بهادرشاه گجراتی
معرف
سلطانِ گُجَرات‌ (932ـ943) و دومین‌ فرزند مظفرشاه‌ دوم‌ (917ـ932)
متن
بهادرشاه‌ گُجَراتی‌ ، سلطانِ گُجَرات‌ (932ـ943) و دومین‌ فرزند مظفرشاه‌ دوم‌ (917ـ932). او که‌ با برادر بزرگتر خود سکندر روابط‌ خوبی‌ نداشت‌، در 931 گجرات‌ را ترک‌ گفت‌ و از راه‌ چتور و میوات‌ [ مِوار ؟ ] به‌ درگاه‌ ابراهیم‌ لودی‌، سلطان‌ دهلی‌، رفت‌ و شاهد نبرد وی‌ با بابُرشاه‌ مغول‌ در پانیپَت‌ شد.بهادرشاه‌ با شنیدن‌ خبر درگذشت‌ پدر و جلوس‌ سکندر بر تخت‌ سلطنت‌، به‌ گجرات‌ شتافت‌ و در چتور از خبر قتل‌ سکندر به‌دست‌ عمادالملکِ خوش‌قدم‌ اطلاع‌ یافت‌؛ و چون‌ بزرگان‌ مسلمان‌ گجرات‌ از او حمایت‌ کردند، در 26رمضان‌ 932 در اَنْهَلْواره‌ ـ پَتَّن‌، خود را پادشاه‌ خواند.بهادرشاه‌ آخرین‌ سلطان‌ قدرتمند گجرات‌ مستقل‌ بود. در 935 با همدستی‌ محمد دوم‌، سلطانِ خاندیش‌ ، و علاءالدین‌ عمادالملک‌، فرمانروای‌ بِرار، بر احمدنَگَر که‌ سلطان‌ آن‌ برهان‌ نظام‌شاه‌ بود، تاخت‌ و در 936 آن‌ را به‌ تصرف‌ درآورد. چنین‌ می‌نماید که‌ نظام‌شاه‌ به‌فرمانروایی‌ سلطان‌ گجرات‌، دست‌کم‌ تا 938ـ939، گردن‌ نهاده‌ بوده‌، اما روایات‌ تواریخ‌ عربی‌ و فارسی‌ دربارة‌ اینکه‌ او به‌نام‌ سلطانِ گجرات‌ خطبه‌ خوانده‌ و سکه‌ زده‌ است‌، به‌ دلیل‌ پیدا نشدن‌ سکه‌هایی‌ از آن‌ قبیل‌، قابل‌ تأیید نیست‌.در 937، بهادرشاه‌ به‌ محمود دوم‌ در مالوه‌ تاخت‌ و مَنْدو را گرفت‌. در 938، استحکامات‌ اُجَّین‌ و بهیلسا و رایسین‌ را که‌ به‌ راجپوتها تعلق‌ داشت‌، متصرف‌ شد و رئیس‌ استحکامات‌ موسوم‌ به‌ سلهادی‌ را دستگیر کرد. نیروهای‌ گجراتی‌ در دومین‌ حملة‌ خود در رمضان‌ 941 به‌ تصرف‌ چتور نایل‌ آمدند؛ لیکن‌ در پاییز همان‌ سال‌، آتش‌ جنگ‌ میان‌ بهادرشاه‌ و همایون‌ مغول‌ شعله‌ور شد و بهادرشاه‌ افغانان‌ لودی‌ و محمدزمان‌میرزا، داماد بابُر را، که‌ از بازداشتگاه‌ همایون‌ در قلعة‌ بَیانه‌ گریخته‌ بودند پناه‌ داد. بهادرشاه‌ که‌ به‌ دست‌ مغولها در مَنْدَسور و مَنْدو مغلوب‌ شده‌ و مقادیر کلانی‌ از گنجینة‌ او با سقوط‌ چامپانیر در صفر 942 به‌ دست‌ همایون‌ افتاده‌ بود از پرتغالیها استمداد کرد.پرتغالیها که‌ به‌ فرماندهی‌ نونودا کونها ، حاکم‌ گوآ ، در 937 در حمله‌ به‌ دیو شکست‌ خورده‌ بودند، در جمادی‌الا´خرة‌ 941، با دادن‌ وعدة‌ یاری‌ به‌بهادرشاه‌ در پیکار او با مغولها، بسین‌ را تصرف‌ کردند و در ربیع‌الثانی‌ 942، این‌ امتیاز را هم‌ به‌ دست‌ آوردند که‌ در دیو، که‌ بهادرشاه‌ به‌آنجا پناه‌ برده‌ بود، قلعه‌ای‌ بسازند. یاری‌ ظاهری‌ پرتغالیها به‌سلطانِ گجرات‌، همایون‌ شاه‌ را از تصرف‌ احمدنگر، پایتخت‌ بهادرشاه‌، بازنداشت‌.عقب‌نشینی‌ همایون‌ از گجرات‌ در 942، به‌قصد مقابله‌ با تهدید شیرخان‌، فرصت‌ مناسبی‌ برای‌ بهادرشاه‌ فراهم‌ آورد تا بیشتر متصرفات‌ خود را از چنگ‌ نیروهای‌ مغول‌، که‌ در این‌ هنگام‌ دستخوش‌ نفاق‌ و پراکندگی‌ و دلسردی‌ شده‌ بودند، به‌ درآورد. آنگاه‌ بهادرشاه‌ درصدد برآمد تا امتیازاتی‌ را که‌ در دیو به‌ پرتغالیها داده‌ بود، بازستاند. در سوم‌ رمضان‌ 943، بهادرشاه‌، در محیطی‌ آکنده‌ از بی‌اعتمادی‌ و بدگمانی‌ متقابل‌، جسورانه‌ با نُونوداکونها، در رزمناو قرارگاه‌ او در آبهای‌ دیو، دیدار کرد و در حینی‌ که‌ بر اثر احساس‌ خطر سراسیمه‌ به‌ ساحل‌ بازمی‌گشت‌، به‌ دست‌ سربازان‌ پرتغالی‌ که‌ تعقیبش‌ می‌کردند کشته‌ شد.منابع‌: ابوتراب‌ ولی‌، تاریخ‌ گجرات‌ ، چاپ‌ راس‌، کلکته‌ 1909، ص‌ 1ـ 35؛ عبدالله‌ محمدبن‌ عمر الغ‌خانی‌، ظفرالواله‌ بمظفّر و آله‌ ، چاپ‌ راس‌، لندن‌ 1910ـ1928؛ ج‌ 3، فهرست‌، ص‌ سی‌ و چهار؛ علی‌بن‌ عزیزالله‌ طباطبا، برهان‌ مآثر ، دهلی‌ 1355/1936، ص‌ 270ـ281؛ ابوالفضل‌بن‌ مبارک‌ علامی‌، اکبرنامه‌ ، کلکته‌ 1877ـ1886، ج‌ 1، ص‌ 126ـ146؛ محمد قاسم‌بن‌ غلامعلی‌ فرشته‌، گلشن‌ ابراهیمی‌ ، چاپ‌ سنگی‌ بمبئی‌ 1832، ج‌ 2، ص‌ 203ـ211، 416ـ417، 420ـ443؛ اسکندربن‌ محمد منجو، مرآت‌ سکندری‌ ، چاپ‌ سنگی‌ بمبئی‌ 1890، ص‌ 188ـ259؛ نظام‌الدین‌ احمد هروی‌، طبقات‌ اکبری‌ ، ج‌ 3، کلکته‌ 1935، ص‌ 193ـ234؛Joa ¦o de Barros, Decadas da Sua Asia , Lisbon 1777-1778, index, under Badur Chan ou Solta ¦o Badur, 26; Bombay Gazetteer (Gudjara ¦t) I, Ë, Bombay, 1896 347 ff.; Ferna ¦o Lopez de Castanheda, Historia da descombrimento e conquista da India pelos Portuguezes , Lisbon 1833, BK. VIII, Chs. XXIX-XXXIII, 69-85, IXXII, 180, XXXXIIII, 204, XCIII-CII, 225-246, CXXI, 285, CLI â-CLIIII, 349- 357, CLXIIII-CLXV, 384-390; M.S. Commissariat, History of Gujarat , I, 1938; Gaspar Correa, Lendas da India , Lisbon 1858-1864, index, 10 under Badur (Sulta ¦o, rei de Cambaya); Diogo de Couto, Da Asia , Lisbon 1779- 1788, index under Badur (Solta ¦o), 47; H ¤a ¦djd ¢j ¦âKhal ¦âfa, Tuh ¤fat al-Kiba ¦r fi Asfa ¦r al-Bih ¤a ¦r , tr. J. Mitchell, London 1831, 65-66;در بارة‌ سفیری‌ که‌ او در معیت‌ برهان‌بیگ‌ امیرلودی‌ به‌ استانبول‌ فرستادJ. von Hammer-Purgstall, Geschichte des Osmanischen Reiches , 2 nd ed. Pest 1840.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

هاردی ( د. اسلام )

حوزه موضوعی

شبه قاره هند و جنوب شرق آسیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده