بهاءالدین نیلی ابوالقاسم علی بن عبدالکریم
معرف
عالم‌ امامی‌ قرن‌ هشتم‌
متن
بهاءالدین‌ نیلی‌ ، ابوالقاسم‌ علی‌بن‌ عبدالکریم‌، عالم‌ امامی‌ قرن‌ هشتم‌. تاریخ‌ تولد و مرگ‌ او دانسته‌ نیست‌، ولی‌ تا حدود 800 زنده‌ و محل‌ تولدش‌ دهکدة‌ نیل‌، نزدیک‌ حِلّه‌ بوده‌ است‌. خاندان‌ او از سادات‌ حسینی‌ و از نسل‌ حسین‌ ذوالدمعه‌ پسر زید و مدتها عهده‌دار منصب‌ نقابت‌ علویان‌ بوده‌اند (قمی‌، ج‌ 2، ص‌ 94؛ زرکلی‌، ج‌ 5، ص‌ 116؛ کحّاله‌، ج‌ 7، ص‌ 128؛ بغدادی‌، ایضاح‌المکنون‌ ، ج‌ 1، ستون‌ 134؛ یاقوت‌ حموی‌، ج‌ 4، ص‌ 861؛ برای‌ آگاهی‌ از اختلاف‌ در ضبط‌ سلسله‌ نسب‌ بهاءالدین‌ رجوع کنید به امین‌، ج‌ 8، ص‌ 266؛ افندی‌ اصفهانی‌، ج‌ 4، ص‌ 125؛ برای‌ آگاهی‌ از چگونگی‌ قتل‌ او رجوع کنید به نوری‌، ج‌ 3، ص‌ 435).شهرت‌ علمی‌ بهاءالدین‌ بیشتر در نسب‌شناسی‌ و علوم‌ تفسیر و ادب‌ و عقاید است‌ و به‌نسّابه‌ هم‌ مشهور است‌. او از شاگردان‌ برجستة‌ فخرالمحققین‌ پسر علامه‌ حلی‌ و معاصر شهید اول‌ بوده‌ است‌. از شاگردان‌ برجستة‌ او می‌توان‌ از حسن‌بن‌ سلیمان‌ حلّی‌ صاحب‌ مختصر البصائر ، حسن‌بن‌ علی‌ مشهور به‌ابن‌العشرة‌ و شیخ‌ جمال‌الدین‌ احمدبن‌ فهد (ابن‌فهد) حلی‌ نام‌ برد. به‌ نیلی‌ تألیفاتی‌ نسبت‌ داده‌ شده‌ است‌ (رجوع کنید به افندی‌ اصفهانی‌، ج‌ 4، ص‌ 125ـ 128؛ امین‌، ج‌ 8، ص‌ 266ـ267) که‌ در انتساب‌ بعضی‌ از آنها به‌وی‌ اتفاق‌نظر وجود دارد. این‌ تألیفات‌ عبارت‌اند از : الانوارالالهیة‌ فی‌الحکمة‌الشرعیّة‌ (در منابع‌ مختلف‌ با عناوین‌ الانوارالمضیئة‌ و الانوارالبهیّة‌ ) در پنج‌ جلد، که‌ مطالب‌ آن‌ بترتیب‌ دربارة‌ کلام‌ بر مبنای‌ عقاید شیعه‌، ناسخ‌ و منسوخ‌، فقه‌ آل‌محمد صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلّم‌ در دو جلد و اسرار قرآن‌ و داستانهای‌ لطیف‌ است‌. صاحب‌ معالم‌ از جلد اول‌ این‌ کتاب‌ استفاده‌ کرده‌ است‌؛ وی‌ دو اثر دربارة‌ حدود هشتصد مورد از خطاهای‌ لفظی‌ و معنوی‌ زمخشری‌ نگاشته‌ که‌ از آن‌ با نامهای‌ الجزاف‌ من‌ کلام‌ صاحب‌الکشّاف‌ ، تبیان‌ انحراف‌ صاحب‌ الکشّاف‌ و نکت‌اللطاف‌ تعبیر شده‌ است‌؛ الدرالنضید فی‌ تعازی‌ الامام‌ الشهید ، دربارة‌ مقتل‌ و مراثی‌ حضرت‌ امام‌حسین‌ علیه‌السلام‌؛ ایضاح‌المصباح‌ ؛ کتاب‌ الغیبة‌ ؛ و کتاب‌ الرجال‌ (دربارة‌ این‌ کتابها رجوع کنید به امین‌، ج‌ 8، ص‌ 266ـ267؛ خوانساری‌، ج‌ 4، ص‌ 348؛ افندی‌ اصفهانی‌، ج‌ 4، ص‌ 126ـ127؛ آقابزرگ‌ طهرانی‌، ج‌ 2، ص‌ 442ـ443، ج‌ 12، ص‌ 173، ج‌ 3، ص‌ 332؛ بغدادی‌، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 1، ستون‌ 726؛ همو، ایضاح‌المکنون‌ ، ج‌ 1، ستون‌ 134، 157). چهار کتاب‌ از کتابهای‌ او در تألیف‌ بحار ، از مدارک‌ علامه‌ مجلسی‌ بوده‌ است‌ (مجلسی‌، ج‌ 1، ص‌ 17، 34).منابع‌: محمد محسن‌ آقابزرگ‌ طهرانی‌، الذریعة‌ الی‌ تصانیف‌ الشیعة‌ ، چاپ‌ علی‌نقی‌ منزوی‌ و احمد منزوی‌، بیروت‌ 1403/1983؛ عبدالله‌بن‌ عیسی‌ افندی‌ اصفهانی‌، ریاض‌العلماء و حیاض‌ الفضلاء ، چاپ‌ احمد حسینی‌، قم‌ 1401؛ محسن‌ امین‌، اعیان‌الشیعه‌ ، چاپ‌ حسن‌ امین‌، بیروت‌ 1403/ 1983؛ اسماعیل‌ بغدادی‌، ایضاح‌المکنون‌ ، ج‌ 1، در حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌الظنون‌ ، ج‌ 3، بیروت‌ 1410/1990؛ همو، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 1، در حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌الظنون‌ ، ج‌ 5، بیروت‌ 1410/1990؛ محمدباقربن‌ زین‌العابدین‌ خوانساری‌، روضات‌ الجنات‌ فی‌ احوال‌ العلماء و السادات‌ ، چاپ‌ اسدالله‌ اسماعیلیان‌، قم‌ 1390ـ1392؛ خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام‌ ، بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛ عباس‌ قمی‌، کتاب‌ الکنی‌ و الالقاب‌ ، صیدا 1357ـ 1358، چاپ‌ افست‌ قم‌ [ بی‌تا. ] ؛ عمررضا کحاله‌، معجم‌المؤلفین‌ ، دمشق‌ 1957ـ1961، چاپ‌ افست‌ بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛ محمد باقربن‌ محمدتقی‌ مجلسی‌، بحارالانوار ، بیروت‌ 1403/ 1983؛ حسین‌بن‌ محمدتقی‌ نوری‌، مستدرک‌الوسائل‌ ، چاپ‌ سنگی‌ تهران‌ 1318ـ1321، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1382ـ1383؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمود مهدوی دامغانی

حوزه موضوعی

قرآن و حدیث

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده