بوکان شهرستان و شهری در استان آذربایجان غربی .
معرف
بوکان‌ ، شهرستان‌ و شهری‌ در استان‌ آذربایجان‌ غربی‌.#
متن
بوکان‌ ، شهرستان‌ و شهری‌ در استان‌ آذربایجان‌ غربی‌.1) شهرستان‌ بوکان‌ (جمعیت‌ طبق‌ سرشماری‌ 1375 ش‌، 541 ، 175 تن‌)، در جنوب‌ استان‌ آذربایجان‌ غربی‌ واقع‌ است‌. از شمال‌ به‌ شهرستان‌ میاندوآب‌، از مشرق‌ به‌ شهرستان‌ شاهین‌دژ، از جنوب‌ به‌ شهرستانهای‌ سقز و بانه‌ (استان‌ کردستان‌) و از مغرب‌ به‌ شهرستان‌ مهاباد محدود، و مشتمل‌ است‌ بر: 1) بخش‌ سیمینه‌ با دهستانهای‌ بِهی‌ دِهبُکْری‌ (به‌ مرکزیت‌ آبادی‌ جوانمرد)، آختاچی‌ شرقی‌ (به‌ مرکزیت‌ آبادی‌ داشبند) و آختاچی‌ محالی‌ (به‌ مرکزیت‌ آبادی‌ قره‌مُوسالو)؛ 2) بخش‌ مرکزی‌ با دهستانهای‌ ایل‌ گورک‌، ایل‌تیمور و آختاچی‌.سیمین‌/سیمینه‌ رود (سابقاً تاتائو)، پس‌ از سرچشمه‌ گرفتن‌ از کوههای‌ سقز و بانه‌، زمینهای‌ مزروعی‌ آن‌ را مشروب‌ می‌کند و به‌ دریاچة‌ ارومیه‌ منتهی‌ می‌شود. زرینه‌رود (سابقاً جغتو) نیز در جانب‌ شرقی‌ شهرستان‌ (حدود 36 کیلومتری‌ مشرق‌ شهر بوکان‌) جریان‌ دارد.محصولات‌ عمدة‌ کشاورزی‌ آن‌ گندم‌، جو، پنبه‌، توتون‌، حبوبات‌ و چغندرقند است‌. بوکان‌ از جمله‌ شهرستانهای‌ سردسیر آذربایجان‌ غربی‌ است‌ که‌ تنها میوه‌های‌ آن‌ سیب‌، هلو و زردآلو است‌. به‌ لحاظ‌ داشتن‌ مراتع‌ فراوان‌ و سرسبز، پرورش‌ گوسفند، بز و گوساله‌ در آن‌ رواج‌ دارد و صدور آن‌ از اهمیّت‌ خاصی‌ برخوردار است‌. از صنایع‌ دستی‌، جاجیم‌بافی‌ و گلیم‌بافی‌ دارد. راه‌ اصلی‌ سقز ـ بوکان‌ ـ میاندوآب‌ ـ مهاباد از آن‌ می‌گذرد.مردم‌ بوکان‌ مسلمان‌ و پیرو مذهب‌ شافعی‌اند و طریقت‌ قادریه‌ و نقشبندی‌ در آنجا پیروانی‌ دارد. اهالی‌ به‌ کردی‌ [ گویش‌ سورانی‌ مُکری‌ ] تکلم‌ می‌کنند و پوشاک‌ خاصی‌ دارند. آثار باستانی‌ پیش‌ از تاریخ‌ تا دوره‌های‌ تاریخی‌ در نواحی‌ آن‌ یافت‌ می‌شود. کوه‌ فرهادتراش‌ در کنار دهکدة‌ سماقان‌ در نزدیک‌ آبادی‌ سماقان‌ در حدود 31 کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ شهر بوکان‌ واقع‌ است‌. در میان‌ کوه‌، قلعه‌ای‌ به‌ نام‌ فرهادتراش‌ قرار گرفته‌؛ و در دامنة‌ کوه‌ درختچه‌های‌ سماق‌ به‌ عمل‌ می‌آید (افخمی‌، ص‌61). در برخی‌ از آبادیهای‌ شهرستان‌ قلعه‌ خرابه‌هایی‌ دیده‌ می‌شود. در دهکدة‌ قلعه‌چی‌ در دهستان‌ بهی‌، در حدود نُه‌ کیلومتری‌ شمال‌شرقی‌ شهر بوکان‌؛ غار دهکدة‌ قلعه‌چی‌ مشهور است‌ (رزم‌آرا، ج‌ 4، ص‌ 385؛ افخمی‌، ص‌ 17). گروههایی‌ از عشایر کرد که‌ عمدتاً ساکن‌ شده‌اند، در این‌ شهرستان‌ به‌ سر می‌برند، از جمله‌ طوایف‌ فیض‌الله‌ بیگی‌ و دهبُکری‌ (رزم‌آرا، ج‌ 4، ص‌ 98).طبق‌ قانون‌ تقسیمات‌ کشور، در 1316ش‌ بوکان‌ به‌ عنوان‌ بخش‌ در شهرستان‌ مهاباد در استان‌ آذربایجان‌ تشکیل‌ شد. در 1369 ش‌، طبق‌ تصویبنامة‌ هیئت‌وزیران‌، شهرستان‌ بوکان‌ به‌ مرکزیت‌ شهر بوکان‌ مشتمل‌ بر دو بخش‌ تشکیل‌ شد. سد بوکان‌ به‌ نام‌ سدشهید کاظمی‌، در شهرستان‌ شاهین‌دژ بر بستر زرینه‌رود در دهکدة‌ یمین‌آباد احداث‌ شده‌ و در شهرستان‌ بوکان‌ واقع‌ نیست‌ (نجفی‌، ص‌ 492؛ فرهنگی‌، ص‌ 108). از کل‌ جمعیت‌ شهرستان‌ بوکان‌، 020 ، 120 تن‌ (حدود 37ر68%) شهرنشین‌ و 509 ، 55 تن‌ (حدود 6ر31%) روستانشین‌اند.2) شهر بوکان‌ (جمعیت‌ طبق‌ سرشماری‌ 1375 ش‌ 020 ، 120 تن‌)، در ارتفاع‌ حدود 1370 متری‌، در 35 کیلومتری‌ شمال‌ سقز و در حدود 56 کیلومتری‌ جنوب‌شرقی‌ مهاباد بر سر جادة‌ قدیمی‌ و راه‌ اصلی‌ کردستان‌ به‌ آذربایجان‌، از طریق‌ مهاباد و میاندوآب‌ واقع‌ است‌.سیمین‌رود از مغرب‌ شهر می‌گذرد، و بر روی‌ آن‌ پلی‌ فلزی‌ به‌ طول‌ 148 متر و عرض‌ چهار متر و ارتفاع‌ [ از کف‌ رود ] حدود سه‌ متر احداث‌ شده‌ است‌ (افخمی‌، ص‌ 37). شهر دارای‌ چشمه‌ای‌ به‌ نام‌ حوض‌ بوکان‌ است‌ که‌ محل‌ گذران‌ اوقات‌ فراغت‌ اهالی‌ است‌ (رزم‌آرا، همانجا؛ افخمی‌، ص‌ 18). بوکان‌ غیر از مسجد جامع‌ و مسجد جامع‌ حمامیان‌ که‌ در 1328 ساخته‌ شده‌ است‌ مساجد دیگری‌ نیز دارد (افخمی‌، ص‌ 13، 18، 23ـ24). بازار هفتگی‌ آن‌، به‌ نام‌ شنبه‌بازار، بیشتر محل‌ داد و ستد دام‌ است‌؛ خریدارانی‌ از تهران‌، آبادان‌، همدان‌ و مراغه‌، که‌ گاهی‌ تعداد آنان‌ به‌ چند هزار تن‌ می‌رسد، به‌ این‌ بازار می‌آیند (همان‌، ص‌ 80 ـ81).منابع‌: اطلس‌ راههای‌ ایران‌ ، تهران‌: گیتاشناسی‌، 1374 ش‌؛ ابراهیم‌ افخمی‌، تاریخ‌ فرهنگ‌ و ادب‌ مکریان‌ ، ج‌ 1: بوکان‌، [ بی‌جا، تاریخ‌ مقدمه‌ 1364 ش‌ ] ؛ ایران‌. وزارت‌ کشور، قانون‌ تقسیمات‌ کشور و وظایف‌ فرمانداران‌ و بخشداران‌، مصوب‌ 16 آبان‌ ماه‌ 1316 ، تهران‌ [ بی‌تا. ] ؛ ایران‌. وزارت‌ کشور. معاونت‌ سیاسی‌ و اجتماعی‌. دفتر تقسیمات‌ کشوری‌، سازمان‌ تقسیمات‌ کشوری‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛ حسینعلی‌ رزم‌آرا، فرهنگ‌ جغرافیائی‌ ایران‌ ( آبادیها )، ج‌ 4؛ استان‌ سوم‌ و چهارم‌ ( آذربایجان‌ )، تهران‌ 1355 ش‌؛ بیژن‌ فرهنگی‌، نگرشی‌ بر سدهای‌ ایران‌: گذشته‌ ـ حال‌ ـ آینده‌ ، تهران‌ 1372 ش‌؛ مرکز آمار ایران‌، سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسکن‌ 1375: نتایج‌ تفصیلی‌ استان‌ آذربایجان‌ غربی‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛ یداللّه‌ نجفی‌، جغرافیای‌ عمومی‌ استان‌ کردستان‌ ، تهران‌ 1369 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

خسرو خسروی

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده