بوقان
معرف
ناحیه‌ای‌ قدیمی‌ در سرزمین‌ سند (در پاکستان‌ امروزی‌)
متن
بوقان‌ ، ناحیه‌ای‌ قدیمی‌ در سرزمین‌ سند (در پاکستان‌ امروزی‌). در نقشه‌های‌ جغرافیایی‌ کنونی‌، نامی‌ از بوقان‌ دیده‌ نمی‌شود، ولی‌ وجود آن‌ از اواسط‌ قرن‌ اول‌ هجری‌ تا اواخر قرن‌ سوم‌ هجری‌ در منطقة‌ سجستان‌ (سیستان‌) محرز است‌. این‌ ناحیه‌ در جنوب‌ قندهار و شمال‌ قیقان‌/کیکان‌ (رجوع کنید به کلات‌ * ) و در مغرب‌ ملتان‌/مولتان‌ واقع‌ بوده‌؛ آنجا که‌ جلگة‌ هموار ناحیة‌ سجستان‌ در قسمت‌ جنوب‌ شرقی‌ تمام‌ می‌شده‌ و به‌ ارتفاعاتی‌ نسبتاً بلند می‌رسیده‌ است‌. بوقان‌ بین‌ ْ30 تا ْ32 عرض‌ شمالی‌ و ْ65 تا ْ67 طول‌ شرقی‌، در شمال‌ شرقی‌ دریای‌ عمان‌ بوده‌ (مونس‌، ص‌ 118) و جنوبی‌ترین‌ نقطة‌ آن‌، حدود هشت‌ درجه‌ با مدار رأس‌السرطان‌ فاصله‌ داشته‌ است‌.فتوح‌البلدان‌ بلاذری‌، قدیمترین‌ منبعی‌ است‌ که‌ در آن‌ نام‌ بوقان‌ و قیقان‌، به‌ مناسبت‌ ذکر فتوحات‌ دوران‌ خلافت‌ معاویه‌، آمده‌ است‌ (ص‌ 606). زیاد، والی‌ بصره‌، منذِرِبن‌ جارود عَبْدی‌ مکنی‌ به‌ ابوالاشعث‌ را بر سرحدّات‌ هند ولایت‌ داد و او به‌ غزای‌ بوقان‌ و قیقان‌ رفت‌ و در این‌ نبرد پیروز شد. اهالی‌ این‌ ناحیه‌ بعد از این‌ فتح‌ مسلمان‌ شدند (همان‌، ص‌ 607؛ یعقوبی‌، ج‌ 2، ص‌ 171). بعد از مرگ‌ منذر، عبیدالله‌، پسر و جانشین‌ زیاد، سَنان‌بن‌ سَلَمه‌ را به‌ جای‌ او گماشت‌ (یعقوبی‌، همانجا) و حَریّبن‌ حَریّ باهلی‌، فرمانده‌ نیروهای‌ جنگی‌ سنان‌بن‌ سلمه‌ شد (یاقوت‌ حموی‌، ج‌ 1، ص‌ 761).در دورة‌ خلافت‌ معتصم‌ عباسی‌ (223ـ227) عمران‌بن‌ موسی‌بن‌ یحیی‌بن‌ خالد برمکی‌ در ناحیة‌ بوقان‌ شهری‌ ساخت‌ و آن‌ را بیضاء نامید (همان‌، ج‌ 1، ص‌ 762). این‌ شهر، در اراضی‌ غربی‌ شاخابة‌ سند نزدیک‌ بوقان‌، جهت‌ سرکوبی‌ قبایل‌ شورشی‌ و ایجاد امنیتِ پادگان‌ نظامی‌ آنجا، بنا شد، ولی‌ ظاهراً ترقی‌ نکرد؛ زیرا بعد از این‌ عصر، جهانگردان‌، جغرافی‌نویسان‌ و مورخان‌ دیگر از آن‌ ذکری‌ نکرده‌اند (حبیبی‌، ص‌ 702).منابع‌: احمدبن‌ یحیی‌ بلاذری‌، فتوح‌ البلدان‌ ، ترجمه‌ و مقدمه‌ از محمد توکل‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ عبدالحی‌ حبیبی‌، تاریخ‌ افغانستان‌ بعد از اسلام‌ ، تهران‌ 1363 ش‌؛ حسین‌ مونس‌، اطلس‌ تاریخ‌ اسلام‌ ، قاهره‌ 1407/1987؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965؛ احمدبن‌ اسحاق‌ یعقوبی‌، تاریخ‌ یعقوبی‌ ، ترجمة‌ محمدابراهیم‌ آیتی‌، تهران‌ 1356 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدجمال حیدری

حوزه موضوعی

شبه قاره هند و جنوب شرق آسیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده