بهاءالدین مرغینانی
معرف
شاعر و دولتمرد قرن‌ هفتم‌
متن
بهاءالدّین‌ مرغینانی‌ ، شاعر و دولتمرد قرن‌ هفتم‌. اهل‌ مرغینان‌ بود که‌ اکنون‌ شهری‌ است‌ در جنوب‌ استان‌ فرغانة‌ جمهوری‌ ازبکستان‌، به‌ نام‌ «مرغیلان‌ » (رجوع کنید به د. ازبکستان‌ ، ج‌ 7، ص‌ 20ـ22).بهاءالدّین‌ در عصر استیلای‌ مغول‌ می‌زیست‌ و به‌ دادخواهی‌ و راست‌گویی‌ و پشتیبانی‌ از مردم‌ بی‌پناه‌ شهرت‌ داشت‌ ( د. تاجیکی‌ ، ج‌ 1، ص‌ 395» > دایرة‌المعارف‌ ادبیات‌ و هنر تاجیک‌ < ، ج‌ 1، ص‌ 254). به‌ سبب‌ فضل‌ و دانشی‌ که‌ داشت‌ در حکومت‌ یَیْسو (645ـ650)، نوادة‌ چنگیز، به‌ وزارت‌ رسید (جوینی‌، ج‌ 1، ص‌ 229) اما به‌ سعایت‌ برخی‌ از درباریان‌، به‌ دستور امیر حبش‌ عمید، یکی‌ از ملازمان‌ چُغَتای‌ پسر چنگیز، دربند شد (همان‌، ج‌ 1، ص‌ 230ـ231). در دوران‌ اسارت‌ هجوی‌ برای‌ حبش‌ سرود (رجوع کنید به همان‌، ج‌ 1، ص‌ 231) و به‌ فرمان‌ حبش‌ او را در میان‌ نمدی‌ پیچیدند و آنقدر مالیدند تا جان‌ سپرد (همانجا). جوینی‌ (همانجا) سه‌ رباعی‌ از بهاءالدّین‌ نقل‌ کرده‌ که‌ نمونه‌ای‌ از توان‌ شاعری‌ او است‌.در برخی‌ از مراجع‌ (مثلاً هدایت‌، ج‌ 1، ص‌ 447؛ مدرّس‌ تبریزی‌، ج‌ 1، ص‌ 293؛ آقابزرگ‌ طهرانی‌، ج‌ 9، قسم‌ 3، ص‌ 1031) شاعری‌ دیگر به‌ نام‌ بهاءالدّین‌ مرغینانی‌ (متوفی‌ 527) از روزگار خوارزمشاهیان‌، مذکور است‌ که‌ قطب‌الدّین‌ انوشتگین‌ خوارزمشاهی‌ (حک : 490ـ522) را مدح‌ گفته‌ و هدایت‌ (ج‌ 1، ص‌ 447ـ 488) قصیده‌ای‌ بیست‌ بیتی‌ از او نقل‌ کرده‌ است‌. آقابزرگ‌ طهرانی‌ (همانجا) از دیوان‌ وی‌ یاد کرده‌ و نفیسی‌ (ج‌ 1، ص‌ 173ـ174) این‌ دو شاعر را یکی‌ پنداشته‌ است‌.منابع‌: محمد محسن‌ آقابزرگ‌ طهرانی‌، الذریعة‌ الی‌ تصانیف‌ الشیعة‌ ، چاپ‌ علی‌ نقی‌ منزوی‌ و احمد منزوی‌، بیروت‌ 1403/1983؛ عطاملک‌بن‌ محمد جوینی‌، کتاب‌ تاریخ‌ جهانگشای‌ ، چاپ‌ محمدبن‌ عبدالوهاب‌ قزوینی‌، لیدن‌ 1911ـ1937؛ محمدعلی‌ مدرس‌ تبریزی‌، ریحانة‌الادب‌ ، تهران‌ 1369 ش‌؛ سعید نفیسی‌، تاریخ‌ نظم‌ و نثر در ایران‌ و در زبان‌ فارسی‌ تا پایان‌ قرن‌ دهم‌ هجری‌ ، تهران‌ 1363 ش‌؛ رضاقلی‌بن‌ محمد هادی‌ هدایت‌، مجمع‌الفصحا ، چاپ‌ مظاهر مصفّا، تهران‌ 1336ـ 1340 ش‌؛Ensiklopediya ¦yi adabiya ¦t va san ـ ati Ta ¦jik , I, Dushanbe 1988; Ensiklopediya ¦yi Sa ¦vetii Ta ¦jik , I, Dushanbe 1978; Uzbek Savet Ensiklopediyas i , Tashkent 1971-1980.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رحیم مسلمانیان قبادیانی

حوزه موضوعی

ادبیات و زبان ها

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده