بهاءالدین بغدادی محمدبن مؤید
معرف
از دبیران‌ و استادان‌ ترسّل‌ (= نامه‌نگاری‌ دیوانی‌) در قرن‌ ششم‌
متن
بهاءالدّین‌ بغدادی‌ ، محمّدبن‌ مؤیّد، از دبیران‌ و استادان‌ ترسّل‌ (= نامه‌نگاری‌ دیوانی‌) در قرن‌ ششم‌. به‌ گفتة‌ حمداللّه‌ مستوفی‌ (ص‌ 668) او برادر کهتر شیخ‌مجدالدّین‌ بغدادی‌ * (بغدادکی‌) خوارزمی‌، عارف‌ مشهور اواخر سدة‌ ششم‌ و آغاز سدة‌ هفتم‌، است‌. جامی‌ (ص‌ 427) ضمن‌ تأیید این‌ سخن‌، می‌گوید اصل‌ خاندان‌ آنان‌ از بغداد است‌. خوارزمشاه‌ از خلیفة‌ بغداد تقاضای‌ طبیب‌ کرد و خلیفه‌، پدر مجدالدین‌ را فرستاد. بهاءالدین‌ محمد، منشی‌ علاءالدّین‌ تَکِش‌ خوارزمشاه‌ (حک : 568ـ596) بود. بهاءالدین‌ همراه‌ شهاب‌الدین‌ مسعود، حاجب‌ بزرگ‌ علاءالدین‌ تکش‌، و سیف‌الدین‌ مردان‌شیر خوانسالار، برای‌ مذاکره‌ دربارة‌ صلح‌ نزد منگلی‌بیگ‌ فرستاده‌ شد. او آنان‌ را مقید کرد و نزد سلطانشاه‌ (متوفی‌ 589)، برادر تکش‌ که‌ با او مخالف‌ بود، به‌ مرو فرستاد و تا 585 که‌ بین‌ دو برادر صلح‌ شد در زندان‌ بودند (جوینی‌، ج‌ 2، ص‌ 23).بهاءالدین‌ بغدادی‌ قبلاً نیز به‌ سبب‌ اختلاف‌ با نظام‌الملک‌ شمس‌الدّین‌ مسعودبن‌ علی‌ هروی‌ (متوفی‌ 596)، وزیر سلطان‌ علاءالدین‌ تکش‌ خوارزمشاه‌، زندانی‌ شده‌ بود (عوفی‌، ج‌ 1، ص‌ 139). وی‌ رسالة‌ حبسیه‌ اش‌ را که‌ نمونه‌ای‌ عالی‌ از نثر فارسی‌ است‌، به‌ هنگام‌ دومین‌ حبس‌ خود نوشت‌. پس‌ از آزادی‌، دوباره‌ به‌خدمت‌ علاءالدین‌ تکش‌ درآمد. عطاملک‌ جوینی‌ (ج‌ 2، ص‌ 28) می‌گوید در 588 بهاءالدین‌ در آزادوار با جدّ پدرم‌ در حضور شاه‌ مباحثه‌ کرده‌ است‌. بنابراین‌، مطلب‌ امین‌ احمد رازی‌ (ج‌1، ص‌106) دربارة‌ تاریخ‌ درگذشت‌ او (545) ـ که‌ رضاقلیخان‌ هدایت‌ (ج‌ 1، ص‌ 444) نیز آن‌ را نقل‌ کرده‌ ـ اشتباه‌ است‌، و به‌ احتمال‌ قریب‌ به‌ یقین‌، وی‌ پس‌ از 588 درگذشته‌ است‌.از بهاءالدّین‌ بغدادی‌ کتاب‌ التوسل‌ الی‌ الترسّل‌ * باقی‌مانده‌ که‌ به‌ اهتمام‌ احمد بهمنیار و مقدمة‌ محمد قزوینی‌ در 1315 ش‌ در تهران‌ چاپ‌ شده‌ است‌. از او اشعار فارسی‌ و عربی‌ هم‌ باقی‌ مانده‌ که‌ در آنها از گرفتاریهای‌ حبس‌ و بند شکوه‌ کرده‌ است‌. عوفی‌ (ج‌ 1، ص‌ 139ـ142)، ضمن‌ تجلیل‌ از او، یکی‌ از قصایدِ فارسی‌ او را به‌طور کامل‌ و چند بیت‌ از دو قصیدة‌ دیگرش‌ را آورده‌ است‌. سعدالدّین‌ وراوینی‌ (ج‌ 1، ص‌ 7) نیز او را ستوده‌ و در مقدمة‌ مرزبان‌نامه‌ آورده‌ که‌ به‌ رسالات‌ بهاءالدّین‌ توجه‌ داشته‌ است‌.منابع‌: امین‌ احمد رازی‌، هفت‌ اقلیم‌ ، چاپ‌ جواد فاضل‌، تهران‌ 1340 ش‌؛ عبدالرحمان‌بن‌ احمد جامی‌، نفحات‌الانس‌ ، چاپ‌ محمود عابدی‌، تهران‌ 1370 ش‌؛ عطاملک‌بن‌ محمد جوینی‌، کتاب‌ تاریخ‌ جهانگشای‌ ، چاپ‌ محمدبن‌ عبدالوهاب‌ قزوینی‌، لیدن‌ 1911ـ1937، چاپ‌ افست‌ تهران‌ [ بی‌تا. ] ؛ حمدالله‌بن‌ ابی‌بکر حمدالله‌ مستوفی‌، تاریخ‌ گزیده‌ ، چاپ‌ عبدالحسین‌ نوائی‌، تهران‌ 1362 ش‌؛ سعدالدین‌ وراوینی‌، مرزبان‌نامه‌ ، چاپ‌ محمد روشن‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ محمدبن‌ محمد عوفی‌، لباب‌ الالباب‌ ، چاپ‌ ادوارد براون‌ و محمد قزوینی‌، لیدن‌ 1903ـ 1906؛ رضاقلی‌بن‌ محمد هادی‌ هدایت‌، مجمع‌الفصحا ، چاپ‌ مظاهر مصفا، تهران‌ 1336ـ1340 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمود مهدوی دامغانی

حوزه موضوعی

ادبیات و زبان ها

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده