بهارستان غیبی [ غائبی ]
معرف
تاریخی‌ مفصل‌ به‌ فارسی‌ درباره‌ اُریسا/اریسه‌ در سالهای‌ 1017 تا 1034 تألیف‌ میرزا ناتْهَن‌ علاءالدین‌ اصفهانی‌
متن
بهارستان‌ غیبی‌ [ غائبی‌ ] ، تاریخی‌ مفصل‌ به‌ فارسی‌ درباره‌ اُریسا/اریسه‌ در سالهای‌ 1017 تا 1034 تألیف‌ میرزا ناتْهَن‌ علاءالدین‌ اصفهانی‌. پدر او، ملک‌علی‌ اهتمام‌خان‌، مهاجری‌ ایرانی‌ بود که‌ در زمان‌ سلطنت‌ اکبر، مقام‌ کوتوالی‌ آگره‌ را عهده‌دار بود، و جهانگیر او را در 1016 به‌ منصب‌ فرماندهی‌ هزار دَت‌ (پیاده‌) و سیصد سوار ارتقا داد و به‌ عنوان‌ میر بحر (فرمانده‌ توپخانه‌ و ناوگان‌) به‌ بنگال‌ فرستاد (رجوع کنید به جهانگیر، ص‌ 68؛ بهارستان‌ غیبی‌ ، نسخة‌ خطی‌، گ‌2پ‌). در بنگال‌، علاءالدین‌ در ابواب‌جمعی‌ پدرش‌ به‌ خدمت‌ پرداخت‌ و به‌ اسلام‌خان‌ چَشتی‌، حاکم‌ بنگال‌، بهار و اریسا، نزدیک‌ شد. پس‌ از مرگ‌ اهتمام‌خان‌ در 1021، علاءالدین‌ با درجة‌ فرمانده‌ نظامی‌ پانصد دَت‌ و 250 سوار به‌ خدمت‌ پادشاه‌ درآمد ( بهارستان‌ غیبی‌ ، گ‌97پ‌)، و بعدها لقب‌ «شتاب‌خان‌» به‌ او داده‌ شد.بهارستان‌ غیبی‌ ، که‌ در 1034 تألیف‌ شده‌، تنها اثر ادبی‌ علاءالدین‌ و حاوی‌ خاطرات‌ اوست‌. این‌ کتاب‌ اثر تاریخی‌ مهمی‌ است‌ که‌ به‌ سبکی‌ ساده‌ و بی‌پیرایه‌ نوشته‌ شده‌ ولی‌ حاوی‌ توصیف‌ دست‌ اول‌ و تفصیلی‌ رویدادهای‌ نظامی‌، سیاسی‌ و اجتماعی‌ بنگال‌ و اریسا در رُبع‌ اول‌ سدة‌ یازدهم‌ قمری‌ است‌.این‌ کتاب‌ اطلاعات‌ مفصلی‌ دربارة‌ قدرت‌ نظامی‌ افغانهای‌ کَرّنی‌ و نوهَنی‌ در شرق‌ بنگال‌، افغانهای‌ پَنی‌ در اریسا و روابط‌ دربار مغولان‌ هند با حکام‌ غیرمسلمان‌ کوچ‌ بَهار، آسام‌، اریسا، تیپرا ، و ارّکان‌ به‌ دست‌ می‌دهد ( بهارستان‌ غیبی‌ ، گ‌78پ‌، 97پ‌، 104پ‌، 211ـ212پ‌). شگفت‌ اینکه‌ بهارستان‌ غیبی‌ ظاهراً چندان‌ مورد توجه‌ قرار نگرفته‌ است‌ و مورخان‌ مغولی‌ متأخر، از آن‌ به‌ عنوان‌ منبع‌ اطلاعات‌ نقل‌قول‌ نمی‌کنند. شاید این‌ امر بدان‌ سبب‌ باشد که‌ سبک‌ کتاب‌ ادبی‌ نیست‌، و نیز مؤلف‌ مایل‌ است‌ که‌ خود و پدرش‌ را قهرمان‌ هر جنگی‌ که‌ در آن‌ شرکت‌ جسته‌اند قلمداد کند.این‌ کتاب‌ به‌ چهار «دفتر» و هر دفتر به‌ چند «داستان‌» تقسیم‌ شده‌ است‌. دفتر اول‌ که‌ «اسلام‌نامه‌» خوانده‌ شده‌ دربارة‌ وقایعی‌ است‌ که‌ در زمان‌ حکومت‌ اسلام‌خان‌ چَشتی در بنگال‌، بهار و اریسا به‌ وقوع‌ پیوسته‌ است‌؛ دفتر دوم‌ که‌ عنوانی‌ ندارد، به‌ دوران‌ حکومت‌ قاسم‌خان‌ می‌پردازد؛ عنوان‌ دفتر سوم‌ «ابراهیم‌نامه‌» و راجع‌ به‌ حکومت‌ ابراهیم‌خان‌ فیروز جنگ‌ است‌؛ دفتر چهارم‌ «واقعات‌ جهانشاهی‌» است‌ و به‌ ورود شاه‌جهان‌ امیر یاغی‌ به‌ بنگال‌ و غصب‌ قدرت‌ در آنجا اختصاص‌ دارد. از بهارستان‌ تنها یک‌ نسخه‌ باقی‌ است‌ که‌ در زمان‌ حیات‌ مؤلف‌ تهیه‌ شده‌ و در کتابخانة‌ ملی‌ پاریس‌ نگهداری‌ می‌شود. نسخه‌ای‌ عکسی‌ از این‌ دست‌نویس‌ در کتابخانة‌ دانشگاه‌ داکا موجود است‌ که‌ بُهرَه‌ ترجمة‌ ملخصی‌ از آن‌ تهیه‌ کرده‌ است‌ ( > تاریخ‌ جنگهای‌ مغولان‌ هند در آسام‌، کوچ‌بهار، بنگال‌، بهار، و اریسا در عهد سلطنت‌ جهانگیر و شاه‌جهان‌ < ، گوهَتی‌ ، 1936).منابع‌: جهانگیر، امپراتور هند، توزوک‌ جهانگیری‌ ، کلکته‌ 1864؛ محمد شریف‌ معتمد نخشبی‌، اقبالنامة‌ جهانگیری‌ ، کلکته‌ 1865؛ نعمت‌اللّه‌بن‌ حبیب‌اللّه‌، تاریخ‌ خان‌ جهانی‌ و مخزن‌ افغانی‌ ، چاپ‌ محمد امام‌الدین‌، ج‌ 2، داکا 1962؛Qeyam U'ddin Ahmad, "Mirza Nathan-a memoirist of the 17th century", in Historians of medieval India , ed., Mohibbul Hasan, New Delhi 1968; S.N. Bhattacharya, "Conquests of Islam Khan (1600-1613)", in Sarkar, History of Bengal II , Dacca 1948, 247-272, esp. p.247 n. 1; E. Blochet, Catalogue des manuscrits persan de la Bibliothةque nationale , Paris 1905-1934, I, 617; J. N. Sarkar, History of Bengal II , Dacca 1948, preface x; S. R. Sharma, Bibliography of Mughal India , Bombay 1938, repr. Philadelphia 1977, 69-70; Charles Ambrose Storey, Persian literature: a bio-bibliographical survey , Leiden 1927- , I/2, 714.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

صدّیقی ( ایرانیکا )

حوزه موضوعی

تاریخ

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده