حزین الدیلی
معرف
شاعر هجوگوى دوره اموى
متن
حَزین‌الدّیلى، شاعر هجوگوى دوره اموى. نام وى عمروبن عبید/ عبد و کنیه‌اش ابوالحَکَم و با لقب خود، حزین، معروف بود (ابوالفرج اصفهانى، ج 15، ص 323؛ آمدى، ص 88؛ بکرى، ج 3، ص 47). ابوالفرج اصفهانى (همانجا)، به نقل از عمربن شَبَّة (متوفى 262)، نام او را حزین‌بن سلیمان آورده است. وى به قبیله کِنانه منتسب و از این‌رو، به حزین کِنانى نیز شناخته شده است (همانجا؛ قالى، ص 100؛ آمدى، همانجا). حزین در بیتى به اعقاب خود، که به رُعاةالشّمس (افراد متمکن) معروف بودند، اشاره کرده است (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى؛ آمدى، همانجاها).از تاریخ تولد او اطلاعى در دست نیست. وى در حجاز می‌زیست و تا زمان مرگ از آنجا بیرون نرفت (ابوالفرج اصفهانى؛ بکرى، همانجاها) اما با استناد به اشعارش، همراه والیان اموى، از جمله عبدالعزیزبن مروان (متوفى 85) و عبداللّه‌بن عبدالملک‌بن مروان (متوفى ح 132)، به سفر می‌رفته است (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 15، ص 328ـ329؛ آمدى، همانجا؛ نیز رجوع کنید به فرّوخ، ج 1، ص 632). محققان متأخر او را ساکن مکه و مدینه خوانده‌اند (براى نمونه رجوع کنید به بلاشر، ج 3، ص 599 ـ600؛ فرّوخ، همانجا؛ سزگین، ج2، جزء3، ص179).از جزئیات زندگى حزین اطلاعى در دست نیست، جز آنکه شراب‌خوار بود چنان که باعث فضاحت می‌شد و بدین دلیل حدّ بر او جارى شد و مدتى نیز زندانى گردید (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 15، ص 330ـ332).بلاشر (همانجا) و سزگین (همانجا) او را متوفاى سالهاى پایانى قرن اول هجرى دانسته‌اند و فرّوخ (ج 1، ص 633ـ634) مرگ او را بین سالهاى 100 تا 110 تخمین‌زده است.حزین شاعرى توانا اما بد زبان و هجوگو بود (ابوالفرج اصفهانى، ج 15، ص 323ـ324؛ آمدى؛ بکرى، همانجاها). در بعضى منابع آمده است که خلفا را مدح نمی‌کرد (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 15، ص 323؛ بکرى، همانجا)، اگرچه اشعارى از او در مدح عبداللّه‌بن عبدالملک‌بن مروان، عبدالعزیزبن مروان و محمدبن مروان آورده‌اند (ابوالفرج اصفهانى، ج 15، ص 325، 328ـ329، 337 و آمدى، همانجا) و چنانچه کسى را مدح می‌کرد و صله‌اى به او داده نمی‌شد، به هجو وى می‌پرداخت. از آن جمله است مدح و هجو قاضى سعدبن ابراهیم (قاضى منصوب هشام‌بن عبدالملک در مدینه) و مدح و هجو عمرو بن عمرو بن زبیر (رجوع کنید به ابن‌قتیبه، ص 221؛ ابوالفرج اصفهانى، ج 15، ص 336، 338ـ340). او حتى به این مقدار نیز اکتفا نکرد و به هجو خاندان زبیر پرداخت (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 15، ص 339). سزگین (همانجا) شهرت او را به سبب اشعارش در رد خاندان زبیر دانسته است. تمایل حزین به هجو چنان زیاد بود که افراد از بیم آبروى خود آن‌قدر به وى صله می‌دادند تا راضى شود. او از این راه ارتزاق می‌کرد (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 15، ص 323ـ324، 332ـ333، 337) و این برخورد مردم را حاکى از رغبت آنان به هجویاتش می‌دانست (رجوع کنید به همان، ج 15، ص 338ـ339).حزین شاعران هم عصر خود، از جمله عمربن ابی‌ربیعة*، فضل‌بن عباس لهبى و کُثَیر عَزّة*، را نیز هجو کرده است (رجوع کنید به همان، ج 1، ص 231، ج 12، ص 175ـ176، ج 15، ص 332ـ 333، ج 16، ص 177).حزین از شاعران بزرگ دوره خود نبود، اما اشعارش استوار است و در کمال بلاغت سروده شده است (همان، ج 15، ص 323، 328). در یکى از هجویاتش حکمتهاى بسیارى نهفته است که با هجویات دوره اموى تطابقى ندارد. وى با وجود انحرافات اخلاقی‌اش، مبدع این شیوه خاص در شعر بوده است (بلاشر، ج 3، ص600؛ فرّوخ، ج 1، ص 636). مضامین شعرى حزین علاوه بر هجا، مدح، عتاب، رثا و حکمت است (فرّوخ، ج 1، ص 634).زبیربن بکّار (متوفى 256؛ ص 377ـ378)، ابوعلى قالى (متوفى 356؛ ص100)، بکرى (ج 1، ص 194) و آمدى (متوفى 371؛ ص 88ـ89) ابیاتى از اشعار وى را نقل کرده‌اند. بکرى (ج 3، ص 47) و آمدى (ص 89) ابیات مندرج در ذیل الامالى و النوادر (قالى، همانجا) را به شاعرى به نام حزین اشجعى (اشجع‌بن ریث) نسبت داده‌اند.منابع : حسن‌بن بشر آمدى، المؤتلف و المختلف فى اسماء الشعراء و کناهم و القابهم و انسابهم و بعض شعرهم، در محمدبن عمران مرزبانى، معجم الشعراء، چاپ ف. کرنکو، بیروت 1402/1982؛ ابن‌قتیبه، المعارف، چاپ ثروت عکاشه، قاهره 1960؛ ابوالفرج اصفهانى؛ عبداللّه‌بن عبدالعزیز بکرى، سمط اللالى، چاپ عبدالعزیز میمنى، ]قاهره[ 1354/1936؛ زبیربن بکّار، الاخبار الموفقیات، چاپ سامى مکى عانى، بغداد 1972؛ فؤاد سزگین، تاریخ التراث العربى، ج 2، جزء3، نقله الى العربیة محمود فهمى حجازى، ریاض 1403/1983؛ عمر فرّوخ، تاریخ الادب العربى، ج 1، بیروت 1984؛ اسماعیل‌بن قاسم قالى، کتاب ذیل الامالى و النوادر، بیروت: دارالافاق الجدیدة، ]بی‌تا.[؛Regis Blachere, Histoire de la litterature arabe, Paris 1952-1966.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مریم شمس فلاورجانی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده