا (یا یوا؛ کاشغری‌، ج‌ 3، ص‌ 23)، یکی‌ از شعبه‌های‌ اساسی‌ اُغُز (اُغوز/ غُز * )، بوده‌ است‌ (مینورسکی‌، 1955، ص‌ 391؛ د.اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذیل‌ مادّه‌). بااینهمه‌، سومر نشان‌ داده‌ است‌ که‌ برای‌ اثبات‌ دلالت‌ نامهای‌ بهارلو و بارانی‌ بر یک‌ ایل‌، گواهی‌ وجود ندارد (ص‌ 23ـ24). در زمان‌ حکومت‌ سلسلة‌ قراقوینلو، ایل‌ بهارلو در مجاورت‌ همدان‌ می‌زیست‌، و این‌ امر باعث‌ شد که‌ مینورسکی‌ این‌ نام‌ را برگرفته‌ از نام‌ دِژ بهار، در چهارده‌ کیلومتری‌ شمال‌ غربی‌ آن‌ شهر، بداند (1955، ص‌ 392؛ د.اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذیل‌ مادّه‌). اما این‌ واقعیت‌، که‌ در سدة‌ دوازدهم‌ قبیله‌ای‌ به‌ نام‌ بهارلو در آناطولی‌ مرکزی‌ (نیبور، ج‌ 2، ص‌ 415) وجود داشته‌، حاکی‌ از آن‌ است‌ که‌ چون‌ نیاکان‌ بهارلوهای‌ ایران‌ به‌ نواحی‌ همدان‌ کوچیدند، بخشی‌ از این‌ قبیله‌ در آناطولی‌ باقی‌ ماندند و همچنین‌ نام‌ بهارلو پیش‌ از این‌ کوچ‌ رایج‌ بوده‌ است‌. بنابر اطلاعات‌ موجود، ظاهراً ایل‌ بهارلو هنگامی‌ به‌ اتحادیة‌ عشایر قراقوینلو پیوسته‌ که‌ این‌ اتحادیه‌، به‌ احتمال‌ زیاد در پی‌ تسخیر همدان‌ به‌ دست‌ قرایوسف‌ در 811، تشکیل‌ یافته‌ بود. به‌ هر حال‌ رهبران‌ ایل‌ بهارلو در عهد سلطنت‌ جهانشاه‌ (841 ـ872) به‌ مقامی‌ رسیدند. در آن‌ دوره‌، علی‌ شکَربیگ‌ از عشیره‌ بَلال‌ یا بولالّو ، ایل‌بیگیِ (رئیس‌ ایل‌) بهارلو بود. به‌ قول‌ عبدالباقی‌ نهاوندی‌، شکربیگ‌ یکی‌ از تواناترین‌ سرداران‌ قراقوینلو بود و بیشتر نواحی‌ غربی‌ و جنوب‌ غربی‌ ایران‌ در 861 به‌ دست‌ او فتح‌ شد (ج‌ 1، ص‌ 46ـ 49). علی‌ شکربیگ‌ با خاندان‌ قراقوینلو که‌ حکومت‌ را در دست‌ داشتند، پیوندهای‌ زناشویی‌ برقرار کرد، اما چگونگی‌ این‌ پیوندها هنوز روشن‌ نیست‌. به‌ گفتة‌ بابر * ، جهانشاه‌، پاشابیگم‌ دختر علی‌ شکربیگ‌ را به‌ همسری‌ برگزید (ص‌ 49)، اما به‌ قول‌ فضل‌الله‌ روزبهان‌، پسر جهانشاه‌، محمدمیرزا، بود که‌ با آن‌ زن‌ ازدواج‌ کرد (مینورسکی‌، 1957، ص‌ 42).پسر علی‌ شکربیگ‌، پیرعلی‌ بیگ‌ (که‌ گاه‌ شیرعلی‌ بیگ‌ نیز خوانده‌ شده‌ است‌)، پس‌ از پدر ایل‌بیگی‌ بهارلو شد. وی‌ یکی‌ از صاحب‌منصبان‌ جهانشاه‌ بود و هنگامی‌ که‌ جهانشاه‌ در 872 از اوزون‌ حسن‌ آق‌قوینلو شکست‌ خورد، به‌ اتفاق‌ ابراهیم‌بیگ‌، نوة‌ جهانشاه‌، و چهار یا پنجهزار خانوار بهارلو به‌ تیموریان‌ خراسان‌ پناه‌ برد. در آنجا رهبران‌ تبعیدی‌ وارد خدمت‌ ابوسعید * گورکان‌ (متوفی‌ 873) شدند. ابوسعید بازپسین‌ فرمانروای‌ تیموری‌ بود که‌ کوشید تا دوباره‌ حکومت‌ تیموری‌ را، از کاشغر گرفته‌ تا ماوراء قفقاز، به‌ چنگ‌ آورد (بابر، همانجا). پس‌ از اینکه‌ ابوسعید نیز از اوزون‌ حسن‌ در 873 شکست‌ خورد، پیرعلی‌بیگ‌ و ابراهیم‌بیگ‌ به‌ سلطان‌ حسین‌ بایقرا (حک : 875ـ912) که‌ فرمانروای‌ تیموری‌ خراسان‌ بود، پیوستند. اوزون‌ حسن‌ بارها به‌ حسین‌ بایقرا نامه‌ نوشت‌ و بازگرداندن‌ رهبران‌ تبعیدی‌ را خواستار شد (یکی‌ از این‌ پیامها در استانبول‌ محفوظ‌ است‌؛ کتابخانة‌ نورعثمانیه‌ 4031، ش‌ 51، مجموعة‌ منشآت‌، گ‌ 3 پ‌ ـ 7 پ‌)، اما چون‌ پاسخی‌ به‌ اوزون‌ حسن‌ نرسید، او سه‌ سپاه‌ به‌ خراسان‌ گسیل‌ کرد (میرخواند، ج‌ 7، ص‌ 16ـ17؛ وودز ، ص‌ 125). بعدها پیرعلی‌ بیگ‌ از حسین‌ بایقرا بُرید و به‌ خدمت‌ سلطان‌ محمود، سومین‌ پسر ابوسعید، درآمد که‌ خود را در حصار شادمان‌ (در تاجیکستان‌ کنونی‌) بر اریکة‌ قدرت‌ استوار کرده‌ بود. در آنجا پاشابیگم‌ ـ که‌ بیوه‌ شده‌ و به‌ دنبال‌ برادرش‌ پیرعلی‌بیگ‌ به‌ تبعید رفته‌ بود ـ با سلطان‌ محمود ازدواج‌ کرد ( بابر ، همانجا؛ مینورسکی‌، 1957، ص‌ 42).پس‌ از مرگ‌ اوزون‌ حسن‌ در 882، پیرعلی‌ بیگ‌ کوشید تا دوباره‌ قدرت‌ پیشین‌ خود را در ایران‌ به‌ چنگ‌ آورد؛ پس‌ به‌ اتفاق‌ برادرش‌ بَیرام‌ بیگ‌ و یکی‌ از برادران‌ سلطان‌ محمود به‌ نام‌ ابوبکر، در رأس‌ نیرویی‌ مرکب‌ از سپاهیان‌ بهارلو و چَغَتای‌ از راه‌ سیستان‌ و بم‌ به‌ ایالت‌ کرمان‌ حمله‌ کرد. این‌ سپاهِ عشایری‌، کرمان‌ و سیرجان‌ را که‌ چندان‌ دفاعی‌ از آنها نشد تصرف‌ کرد و سپس‌ به‌ سوی‌ فارس‌ رفت‌. اما نیروی‌ اعزامی‌ پادشاه‌ جدید آق‌قوینلو، سلطان‌ یعقوب‌ * (حک : 883 ـ 896)، آن‌ سپاه‌ را شکست‌ داد. پیرعلی‌ بیگ‌ و بیرام‌بیگ‌ و ابوبکر، خانواده‌های‌ خود را در سیرجان‌ رها کردند و به‌ گرگان‌ گریختند. در آنجا نیرویی‌ که‌ حسین‌ بایقرا فرستاده‌ بود به‌ آنان‌ تاخت‌؛ ابوبکر کشته‌ شد و سران‌ بهارلو گرفتار آمدند. آنها پیرعلی‌ بیگ‌ را کور کردند و بیرام‌بیگ‌ را کشتند (مینورسکی‌، 1957، ص‌ 42ـ43).پس‌ از پیرعلی‌ بیگ‌، پسرش‌ جان‌علی‌ بیگ‌، ایل‌بیگی‌ بهارلو شد (بابر به‌ اشتباه‌ او را یارعلی‌ خوانده‌ است‌). وی‌ در بَدَخشان‌ مستقر شد و در اواخر دهة‌ 900 به‌ خدمت‌ بابر درآمد ( بابر ، ص‌ 91). جان‌علی‌ بیگ‌ هنگامی‌ که‌ در 905 به‌ نمایندگی‌ از طرف‌ بابر در ناحیة‌ اَندیجان‌ می‌جنگید سنگی‌ چنان‌ محکم‌ به‌ سرش‌ خورد که‌ [ برای‌ معالجه‌ ] ناگزیر از شکافتن‌ کاسة‌ سر شدند (همان‌، ص‌ 109). با وجود این‌ صدمه‌ها همچنان‌ در خدمت‌ بابر بود و به‌ دنبال‌ او تا کابل‌ و سپس‌ به‌ هندوستان‌ رفت‌ (همان‌، ص‌ 546).پسر جان‌علی‌ بیگ‌، سیف‌علی‌ بیگ‌، نیز در دربار بابر خدمت‌ کرد؛ پس‌ از مرگ‌ بابر، به‌ خدمت‌ همایون‌ (حک : 937ـ 963) درآمد و خود به‌ هنگام‌ مرگ‌، حاکم‌ غزنی‌ بود. پسر سیف‌ علی‌بیگ‌، بیرام‌خان‌ (متوفی‌ 968)، یکی‌ از دولتمردان‌ مشهور هندوستان‌ در عهد مغول‌ شد. وی‌ خانبابای‌ (محافظ‌ و نگهبانِ) اکبر و نخستین‌ خانِ خانان‌ (وزیر اعظم‌) او بود. بیرام‌ همچنین‌ دانشمند و شاعری‌ برجسته‌ و از حامیان‌ هنر بود (رجوع کنید به بیرام‌خان‌ * ).سلطانقلی‌ قطب‌ الملک‌ ـ ماجراجوی‌ ترک‌ که‌ در 901 سلسلة‌ قطب‌ شاهی‌ را در گُلْکُنده‌ در دکن‌ بنیاد نهاد ـ نیز بهارلو بود (فرشته‌، ص‌ 167). این‌ سلسله‌ در طی‌ تقریباً دو قرن‌ فرمانروایی‌ خود (901ـ 1098)، فرهنگ‌ هندی‌ ـ اسلامی‌ بارزی‌ پدید آورد (رجوع کنید به قطب‌ شاهیه‌ * ).در خلال‌ دورة‌ پس‌ از سقوط‌ قراقوینلوها، بهارلوهایی‌ که‌ در غرب‌ ایران‌ مانده‌ بودند، بتدریج‌ با چندین‌ طایفة‌ دیگر قراقوینلو در آذربایجان‌ ساکن‌ شدند. ظاهراً آنها با آق‌قوینلوها همکاری‌ می‌کرده‌اند، زیرا در 907 که‌ شاه‌ اسماعیل‌ اول‌ صفوی‌ (حک : 905ـ930) در نخجوان‌ به‌ الوند بن‌ یوسف‌، از حکام‌ آق‌قوینلو، حمله‌ کرد کسی‌ به‌ نام‌ حسن‌بیگ‌ شکر اوغلو از هم‌پیمانان‌ الوندبن‌ یوسف‌ بوده‌ است‌ (روملو،ج‌ 12، ص‌ 80ـ81؛ خواندمیر، ج‌ 4، ص‌ 463).در دورة‌ صفوی‌، بهارلوها نقش‌ عمده‌ای‌ بر عهده‌ نداشتند. به‌ عقیدة‌ ملکم‌، ایل‌ بهارلو یکی‌ از هفت‌ ایلی‌ بوده‌ است‌ که‌ تکیه‌گاه‌ اصلی‌ نخستین‌ شاهان‌ صفوی‌ را تشکیل‌ می‌دادند (ج‌ 1، ص‌ 326)، اما هیچ‌ منبع‌ موثقی‌ این‌ ادعا را تأیید نمی‌کند. حسن‌ روملو (ج‌ 12، ص‌ 211، 602) تنها به‌ دو تن‌ بهارلوی‌ سرشناس‌ در آن‌ دوره‌ اشاره‌ می‌کند، یکی‌ محمد بهارلو که‌ در 922 فرمانده‌ دژ بلخ‌ بوده‌ و دیگری‌ ولی‌بیگ‌ بهارلو که‌ پس‌ از مرگ‌ شاه‌ طهماسب‌ در 984، به‌ اتفاق‌ بسیاری‌ دیگر از سران‌ قزلباش‌، از اسماعیل‌ میرزا برای‌ رسیدن‌ به‌ تاج‌ و تخت‌ حمایت‌ کرده‌ است‌. از این‌ گذشته‌ در فهرست‌ منجّم‌باشی‌ ـ که‌ شامل‌ نامهای‌ هشت‌ ایل‌ عمدة‌ قزلباش‌ است‌ ـ اسم‌ بهارلوها نیامده‌ است‌ ( تذکرة‌الملوک‌ ، ص‌ 194).امروزه‌ بازماندگانی‌ از ایل‌ بهارلو در ترکیه‌ و روسیه‌ و ایران‌ پراکنده‌اند. روستایی‌ به‌ نام‌ بهارلو در شهرستان‌ دیار بکر واقع‌ در شرق‌ آناطولی‌ وجود دارد ( > فرهنگ‌ جغرافیایی‌ < ، ش‌ 46، ص‌ 69). در جمهوری‌ آذربایجان‌ افرادی‌ از ایل‌ بهارلو در ناحیة‌ شُوشا و زنگه‌زور یافت‌ می‌شوند (ولیلی‌ بهارلو، ص‌ 61). سه‌ روستا نیز به‌ نام‌ بهارلو در جمهوری‌ آذربایجان‌ وجود دارد ( > فرهنگ‌ جغرافیایی‌ < ، ش‌ 42، ج‌ 1، ص‌ 238). گروه‌ دیگری‌ از بهارلوها را می‌توان‌ در آذربایجان‌ ایران‌ سراغ‌ کرد. دانشمند فرانسوی‌، اوژن‌ اوبن‌ ، که‌ در 1324/ 1906 در آذربایجان‌ سفر می‌کرد، با بهارلوهایی‌ برخورد کرد که‌ در دشت‌ دیزَج‌ رود واقع‌ در شمال‌ شرقی‌ مراغه‌ سکونت‌ داشتند (ص‌ 101). اینان‌ می‌بایست‌ همان‌ گروهی‌ باشند که‌ شیل‌ پیشتر عدة‌ آنها را به‌ دو هزار خانوار تخمین‌ زده‌ بود (ص‌ 396). امروز این‌ بهارلوها هویّت‌ ایلی‌ خود را از دست‌ داده‌اند و نامشان‌ در هیچیک‌ از فهرستهای‌ ایلات‌ آذربایجان‌ نیامده‌ است‌. اما منطقه‌ای‌ که‌ در آن‌ به‌ سر می‌برند شامل‌ روستاهایی‌ است‌ که‌ نامهایشان‌ بسیار پرمعنی‌ است‌، مانند بولالّو نام‌ طایفة‌ اصلی‌ بهارلو در سده‌های‌ نهم‌ و دهم‌، و آغاچ‌ اَری‌ نام‌ طایفة‌ دیگری‌ از قراقوینلوها. در آن‌ حوالی‌ روستاهایی‌ هست‌ به‌ نامهای‌ آلپاوُت‌ و بارانلو که‌ نام‌ دو طایفة‌ دیگر از قراقوینلوهاست‌ (رزم‌آرا، ج‌ 4، ص‌ 37، 41، 72، 99). در نقطه‌ای‌ جنوبی‌تر (در ناحیة‌ سنندج‌) نیز روستایی‌ به‌ نام‌ بهارلو وجود دارد (همان‌، ج‌ 5، ص‌ 60).در مشرق‌ ایران‌ برخی‌ از بهارلوها در روستای‌ بهارمَرز، دوازده‌ کیلومتری‌ جنوب‌ دَرمیان‌، نزدیک‌ مرز افغانستان‌، در جنوب‌ خراسان‌ زندگی‌ می‌کنند. روستایی‌ به‌ نام‌ بلال‌ نیز در سه‌ کیلومتری‌ شمال‌ غربی‌ همان‌ استان‌ وجود دارد (همان‌، ج‌ 9، ص‌ 60، 65). به‌ گفتة‌ حسن‌ فَسایی‌ (1312ـ1313، ج‌ 2، ص‌ 310) در خوارزم‌ (خیوه‌) نیز ایلی‌ به‌ نام‌ بهارلو وجود دارد.در استان‌ کرمان‌، عشیرة‌ کوچکی‌ به‌ نام‌ بَربِهارلو وجود دارد که‌ محل‌ سکونت‌ آنها بین‌ رابُر و بِزِنجان‌ است‌ و در اواخر دورة‌ قاجاریه‌ متشکل‌ از تقریباً چهل‌ خانوار بوده‌ است‌ (فیلد ، ص‌ 235).سرانجام‌، باید از ایل‌ بهارلو در فارس‌ یاد کرد. بنابر روایات‌ ایلی‌، این‌ بهارلوها از شمال‌ غرب‌ ایران‌ به‌ این‌ خطّه‌ آمده‌اند (مصاحبه‌های‌ شخصی‌ نویسنده‌ با ابراهیم‌خان‌ بهارلو و امیر آقاخان‌ بهارلو، شیراز 1336 ش‌)، اما این‌ واقعیت‌ که‌ یکی‌ از تیره‌های‌ آنان‌ مَشهَدلو خوانده‌ می‌شود دال‌ بر آن‌ است‌ که‌ آنان‌ از جملة‌ بهارلوهایی‌ هستند که‌ پس‌ از برافتادن‌ حکومت‌ قراقوینلو به‌ خراسان‌ گریختند. به‌ عقیدة‌ فیلد، آنان‌ در سده‌های‌ دوازدهم‌ و سیزدهم‌ در فارس‌ مستقر شده‌اند (ص‌ 216)؛ اما اگر آنها از خراسان‌ آمده‌ باشند، این‌ نظر نمی‌تواند درست‌ باشد. شاید بتوان‌ بَربِهارلوهای‌ کرمان‌ و بهارلوهای‌ فارس‌ را اخلاف‌ بهارلوهایی‌ به‌ شمار آورد که‌ پس‌ از شکست‌ علی‌بیگ‌ و برادرش‌ بیرام‌بیگ‌ از قوای‌ سلطان‌ یعقوب‌ آق‌قوینلو (در 883)، در سیرجان‌ رها شدند، زیرا بَرِبهارلوهای‌ سیرجان‌ و بهارلوهای‌ فارس‌ در ناحیه‌ای‌ درست‌ در جنوب‌ غربی‌ آن‌ منطقه‌، ساکن‌ شده‌اند.بهارلوهای‌ فارس‌ تا دهة‌ 1280 کاملاً چادرنشین‌ بودند. ییلاق‌ آنان‌ نواحی‌ رامْجِرد و مرودشت‌ و کَمین‌ در شمال‌ شیراز، و قشلاق‌ آنها در حوالی‌ داراب‌ و دشت‌ ایزدخواست‌ لارستان‌ [ که‌ بخش‌ حاجی‌آباد در آن‌ واقع‌ است‌ ] ، در جنوب‌ شرقی‌ استان‌ فارس‌ بود (فسایی‌، همانجا). شیل‌ شمار آنان‌ را در 1266/ 1849، 230 ، 1 خانوار (ص‌ 399)، و ابت‌ در 1267/ 1850 دو هزار خانوار تخمین‌ زده‌ است‌ (ص‌ 153). آخرین‌ رهبر مهم‌ آنان‌، ملااحمدخان‌ بزرگی‌، از تیرة‌ احمدلو بود که‌ از 1268 تا 1275 منصب‌ ایل‌بیگی‌ داشت‌ (فسایی‌، 1312ـ1313، ج‌ 2، ص‌ 310ـ 311). پس‌ از مرگ‌ او، کشمکشی‌ خونین‌ برای‌ دستیابی‌ به‌ قدرت‌ رخ‌ داد؛ قتل‌عامهای‌ مکرری‌ صورت‌ گرفت‌ و تلفات‌ انسانی‌ به‌ حدی‌ زیاد بود که‌ ایل‌ دیگر نتوانست‌ قدرت‌ سابق‌ را بازیابد و افراد ایل‌ چنین‌ تشخیص‌ دادند که‌ دیگر شمارشان‌ چندان‌ نیست‌ که‌ بتوانند در کوچهای‌ طولانی‌ فصلی‌ ـ که‌ بدان‌ خو گرفته‌ بودند ـ شرکت‌ جویند. بهارلوهای‌ بازمانده‌ در قشلاقهای‌ خود سکونت‌ کردند و با تحصیل‌ درآمدی‌ از کشاورزی‌ و شبانی‌ و نیز راهزنی‌ امرار معاش‌ می‌کردند. پلی‌ که‌ آنان‌ را در فاصلة‌ سالهای‌ 1276ـ1286/ دهة‌ 1860 دیده‌ است‌، می‌نویسد که‌ ایشان‌ «بسیار شریر و مشتی‌ راهزن‌اند که‌ با کشتن‌ یکدیگر خود و کدخداهایشان‌ را نابود کرده‌اند، و آنچه‌ از آنان‌ باقی‌ مانده‌، معدودی‌ سوار است‌ که‌ از اینجا به‌ آنجا می‌روند و در راه‌ خود به‌ هرکس‌ برخورند او را غارت‌ می‌کنند» (ص‌ 183). در نوشته‌های‌ وان‌ (ص‌ 97)، ویلسون‌ (ص‌ 47)، دمورنیی‌ (ص‌ 103)، سایکس‌ (ج‌ 2، ص‌ 479) و دیگران‌، ملاحظاتی‌ مشابه‌ مطالب‌ مذکور می‌توان‌ یافت‌. وصف‌ راهزنیهای‌ آنها در وقایع‌ اتفاقیّه‌ نیز آمده‌ است‌.در 1278، ایل‌ بهارلو جذب‌ ایلات‌ خمسه‌ شد. این‌ اتحادیه‌ را والی‌ فارس‌، سلطان‌ مُراد میرزا، برای‌ مهار کردن‌ نفوذ روزافزون‌ اتحادیة‌ ایلات‌ قشقایی‌ تشکیل‌ داده‌ بود (اوبرلینگ‌ ، ص‌ 65). ایل‌ بهارلوی‌ فارس‌ در 1311 ش‌ بالغ‌ بر هشتهزار خانوار و متشکل‌ از بیست‌ تیره‌ بود: ابراهیم‌خانی‌، احمدلو، اسماعیل‌خانی‌، بوربور، بَکْلَه‌، جام‌ بزرگی‌، جرگه‌، جوقَه‌، حاجی‌ تَرلو، حاجی‌ عّطارلو، حیدرلو، رسول‌خانی‌، سَقّز، صفی‌خانی‌، عیسی‌ بیگلو، کریملو، کلاه‌پوستی‌، مشهدلو، ناصر بیگلو، وَرَثه‌ (کیهان‌، ج‌ 2، ص‌ 86).از جنگ‌ جهانی‌ دوم‌ (1939ـ 1945) به‌ این‌ سو، بهارلوها کاملاً یکجانشین‌ شده‌اند و در تمام‌ سال‌ در دهستانهای‌ فَسارود و خُسویه‌ و قریة‌الخَیر در بخش‌ داراب‌ به‌ سر می‌برند (رزم‌آرا، ج‌ 7، ص‌ 88، 165، 171). به‌ گفتة‌ گرود ، پزشک‌ انگلیسی‌ که‌ در اواخر جنگ‌ به‌ فارس‌ سفر کرده‌، بهارلوها «سازمان‌ و خصایص‌ ایلی‌ را بسرعت‌ از دست‌ می‌دهند» (ص‌ 44)؛ «آنان‌ که‌ روزگاری‌ بهترین‌ سوارکاران‌ و هول‌انگیزترین‌ جنگجویان‌ و راهزنان‌ شرق‌ فارس‌ بودند، متأسفانه‌ در نتیجة‌ ابتلا به‌ مالاریا و بیماریهای‌ ناشی‌ از کثافات‌ فزایندة‌ مساکن‌ خود، رو به‌ نیستی‌ و انحطاط‌ نهاده‌اند» (همانجا).جمعیت‌ ایل‌ در 1336 ش‌، به‌ چهار هزار تن‌ کاهش‌ یافته‌ بود (مصاحبة‌ شخصی‌ با امیر آقاخان‌ بهارلو).منابع‌: ابوبکر تهرانی‌، کتاب‌ دیار بکریّه‌ ، چاپ‌ لوگال‌ و سومر، تهران‌ 1356 ش‌؛ غیاث‌الدین‌بن‌ همام‌الدین‌ خواندمیر، تاریخ‌ حبیب‌السیر ، چاپ‌ محمد دبیرسیاقی‌، تهران‌ 1362 ش‌؛ حسینعلی‌ رزم‌آرا، فرهنگ‌ جغرافیائی‌ ایران‌ ( آبادیها )، تهران‌ 1328ـ1332 ش‌؛ حسن‌ روملو، احسن‌التواریخ‌ ، چاپ‌ عبدالحسین‌ نوائی‌، ج‌ 12، تهران‌ 1357 ش‌؛ محمد قاسم‌بن‌ غلامعلی‌ فرشته‌، تاریخ‌ فرشته‌ ، کانپور 1884؛ حسن‌بن‌ حسن‌ فسایی‌، تاریخ‌ فارسنامة‌ ناصری‌ ، چاپ‌ سنگی‌ تهران‌ 1312ـ1313/ 1989ـ1896؛ مسعود کیهان‌، جغرافیای‌ مفصّل‌ ایران‌ ، تهران‌ 1310ـ 1311 ش‌؛ محمدبن‌ خاوندشاه‌ میرخواند، روضة‌الصّفا ، لکهنو 1874؛ عبدالباقی‌ نهاوندی‌، مآثر رحیمی‌ ، کلکته‌ 1924؛ وقایع‌ اتّفاقیّة‌: مجموعه‌ گزارشهای‌ خفیه‌نویسان‌ انگلیس‌ در ولایات‌ جنوبی‌ ایران‌ از سال‌ 1291 تا 1322 قمری‌ ، چاپ‌ سعیدی‌ سیرجانی‌، تهران‌1362، فهرست‌، ذیل‌ مادّه‌؛K. E. Abbott, "Notes taken on a journey eastwards from Shira ¨z ... in 1850", Journal of the Royal Geographical Society , 27, 1857; Eugةne Aubin, La Perse d'aujourd'hui , Paris 1908; Ba ¦bur, Emperor of India, The Ba ¦bur-na ¦ma , English trans. by Annette Susannah Beveridge, London 1969; G. Demorgny "Les rإformes administrative en Perse", pt. 1, Revue du monde musulman , 12 (March 1913); EI 2 , s.vv. "Baha ¦rlu ¦", (by V. Minorsky), "Bayra ¦m Khan", (by A. S. Bazmee Ansari), "K ¤ara ¦Gخzlد", (by F. Sدmer), "K ¤ut ¤b Sha ¦h ¦â" (by R. M. Eaton); Hasan Ibn H ¤asan Fasa ف ¦â, History of Persia under Qa ¦ja ¦r rule , tr. H. Busse, New York 1972, 208ff., 219, 221, 307, 336, 340ff., 360ff., 363ff., 387, 388n., 390, 391 n., 418; H. Field, Contributions to the anthropology of Iran , Chicago 1939; O. Garrod, "The nomadic tribes of Persia to-day", Journal of the Central Asian Society , 33, 1946; Gazetteer no. 42: U.S.S.R., 2nd ed., Washington D. C. 1970; Gazetteer no. 46: Turkey , Washington D. C. 1960; A. Houtum- Schindler, Eastern Persian Irak , London 1896; M. S. Ivanov, Plemena Farsa , Moscow 1961, 50-52; Mah ¤mu ¦d b. Hدseyin Ka ¦ىg ¦ar ¦â, Div a ¦nد Lأgat-it-Tدrk Tercemesi , tr. Besim Atalay, Ankara 1985-1986; J. Malcolm, The history of Persia , London 1829; V. Minorsky, "The clan of the Qara-Qoyunlu rulers", in Mإlanges Fuad Kخprدlد , Istanbul 1955; idem, Persia in A. D. 1478-1490 , London 1957; C. Niebuhr, Reisenbeschreibung nach Arabien und andern umliegenden Lجndern , Copenhagen 1774; P. Oberling, The Qashqa ¦ Ýi nomads of Fa ¦rs , The Hague, 1974; L. Pelly, "Brief account of the province of Fa ¦rs," Transactions of the Bombay Geographical Society , 17, 1963; M. L. Sheil, Glimpses of life and manners in Persia , London 1856; F. Sدmer, Kara Koyunlular I , Ankara 1967; P. M. Sykes, A history of Persia , 3rd ed., London 1951; Tda ¢kerat al-molu ¦k: a manual of S ¤afavid administration (ca. 1137/ 1725), ed. & tr. by V. Minorsky, London 1943; M. H. Valili Baharlu, Azerbaycan, cog §rafi, tabii, etnograf i ve iktisadi mدlہhazہt , Baku 1921; H. B. Vaughan, "A journey through Persia, 1887-1888", Royal Geographical Society, supplementary papers , III/2, 1892; A. T. Wilson, South west Persia ... 1907-1914 , London 1941; John E. Woods, The Aqqoyunlu: clan, confederation, empire , Minneapolis 1976.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

اوبرلینگ ( ایرانیکا )

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده