بهارستان (۳)
معرف
نشریه‌ای‌ سیاسی‌ و خبری‌، به‌ مدیریت‌ حبیب‌الله‌ نوبخت‌ (متوفی‌ 1356 ش‌)
متن
بهارستان‌(3) ، نشریه‌ای‌ سیاسی‌ و خبری‌، به‌ مدیریت‌ حبیب‌الله‌ نوبخت‌ (متوفی‌ 1356 ش‌). نوبخت‌ در 1297 ش‌، مجله‌ای‌ به‌ نام‌ زندگانی‌ ، با همکاری‌ دوتن‌ دیگر به‌ چاپ‌ رساند، اما مجله‌ پس‌ از انتشار نخستین‌ شماره‌، توقیف‌ شد. پس‌ از آن‌، فکرآزاد را منتشر کرد که‌ آن‌ هم‌ پس‌ از دو شماره‌، توقیف‌ شد. سپس‌ نشر بهارستان‌ را آغاز کرد، اما پس‌ از انتشار دو شماره‌ به‌ دستور حکومت‌ از ادامة‌ کار آن‌ جلوگیری‌ شد تا اینکه‌ پس‌ از دوماه‌، با حکم‌ وزارت‌ معارف‌ در دورة‌ نصیرالدوله‌ بدر، آزاد شد. علت‌ اصلی‌ توقیف‌ روزنامه‌، انتشار مطالب‌ روشنگرانه‌ و درج‌ مقالاتی‌ در جهت‌ منافع‌ ملی‌، حقوق‌ مردم‌، و موضعگیری‌ علیه‌ بیگانگان‌ بود (کهن‌، ج‌ 2، ص‌ 710؛ صدرهاشمی‌، ج‌ 2، ص‌ 32، ج‌ 3، ص‌ 13، ج‌ 4، ص‌ 82).بهارستان‌ در شیراز به‌ صورت‌ هفتگی‌ و چاپ‌ سنگی‌، منتشر می‌شد (صدرهاشمی‌، ج‌ 2، ص‌ 32؛ قاسمی‌، ص‌ 96؛ برزین‌، ص‌ 93ـ94) و مندرجات‌ آن‌ به‌ ترتیب‌ عبارت‌ بود از: مقالة‌ اساسی‌ (در صفحة‌ اول‌)، اخبار ولایت‌ و اخبار خصوصی‌ دربارة‌ شهرستانها، اخبار ممالک‌ اسلامی‌ و سایر ممالک‌ (در صفحات‌ میانی‌) و آگهیها و ادامة‌ مطالب‌ قبل‌ (در صفحة‌ آخر). بهارستان‌ از «کودتای‌ سوم‌ اسفند * » طرفداری‌ می‌کرد، ازینرو مخالفان‌ کودتا به‌ آن‌ شدیداً اعتراض‌ کردند، و نوبخت‌ برای‌ مدتی‌ از کار نشریه‌ کناره‌ گرفت‌، اما پس‌ از مدتی‌ به‌ تهران‌ آمد و انتشار بهارستان‌ را از سرگرفت‌ (صدرهاشمی‌، ج‌ 2، ص‌ 32ـ33).از شمارة‌ هجدهم‌ سال‌ سوم‌ (1300 ش‌)، بهارستان‌ در تهران‌ هفته‌ای‌ سه‌ شماره‌ درمی‌آمد (صدر هاشمی‌؛ قاسمی‌؛ برزین‌، همانجاها) و بارها به‌ سبب‌ درگیری‌ با حکومت‌ وقت‌، از طرف‌ قوام‌السلطنه‌ و دیگر مسئولان‌ حکومتی‌، توقیف‌ شد. صفحة‌ اول‌ آن‌ دارای‌ چهارستون‌ و شامل‌ این‌ موضوعات‌ بود: ستون‌ اول‌ «مطالعات‌ یومیه‌»، دربارة‌ وقایع‌ و حوادث‌ روز؛ ستون‌ دوم‌ «گزارشات‌ دنیا»، دربارة‌ حوادث‌ جهان‌ ؛ ستون‌ سوم‌ «نمایندگان‌ ملت‌»، ویژة‌ مذاکرات‌ نمایندگان‌ مجلس‌ شورای‌ ملی‌؛ و ستون‌ چهارم‌ «اطلاعات‌ بهارستان‌»، ویژة‌ رویدادهای‌ پراکنده‌. سرمقاله‌ها نیز معمولاً با لحنی‌ تند و در اعتراض‌ به‌ سیاست‌ داخلی‌ و تجاوز خارجیها نوشته‌ می‌شد، برای‌ نمونه‌ سرمقالة‌ «انگلیس‌ انگلیس‌! خطر خطر!» که‌ در آن‌ از عملکرد استعمار انگلیس‌ دربارة‌ نفت‌ ایران‌ سخن‌ گفته‌ است‌ ( بهارستان‌ ، سال‌ 4، ش‌18) یا مقالة‌ «برسانید به‌ استبداد و ما را راحت‌ کنید» که‌ انتقاد از وضعیت‌ استبداد در کشور بود (همان‌، سال‌ 4، ش‌22). نوبخت‌، پس‌ از رفع‌ توقیف‌ بهارستان‌ که‌ به‌ سبب‌ شکایت‌ انگلیسیها صورت‌ گرفته‌ بود، ضمن‌ افشای‌ اقدامات‌ انگلیسیها خطاب‌ به‌ قوام‌ نوشت‌: «شما هنوز می‌خواهید ملت‌ ایران‌ مثل‌ گوسفند در مسیری‌ که‌ به‌ او نشان‌ می‌دهید حرکت‌ کند... آقای‌ قوام‌! ملت‌، حکومت‌ قادر و فعال‌ می‌خواهد... اگر می‌توانید عملاً ثابت‌ کنید والاّ ناچار کناره‌گیری‌ کنید» (همان‌، سال‌ 4، ش‌20). علاوه‌ بر اینها در بهارستان‌ از کاریکاتور و طنز نیز استفاده‌ می‌شد و از نیمة‌ دوم‌ سال‌ چهارم‌، چهارصفحه‌ کاریکاتور به‌ آن‌ افزوده‌ شد (همان‌، سال‌ 4، ش‌21). همچنین‌ در هرشماره‌ در بخشی‌ به‌ نام‌ «اکتر»، انتقادهای‌ سیاسی‌ ـ اجتماعی‌ در قالب‌ شعر یا نثر و به‌ صورت‌ طنز مطرح‌ می‌گردید. در مجموع‌، نشریة‌ بهارستان‌ ، به‌ سبب‌ سرمقاله‌های‌ تند و حساس‌، مطالب‌ مفید و اخبار متنوع‌، طنز و کاریکاتور خاص‌ خود، و نیز سبک‌ مخصوص‌ آن‌ در جدا کردن‌ مطالب‌، تازگی‌ بسیار داشت‌ (صدر هاشمی‌، ج‌ 2، ص‌ 33ـ34).نوبخت‌ علاوه‌ بر مدیریت‌ نشریه‌ و نویسندگی‌ و شاعری‌، فعالیت‌ سیاسی‌ نیز می‌کرد. او پس‌ از توقیف‌ بهارستان‌ ، چندین‌بار به‌ نمایندگی‌ مجلس‌ انتخاب‌ شد. از جمله‌ موضعگیریهای‌ او در مجلس‌، مخالفت‌ با هم‌پیمانی‌ ایران‌ با متفقین‌، و طرفداری‌ شدید او از آلمان‌ بود، ازینرو در اواخر جنگ‌ جهانی‌ دوم‌ (1318ـ1324 ش‌/ 1939ـ 1945) متفقین‌ او را تا پایان‌ جنگ‌ بازداشت‌ کردند. علاوه‌ بر نشریات‌ مذکور، نوبخت‌ مدیریت‌ مجلة‌ دنیای‌ ایران‌ و سپس‌ مسئولیت‌ مجلة‌ فکاهی‌ گل‌آتشی‌ را در شیراز نیز برعهده‌داشت‌ (همان‌، ج‌ 2، ص‌ 34ـ35، 297ـ 298، ج‌ 4، ص‌ 155).از نشریة‌ بهارستان‌ شماره‌هایی‌ از سالهای‌ دوم‌، چهارم‌، پنجم‌ و ششم‌ به‌ طور پراکنده‌ در کتابخانه‌های‌ مرکزی‌ دانشگاه‌ تهران‌، ملی‌ و شمارة‌ دومجلس‌ شورای‌ اسلامی‌ موجود است‌ (قاسمی‌، همانجا).منابع‌: مسعود برزین‌، شناسنامة‌ مطبوعات‌ ایران‌ از 1215 تا 1357 ش‌ ، تهران‌ 1371 ش‌؛ بهارستان‌ ، ش‌18، 20ـ22 (1340ـ1341)؛ محمد صدر هاشمی‌، تاریخ‌ جراید و مجلات‌ ایران‌ ، اصفهان‌ 1363ـ 1364 ش‌؛ فرید قاسمی‌، راهنمای‌ مطبوعات‌ ایران‌ عصر قاجار ( 1253 ق‌/ 1215 ش‌ ـ 1304 ش‌ )، تهران‌ 1372 ش‌؛ گوئل‌ کهن‌، تاریخ‌ سانسور در مطبوعات‌ ایران‌ ، تهران‌ 1363 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدکاظم آسایش طلب طوسی

حوزه موضوعی

اسلام معاصر

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده